เจาะลึกอาการต่อมทอนซิลอักเสบในเด็ก เป็นบ่อยแค่ไหนถึงควรผ่าตั

เข้าใจโรคต่อมทอนซิลอักเสบในเด็กและแนวทางการดูแล

โรคต่อมทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis) เป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพในเด็กที่พบได้บ่อยมากในเวชปฏิบัติกุมารเวชศาสตร์ โดยต่อมทอนซิลทำหน้าที่เป็นด่านหน้าของระบบภูมิคุ้มกันในการดักจับเชื้อโรคที่เข้าทางปากและทางเดินหายใจ แต่เมื่อเด็กติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ต่อมนี้จะเกิดการอักเสบ บวมแดง และมีอาการเจ็บคออย่างรุนแรงสร้างความทุกข์ทรมานให้กับเด็กและสร้างความกังวลใจให้คุณพ่อคุณแม่เป็นอย่างมาก

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคต่อมทอนซิลอักเสบ

การอักเสบของต่อมทอนซิลเกิดได้จากสองสาเหตุหลักคือการติดเชื้อไวรัส ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนใหญ่ในเด็กเล็ก และการติดเชื้อแบคทีเรียกลุ่มสเตรปโตคอคคัส (Streptococcus) ซึ่งมักพบในเด็กโต การติดต่อเกิดขึ้นผ่านทางการไอ จาม หรือสัมผัสสารคัดหลั่งร่วมกันในสถานที่ที่มีเด็กอยู่รวมกันหนาแน่น เช่น โรงเรียนหรือศูนย์เด็กเล็ก

อาการสำคัญและระยะลุกลามของโรค

อาการเริ่มต้นมักมาด้วยอาการเจ็บคอ กลืนลำบาก มีไข้ต่ำหรือไข้สูง ปวดศีรษะ และอ่อนเพลีย ในระยะที่การอักเสบรุนแรงขึ้น เด็กจะมีต่อมทอนซิลบวมโตแดงชัดเจน อาจพบหนองสีขาวหรือเหลืองปกคลุมบริเวณต่อมทอนซิล ต่อมน้ำเหลืองบริเวณลำคอโตและกดเจ็บ ทำให้เด็กงอแงไม่ยอมทานอาหารและน้ำ

สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

คุณพ่อคุณแม่ต้องสังเกตอาการเตือนวิกฤตที่อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง หากพบอาการเหล่านี้ต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลโดยด่วน

• ไข้สูงมากไม่ยอมลด และให้ยาลดไข้แล้วอาการไม่ดีขึ้นเกินสามวัน
• เด็กมีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ไม่ยอมดื่มน้ำหรือนมจนเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ
• หายใจลำบาก หายใจมีเสียงดัง หายใจหอบเหนื่อย หรือมีลักษณะซี่โครงบุ๋มขณะหายใจ
• มีน้ำลายไหลยืดตลอดเวลาเพราะไม่สามารถกลืนน้ำลายตนเองได้
• มีอาการคอแข็งหรืออ้าปากได้จำกัด

การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

แพทย์จะทำการซักประวัติและตรวจร่างกายโดยการตรวจช่องปากและลำคอ ในกรณีที่สงสัยว่าเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย แพทย์อาจทำการตรวจหาเชื้อด้วยชุดตรวจรวดเร็ว (Rapid Strep Test) หรือการป้ายเชื้อจากลำคอส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยันผลและให้การรักษาที่ตรงจุดที่สุด

วิธีดูแลรักษาที่บ้านอย่างถูกวิธีและปลอดภัย

การดูแลเด็กที่เป็นต่อมทอนซิลอักเสบเน้นการบรรเทาอาการตามความรุนแรงของโรคและการประคับประคองเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้เร็ว

• การให้ยาลดไข้แก้ปวดพาราเซตามอลในขนาดที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว คือสิบถึงสิบห้ามิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกิโลกรัม ทุกสี่ถึงหกชั่วโมงเมื่อมีไข้หรือปวด
• การเช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุณหภูมิห้องอย่างถูกวิธีเพื่อช่วยระบายความร้อน
• การให้ดื่มน้ำเกลือแร่หรือน้ำสะอาดในปริมาณที่เพียงพอบ่อยๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
• การเลือกอาหารอ่อนนุ่มและย่อยง่าย เช่น โจ๊กอุ่นๆ ซุป หรือไอศกรีมรสจืดเพื่อช่วยลดอาการเจ็บคอขณะกลืน

ลูกเป็นต่อมทอนซิลอักเสบบ่อยแค่ไหนถึงควรผ่าตัด

คำถามยอดฮิตจากคุณพ่อคุณแม่คือลูกเป็นบ่อยเพียงใดจึงจะถึงเกณฑ์ต้องผ่าตัดต่อมทอนซิลออก ตามแนวทางเวชปฏิบัติสากล แพทย์จะพิจารณาการผ่าตัดต่อมทอนซิล (Tonsillectomy) เมื่อเข้าเกณฑ์ดังต่อไปนี้

• เด็กมีการติดเชื้อต่อมทอนซิลอักเสบอย่างรุนแรงมากกว่าเจ็ดครั้งในเวลาหนึ่งปี
• มีการติดเชื้อมากกว่าห้าครั้งต่อปีต่อเนื่องกันเป็นเวลาสองปี
• มีการติดเชื้อมากกว่าสามครั้งต่อปีต่อเนื่องกันเป็นเวลาสามปี
• ต่อมทอนซิลโตมากจนส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจ ทำให้เกิดภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Obstructive Sleep Apnea) เด็กนอนกรนเสียงดัง สะดุ้งตื่นบ่อย หรือมีภาวะหายใจลำบากเรื้อรัง
• มีอาการต่อมทอนซิลอักเสบเรื้อรังที่มีหนองฝังลึกและไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ
• มีภาวะฝีรอบต่อมทอนซิล (Peritonsillar Abscess) ซ้ำซ้อน

วิธีดูแลความสะอาดช่องปากและแผลผ่าตัด

การดูแลช่องปากในเด็กที่เป็นต่อมทอนซิลอักเสบหรือเด็กที่ผ่านการผ่าตัดมาแล้วมีความสำคัญมากเพื่อป้องกันการติดเชื้อซ้ำและการหายของแผล

• ให้เด็กแปรงฟันอย่างเบามือวันละสองครั้งตามปกติเพื่อลดปริมาณเชื้อโรคในช่องปาก
• ในเด็กโตสามารถให้บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ อ่อนๆ หลังมื้ออาหารเพื่อช่วยชำระล้างเศษอาหารและลดอาการบวม
• หลีกเลี่ยงการใช้แปรงสีฟันกระแทกบริเวณช่องคอ และงดอาหารรสจัด อาหารแข็ง หรืออาหารที่มีความร้อนสูงที่อาจระคายเคืองเนื้อเยื่อลำคอ

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อซ้ำทำได้โดยการปลูกฝังสุขอนามัยที่ดี เช่น การล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์ การสวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในพื้นที่แออัด การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบห้าหมู่เพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และการหลีกเลี่ยงการใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่เป็นโรคติดเชื้อทางระบบทางเดินหายใจ

สรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่ผู้ดูแล

โรคต่อมทอนซิลอักเสบแม้จะสร้างความกังวลใจแต่สามารถรักษาให้หายได้หากดูแลอย่างถูกต้องตามคำแนะนำของแพทย์ การสังเกตความถี่ของการอักเสบและการประเมินอาการร่วมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้ตัดสินใจได้อย่างเหมาะสมว่าเมื่อใดควรเข้ารับการรักษาด้วยยาหรือเมื่อใดควรพิจารณาการผ่าตัดเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของเด็ก