เจาะลึกวิธีแยกอาการโควิด ไข้หวัดใหญ่ และอาร์เอสวีในเด็กทารก สัญญาณไหนอันตรายต้องรีบพบแพทย์

สถานการณ์โรคทางเดินหายใจในเด็กเล็กและความสำคัญที่พ่อแม่ต้องรู้

ในช่วงที่โรคติดเชื้อทางเดินหายใจระบาด สิ่งที่ทำให้พ่อแม่กังวลใจมากที่สุดคือการสังเกตอาการของลูกรัก โดยเฉพาะเด็กทารกและเด็กเล็กที่มีภูมิคุ้มกันร่างกายยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้เมื่อรับเชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกาย อาการมักลุกลามและรุนแรงได้เร็วกว่าในเด็กโตหรือผู้ใหญ่ โรคหลักสามชนิดที่พบบ่อยและสร้างความตื่นตระหนกให้1ครอบครัวเสมอ ได้แก่ โรคโควิด-19 โรคไข้หวัดใหญ่ และโรคติดเชื้อไวรัสอาร์เอสวี ซึ่งทั้งสามโรคนี้มีอาการเริ่มต้นคล้ายคลึงกันมาก จนยากจะแยกแยะได้ด้วยตาเปล่า การมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์จึงเป็นเกราะ 100 เปอร์เซ็นต์ในการปกป้องลูกน้อย ช่วยให้สามารถประเมินสถานการณ์เบื้องต้นและพาไปรับการรักษาได้อย่างทันท่วงที

รู้จักเชื้อไวรัสต้นเหตุ กลไกการเกิดโรค และกลุ่มเสี่ยง

โรคติดเชื้อทั้งสามชนิดนี้เกิดจากเชื้อไวรัสที่แตกต่างกัน แต่อาศัยช่องทางการติดต่อที่คล้ายคลึงกันมาก คือการสูดดมละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัสพื้นผิวที่มีเชื้อโรคปนเปื้อนแล้วนำมือเข้าปาก จมูก หรือขยี้ตา

• โรคติดเชื้อไวรัสอาร์เอสวี: เกิดจากเชื้อไวรัสอาร์เอสวี ซึ่งมีความจำเพาะเจาะจงในการโจมตีระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง ทำให้เกิดการอักเสบของหลอดลมฝอยและสร้างเสมหะปริมาณมาก เด็กทารกอายุต่ำกว่า 1 ปี และเด็กคลอดก่อนกำหนดจัดเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงสุดที่จะเกิดอาการรุนแรง
• โรคไข้หวัดใหญ่: เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซา มีการแบ่งสายพันธุ์หลักเป็นเอและบี เชื้อนี้มักทำให้เกิดการอักเสบอย่างฉับพลันในระบบทางเดินหายใจส่วนบนและส่วนล่าง มีไข้สูงปวดเมื่อยตามตัว และแพร่ระบาดได้อย่างรวดเร็วในโรงเรียนและศูนย์ดูแลเด็กเล็ก
• โรคโควิด-19: เกิดจากเชื้อไวรัสซาร์สโคฟทู เชื้อนี้สามารถเข้าสู่เซลล์ของร่างกายได้หลายระบบผ่านตัวรับบนผิวเซลล์ แม้ในเด็กส่วนใหญ่จะมีอาการไม่รุนแรง แต่ทารกแรกเกิดและเด็กที่มีโรคประจำตัวยังคงมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง

เจาะลึกอาการสำคัญและข้อแตกต่างเพื่อการสังเกต

แม้โรคทั้งสามจะมีอาการคล้ายไข้หวัดธรรมดาในระยะแรก แต่จะมีลักษณะเด่นเฉพาะตัวที่ช่วยให้แพทย์และผู้ปกครองสังเกตความแตกต่างได้ดังนี้

อาการของโรคติดเชื้อไวรัสอาร์เอสวี

มักเริ่มต้นด้วยอาการน้ำใสไหล คัดจมูก และไอเบาๆ หลังจากนั้น 2 ถึง 3 วัน อาการจะเริ่มรุนแรงขึ้น เด็กจะมีอาการไอโขลกๆ แบบมีเสมหะเหนียวข้น หายใจมีเสียงครืดคราด หายใจเร็ว หายใจแรงจนซี่โครงบุ๋ม หรือปีกจมูกบาน ในทารกบางรายอาจมีภาวะหยุดหายใจชั่วขณะ ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง

อาการของโรคไข้หวัดใหญ่

จุดเด่นคือการมีไข้สูงลอยเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน ร่วมกับอาการปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อ่อนเพลียมาก เด็กเล็กอาจแสดงออกด้วยการงอแงมากกว่าปกติ ไม่ยอมดูดนม มีอาการไอแห้ง เจ็บคอ และบางรายอาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือถ่ายเหลวร่วมด้วย

อาการของโรคโควิด-19

มีความหลากหลายมากตั้งแต่ไม่มีอาการเลยไปจนถึงมีอาการรุนแรง อาการที่พบบ่อยได้แก่ ไข้ ไอ น้ำูก เจ็บคอ อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ และในเด็กโตอาจสูญเสียการรับรสหรือกลิ่น สำหรับเด็กทารกอาจมีอาการไข้ร่วมกับการปฏิเสธอาหารและซึมลง

สัญญาณอันตรายที่ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที

ทารกและเด็กเล็กมีความเปราะบางสูง ผู้ปกครองจึงต้องสังเกตสัญญาณเตือนภัยหรืออาการวิกฤตอย่างใกล้ชิด หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบนำตัวส่งโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอให้ครบกำหนดวัน

• ไข้สูงมากติดต่อกันเกิน 3 วัน หรือไข้ไม่ยอมลดลงเลยแม้จะเช็ดตัวและให้ยาลดไข้แล้ว
• มีอาการหายใจหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หายใจจนอกบุ๋ม ท้องกระเพื่อม หรือหายใจมีเสียงดังหวีด
• ริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้ามีสีเขียวคล้ำ ซึ่งแสดงถึงภาวะพร่องออกซิเจนในเลือด
• ซึมลงปลุกตื่นยาก ไม่สบตา ไม่ตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว หรือร้องกวนนานผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีอาการชักเกร็ง ไม่ว่าจะมีไข้สูงร่วมด้วยหรือไม่ก็ตาม
• ภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง เช่น ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปากแห้งสนิท กระหม่อมยุ๋มลง และไม่มีปัสสาวะติดต่อกันนานเกิน 6 ชั่วโมง

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ที่แม่นยำ

เมื่อเดินทางมาพบกุมารแพทย์ แพทย์จะดำเนินการตรวจวินิจฉัยตามขั้นตอนทางการแพทย์อย่างเป็นระบบ เริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียดเกี่ยวกับอาการ ระยะเวลา ประวัติการสัมผัสผู้ป่วย และประวัติการรับวัคซีน ตามด้วยการตรวจร่างกายอย่างละเอียด เช่น การฟังเสียงปอดและหัวใจ การประเมินความรุนแรงของการหายใจ และหากจำเป็น แพทย์จะพิจารณาทำการตรวจเพิ่มเติม เช่น การทำชุดตรวจหาเชื้อไวรัสทางจมูก การตรวจเลือดเพื่อดูระดับเม็ดเลือดขาว หรือการเอกซเรย์ปอดเพื่อประเมินภาวะปอดอักเสบหรือหลอดลมฝอยอักเสบ

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์และการพยาบาลที่บ้าน

การรักษาโรคติดเชื้อไวรัสเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการ เนื่องจากยังไม่มี ยาต้านไวรัสเฉพาะสำหรับทุกโรค ยกเว้นไข้หวัดใหญ่ที่มี ยาต้านไวรัสที่จำเพาะหากได้รับภายในระยะเวลาที่กำหนด

• การจัดการกับไข้: ใช้ยาลดไข้พาราเซตามอลตามน้ำหนักตัวที่ถูกต้อง และทำการเช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุณหภูมิห้องอย่างถูกวิธี
• การจัดการกับเสมหะ: สำหรับเด็กเล็กที่ไม่สามารถขับเสมหะเองได้ แพทย์อาจแนะนำให้หยอดจมูกด้วยน้ำเกลือและทำการดูดน้ำมูกออกเบาๆ เพื่อให้ทางเดินหายใจโล่งขึ้น
• การชดเชยน้ำและสารอาหาร: ควรให้เด็กดื่มนมแม่หรือน้ำเกลือแร่สำหรับเด็กบ่อยๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำและช่วยให้เสมหะไม่เหนียวข้น

การป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อเป็นหัวใจสำคัญที่สุดในการดูแลเด็กทารก โดยสามารถปฏิบัติได้ตามแนวทางดังนี้

• สนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ เนื่องจากน้ำนมแม่มีภูมิคุ้มกันและสารอาหารที่ช่วยปกป้องทารกจากการติดเชื้อทางเดินหายใจ
• ล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่และน้ำ หรือเจลแอลกอฮอล์บ่อยๆ ก่อนสัมผัสทารก
• หลีกเลี่ยงการพาเด็กทารกไปในสถานที่แออัด อากาศถ่ายเทไม่สะดวก หรือใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่มีอาการไอ จาม
• ฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ตามกำหนดเวลาทุกปี และพิจารณาฉีดวัคซีนหรือรับภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปสำหรับป้องกันโรคไวรัสอาร์เอสวีในเด็กกลุ่มเสี่ยงตามคำแนะนำของกุมารแพทย์