เลือดกำเดาออกบ่อยและหยุดยากในผู้ใหญ่: เมื่อไหร่ที่อาจเกิดจากโรคความดันโลหิตสูง ยาที่รับประทาน หรือความผิดปกติของระบบเลือด

ความดันโลหิตสูงกับภาวะเลือดกำเดาไหลเรื้อรัง และอันตรายจากโรคโลหิตจาง

หมอมักพบผู้ป่วยผู้ใหญ่หลายท่านเดินเข้ามาในห้องตรวจด้วยความตระหนก มือยังคงกดกระดาษทิชชูชุ่มเลือดไว้ที่จมูก หลังจากพยายามปฐมพยาบาลเบื้องต้นด้วยการก้มหน้าและบีบปีกจมูกนานกว่า 15-20 นาทีแล้วแต่เลือดก็ยังไม่หยุดไหล ปัญหา เลือดกำเดาไหลหยุดยาก ในผู้ใหญ่ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอากาศแห้งหรือการแคะจมูกเหมือนในเด็ก แต่บ่อยครั้งมักเป็นสัญญาณเตือนของภาวะสุขภาพระบบภายใน โดยเฉพาะภาวะความดันโลหิตสูง

เมื่อแรงดันในหลอดเลือดสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง หลอดเลือดฝอยขนาดเล็กในโพรงจมูกซึ่งมีความเปราะบางอยู่แล้ว โดยเฉพาะบริเวณผนังกั้นช่องจมูกส่วนหน้า (Kiesselbach's plexus) หรือหลอดเลือดใหญ่บริเวณโพรงจมูกส่วนหลัง (Woodruff's plexus) จะเกิดการตึงตัวและฉีกขาดได้ง่าย แรงดันเลือดที่สูงมากนี้เองที่ทำให้ลิ่มเลือดเกาะตัวได้ยาก ส่งผลให้เลือดไหลทะลักออกมาไม่หยุด และมักเกิดขึ้นซ้ำๆ

การเสียเลือดทางโพรงจมูกทีละนิดแต่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง สามารถนำไปสู่ภาวะโลหิตจางจากการขาดเหล็กเรื้อรัง ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย หน้ามืด เวียนศีรษะ ผิวพรรณซีดเซียว และในกรณีที่ร้ายแรง หัวใจจะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อระบบหัวใจและหลอดเลือดในระยะยาว

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เกล็ดเลือดต่ำ และโรคความผิดปกติของระบบเลือด

อีกหนึ่งสาเหตุสำคัญที่พบได้บ่อยในผู้ใหญ่ที่มีอาการ เลือดกำเดาไหลหยุดยาก คือ ผลกระทบจากการรับประทานยาประจำตัว โดยเฉพาะกลุ่มยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน (Aspirin) หรือ คโลพิโดเกรล (Clopidogrel) และยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน (Warfarin) รวมถึงยากลุ่มใหม่ (NOACs) ยาเหล่านี้มีฤทธิ์ยับยั้งกลไกการแข็งตัวของเลือดตามธรรมชาติ เพื่อป้องกันภาวะหลอดเลือดอุดตันในหัวใจหรือสมอง แต่ผลข้างเคียงที่หลีกเลี่ยงได้ยากคือ เมื่อเกิดบาดแผลในโพรงจมูก แม้เพียงเล็กน้อย เลือดก็จะหยุดไหลได้ยากกว่าคนทั่วไปอย่างมาก

นอกจากนี้ อาการเลือดกำเดาออกบ่อยและหยุดยาก ยังอาจเป็นสิ่งบ่งชี้ถึงความผิดปกติของระบบเลือดโดยตรง เช่น

• ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (Thrombocytopenia): เกล็ดเลือดทำหน้าที่เหมือนจุกอุดบาดแผลเบื้องต้น เมื่อปริมาณเกล็ดเลือดลดลง ไม่ว่าจะเกิดจากโรคภูมิคุ้มกันทำลายเกล็ดเลือด การติดเชื้อไวรัส หรือโรคของไขกระดูก จะทำให้กลไกการหยุดเลือดล้มเหลว
• โรคความผิดปกติเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือด: เช่น โรควอนวิลเลอบรันด์ (von Willebrand disease) หรือโรคฮีโมฟีเลีย (Hemophilia) ซึ่งเกิดจากการขาดโปรตีนหรือปัจจัยที่ช่วยในการแข็งตัวของเลือด (Clotting factors) ทำให้เมื่อหลอดเลือดฉีกขาด กลไกการสร้างลิ่มเลือดจะไม่สมบูรณ์ ส่งผลให้เลือดไหลต่อเนื่องเป็นเวลานาน

ภาวะขาดวิตามิน และแนวทางการเข้าพบแพทย์เพื่อปรับยาอย่างปลอดภัย

สารอาหารและวิตามินบางชนิดมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อความแข็งแรงของหลอดเลือดและระบบการแข็งตัวของเลือด การขาดสารอาหารเหล่านี้อาจเป็นปัจจัยแฝงที่ทำให้เกิดอาการเลือดกำเดาไหลซ้ำซาก

บทบาทของวิตามินซีและวิตามินเค

• วิตามินซี (Vitamin C): เป็นองค์ประกอบสำคัญในการสร้างคอลลาเจนซึ่งเป็นโครงสร้างหลักของผนังหลอดเลือด หากร่างกายขาดวิตามินซี ผนังหลอดเลือดฝอยจะเปราะ แตกหักง่าย และเกิดบาดแผลได้ง่ายขึ้น
• วิตามินเค (Vitamin K): เป็นวิตามินที่จำเป็นต่อตับในการสังเคราะห์ปัจจัยการแข็งตัวของเลือดหลายชนิด หากร่างกายขาดวิตามินเค เลือดจะไม่สามารถแข็งตัวตามกลไกปกติได้ ส่งผลให้เมื่อเลือดกำเดาไหลแล้วจะหยุดยาก

ข้อแนะนำสำคัญในการเข้าพบแพทย์

หากผู้ป่วยกำลังรับประทานยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดอยู่ แล้วพบว่ามีปัญหา เลือดกำเดาไหลหยุดยาก เกิดขึ้นบ่อยครั้ง ข้อห้ามที่สำคัญที่สุด คือ ห้ามหยุดยาหรือปรับปริมาณยาด้วยตนเองโดยเด็ดขาด เนื่องจากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะลิ่มเลือดอุดตันในสมองหรือหัวใจซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต

สิ่งที่ควรปฏิบัติคือการไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด แพทย์อาจพิจารณาเจาะเลือดตรวจค่าการแข็งตัวของเลือด (เช่น ค่า INR) หรือตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) เพื่อปรับขนาดยาให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย รวมถึงอาจส่งตรวจโพรงจมูกด้วยการส่องกล้อง เพื่อหาสุดยอดจุดเลือดออกและทำการจี้หยุดเลือด (Cauterization) หรือให้คำแนะนำเกี่ยวกับการเสริมวิตามินอย่างเหมาะสมภายใต้การดูแลทางการแพทย์