ตรวจสุขภาพประจำปีเจอค่าตับสูง SGOT และ SGPT อันตรายแค่ไหน แปลผลอย่างไร และต้องปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ค่าตับกลับมาปกติ

ตรวจสุขภาพประจำปีพบค่าตับสูง SGOT และ SGPT หมายความว่าอย่างไร

ผลการตรวจเลือดประจำปีมักจะมีรายการตรวจการทำงานของตับ (Liver Function Test) รวมอยู่ด้วยเสมอ และหนึ่งในผลตรวจที่สร้างความกังวลใจให้กับผู้รับการตรวจบ่อยครั้งคือค่าเอนไซม์ตับที่สูงกว่าปกติ โดยเฉพาะค่า SGOT (Serum Glutamic-Oxaloacetic Transaminase) หรือที่ปัจจุบันเรียกว่า AST และค่า SGPT (Serum Glutamic-Pyruvic Transaminase) หรือที่เรียกว่า ALT เอนไซม์ทั้งสองตัวนี้เปรียบเสมือนสัญญาณเตือนภัยภายในร่างกายที่สะท้อนสุขภาพของตับ หากเซลล์ตับเกิดการอักเสบ บาดเจ็บ หรือถูกทำลาย เยื่อหุ้มเซลล์ตับจะรั่วทำให้เอนไซม์เหล่านี้ไหลออกมาอยู่ในกระแสเลือด ส่งผลให้แพทย์ตรวจพบค่าที่สูงขึ้นจากการเจาะเลือด

ตับเป็นอวัยวะที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในช่องท้อง ทำหน้าที่เปรียบเสมือนโรงงานเคมีและศูนย์กลางการเผาผลาญของร่างกาย ทั้งการกำจัดสารพิษ การสร้างโปรตีนที่จำเป็นต่อการแข็งตัวของเลือด การสะสมพลังงานในรูปของไกลโคเจน และการผลิตน้ำดีเพื่อช่วยย่อยไขมัน เมื่อตับซึ่งทำหน้าที่หนักหน่วงนี้เริ่มมีความผิดปกติ ค่า SGOT และ SGPT จะเป็นตัวบ่งชี้แรกๆ ที่แพทย์ใช้ประเมินว่าตับกำลังเผชิญกับภาวะความเครียดหรือโรคภัยใดอยู่หรือไม่

ความแตกต่างระหว่างค่า SGOT และ SGPT และความหมายทางการแพทย์

แม้ว่าทั้ง SGOT (AST) และ SGPT (ALT) จะเป็นเอนไซม์ที่อยู่ในตับเหมือนกัน แต่มีความจำเพาะต่ออวัยวะที่แตกต่างกันเล็กน้อย ซึ่งแพทย์สามารถนำมาใช้ช่วยในการวิเคราะห์สาเหตุของความผิดปกติได้ดังนี้

• ค่า SGPT (ALT): เป็นเอนไซม์ที่พบมากและมีความจำเพาะเจาะจงกับเซลล์ตับมากที่สุด หากค่า SGPT สูงขึ้น มักจะบ่งบอกถึงความเสียหายหรือการอักเสบที่เกิดขึ้นโดยตรงกับเนื้อตับ เช่น ภาวะไขมันพอกตับ ตับอักเสบจากไวรัส หรือการได้รับพิษจากยาและสารเคมี
• ค่า SGOT (AST): เป็นเอนไซม์ที่นอกจากจะพบในตับแล้ว ยังพบได้ในอวัยวะอื่นๆ ด้วย เช่น กล้ามเนื้อหัวใจ กล้ามเนื้อลาย ไต สมอง และเม็ดเลือดแดง ดังนั้น หากค่า SGOT สูงขึ้นร่วมกับเอนไซม์ตัวอื่นในกล้ามเนื้อ อาจไม่ได้แปลว่ามาจากตับเพียงอย่างเดียว แต่อาจเกิดจากภาวะกล้ามเนื้ออักเสบ หรือโรคของหัวใจได้เช่นกัน

อัตราส่วนระหว่าง SGOT และ SGPT (AST to ALT Ratio) ยังเป็นเครื่องมือสำคัญที่แพทย์ใช้ประเมินความรุนแรงของโรคตับ เช่น ในผู้ป่วยโรคตับอักเสบจากสุรา ค่า SGOT มักจะสูงกว่าค่า SGPT มากกว่าสองเท่า ในขณะที่โรคไขมันพอกตับหรือตับอักเสบจากไวรัส ค่า SGPT มักจะสูงกว่าหรือใกล้เคียงกับ SGOT

สาเหตุหลักที่ทำให้ค่าตับสูง SGOT และ SGPT

การที่ผลตรวจสุขภาพแสดงค่าตับสูงไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคร้ายแรงเสมอไป แต่มีสาเหตุที่หลากหลายตั้งแต่เรื่องใกล้ตัวไปจนถึงโรคเรื้อรังที่ต้องได้รับการรักษาอย่างจริงจัง ดังนี้

• โรคไขมันพอกตับ (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease - NAFLD): เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดในปัจจุบัน สัมพันธ์กับภาวะน้ำหนักเกิน โรคอ้วน ลงพุง ไขมันในเลือดสูง และโรคเบาหวาน เมื่อมีไขมันสะสมในเซลล์ตับมากเกินไปจะทำให้เกิดการอักเสบและค่าตับสูงขึ้น
• การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: แอลกอฮอล์เป็นพิษโดยตรงต่อเซลล์ตับ การดื่มเป็นประจำหรือดื่มในปริมาณมากทำให้ตับอักเสบ (Alcoholic Hepatitis) และนำไปสู่โรคตับแข็งได้
• การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซีเรื้อรัง: เชื้อไวรัสเหล่านี้สามารถซ่อนตัวอยู่ในตับ ก่อให้เกิดการอักเสบเรื้อรังโดยที่ผู้ป่วยอาจไม่มีอาการใดๆ นานหลายปี
• การใช้ยา อาหารเสริม และสมุนไพรบางชนิด: ยาบางตัว เช่น ยาลดไขมันในกลุ่มสแตตน ยาแก้ปวดบางชนิด (หากใช้เกินขนาด) รวมถึงสมุนไพรและวิตามินขนาดสูงบางชนิดที่ต้องผ่านกระบวนการเมตาบอลิซึมที่ตับ อาจทำให้ตับทำงานหนักและเกิดภาวะตับอักเสบจากยา (Drug-Induced Liver Injury)
• โรคภูมิต้านทานเนื้อเยื่อตนเอง (Autoimmune Hepatitis): ภูมิคุ้มกันของร่างกายเข้าใจผิดและเข้าโจมตีเซลล์ตับของตนเอง
• โรคทางพันธุกรรมและการสะสมของแร่ธาตุ: เช่น โรคสะสมธาตุเหล็กเกิน (Hemochromatosis) หรือโรค Wilson Disease ที่มีการสะสมของทองแดงในตับ

อาการและสัญญาณเตือนอันตราย (Red Flag Symptoms) เมื่อมีค่าตับสูง

ในระยะเริ่มต้นที่ค่า SGOT และ SGPT สูงเพียงเล็กน้อย ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะไม่มีอาการผิดปกติใดๆ เลย แต่หากตับเริ่มถูกทำลายมากขึ้น หรือเข้าสู่ระยะตับอักเสบรุนแรงและตับแข็ง จะเริ่มแสดงอาการเตือนที่ต้องรีบพบแพทย์โดยด่วน ดังนี้

• อ่อนเพลียเรื้อรัง เหนื่อยง่ายอย่างไรสาเหตุ
• เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน แน่นท้องบริเวณลิ้นปี่หรือชายโครงขวา
• ตัวเหลือง ตาเหลือง (Jaundice) ปัสสาวะมีสีเข้มจัดคล้ายสีชาแก่
• อุจจาระมีสีซีดลงคล้ายสีโคลน
• มีอาการบวมบริเวณข้อเท้า ขา หรือมีน้ำในช่องท้องทำให้ท้องโตขึ้น (ท้องมาน)
• ผิวหนังมีอาการคันตามตัวง่าย เนื่องจากเกลือในน้ำดีคั่งอยู่ในกระแสเลือด
• มีรอยฟกช้ำง่าย เลือดออกง่ายหยุดยาก เช่น เลือดกำเดาไหล หรือเลือดออกตามไรฟัน เนื่องจากตับสร้างโปรตีนที่ช่วยในการแข็งตัวของเลือดลดลง

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์เพิ่มเติม

เมื่อแพทย์พบว่าผลตรวจเลือดมีค่า SGOT และ SGPT สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน แพทย์จะไม่ด่วนสรุปการวินิจฉัยทันที แต่จะดำเนินการตรวจเพิ่มเติมเพื่อค้นหาต้นตอที่แท้จริง ดังนี้

• การซักประวัติอย่างละเอียด: แพทย์จะสอบถามเกี่ยวกับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร การดื่มแอลกอฮอล์ ประวัติการใช้ยา อาหารเสริม สมุนไพร ประวัติการเจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อรัง และประวัติโรคตับในครอบครัว
• การตรวจเลือดเชิงลึก: ตรวจหาเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดบีและซี (HBsAg และ Anti-HCV) ตรวจระดับน้ำตาล ไขมันในเลือด และตรวจหาภูมิต้านทานจำเพาะต่อโรคตับอักเสบชนิดอื่นๆ
• การตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้อง (Abdominal Ultrasound): เพื่อดูขนาดรูปร่างของตับ ลักษณะเนื้อตับ ว่ามีภาวะไขมันพอกตับ ก้อนเนื้อ ท่อน้ำดีอุดตัน หรือภาวะตับแข็งหรือไม่
• การตรวจความยืดหยุ่นของเนื้อตับ (FibroScan): เป็นเทคโนโลยีทันสมัยที่ไม่เจ็บตัว ใช้ตรวจวัดระดับความแข็งของเนื้อตับและปริมาณไขมันสะสมในตับ เพื่อประเมินระดับพังผืดในตับได้อย่างแม่นยำ
• การตัดชิ้นเนื้อตับส่งตรวจ (Liver Biopsy): ในกรณีที่วินิจฉัยยากหรือต้องการทราบระดับความรุนแรงและการอักเสบที่แน่ชัด แพทย์อาจพิจารณาเจาะเก็บตัวอย่างชิ้นเนื้อตับชิ้นเล็กๆ ไปตรวจทางพยาธิวิทยา

วิธีรักษาและการปรับพฤติกรรมเมื่อพบค่าตับสูง

การรักษาภาวะค่าตับสูงขึ้นอยู่กับสาเหตุที่ตรวจพบเป็นหลัก หากเกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิต การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้ค่าตับกลับคืนสู่ภาวะปกติและป้องกันตับถูกทำลายถาวร

• งดการดื่มแอลกอฮอล์อย่างเด็ดขาด: สำหรับผู้ที่มีค่าตับสูงจากแอลกอฮอล์ การหยุดดื่มคือการรักษาที่ดีที่สุด ช่วยให้เซลล์ตับมีโอกาสฟื้นฟูตัวเอง
• ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอาหาร: ลดการทานอาหารที่มีไขมันสูง ของทอด ของมัน อาหารหวานจัด และเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง หันมารับประทานผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี และโปรตีนคุณภาพดี เช่น ปลาและเนื้อสัตว์ไม่ไขมันสูง
• ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน: สำหรับผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคไขมันพอกตับ การลดน้ำหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป (ประมาณร้อยละ 5 ถึง 10 ของน้ำหนักตัวเดิมภายใน 6 เดือน) จะช่วยลดปริมาณไขมันในตับและทำให้ค่าตับลดลงอย่างเห็นได้ชัด
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ: แนะนำให้ออกกำลังกายแบบแอโรบิก เช่น การเดินเร็ว วิ่งเหยาะๆ ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยาน อย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที ร่วมกับการสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
• ระมัดระวังการใช้ยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: หลีกเลี่ยงการซื้อยาแก้ปวด ยาปฏิชีวนะ หรือสมุนไพรรับประทานเองโดยไม่จำเป็น หากต้องใช้ยาควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง
• รับการรักษาโรคประจำตัวให้ควบคุมได้ดี: เช่น ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ไขมันในความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์กำหนด

การป้องกันและรักษาสุขภาพตับในระยะยาว

การดูแลตับให้แข็งแรงอยู่เสมอไม่เพียงแต่ช่วยป้องกันภาวะค่าตับสูง แต่ยังเป็นการสร้างเสริมสุขภาพองค์รวมที่ดี โดยมีแนวทางปฏิบัติที่แนะนำดังนี้

• ฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบชนิดบี สำหรับผู้ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกัน
• ตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ เพื่อติดตามค่าการทำงานของตับเป็นประจำทุกปี
• หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย เพื่อป้องกันการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบ
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสสารเคมีที่เป็นพิษต่อตับ เช่น สารทำละลาย ยาฆ่าแมลง หากจำเป็นต้องใช้งานควรสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันอย่างเคร่งครัด
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอบ่อยๆ ในแต่ละวัน เพื่อช่วยกระบวนการขับของเสียของร่างกาย