การติดเชื้อต่อมทอนซิลอักเสบในเด็กเกิดจากอะไรได้บ้าง

ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสและแบคทีเรีย โดยเฉพาะแบคทีเรียกลุ่มสตรีปโตคอคคัส ซึ่งมักทำให้มีไข้สูงและมีหนองที่ต่อมทอนซิล

วิธีดูแลความสะอาดช่องปากเด็กเพื่อป้องกันทอนซิลอักเสบทำอย่างไร

ควรให้เด็กแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดลิ้น และให้เด็กโตบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ เป็นประจำเพื่อลดการสะสมของเชื้อโรค

ลูกเป็นต่อมทอนซิลอักเสบ บ่อยแค่ไหนถึงควรผ่าตัด พร้อมวิธีดูแล

Q: ลูกเป็นต่อมทอนซิลอักเสบ บ่อยแค่ไหนถึงควรผ่าตัด

แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเมื่อเด็กเป็นต่อมทอนซิลอักเสบมากกว่า 7 ครั้งใน 1 ปี หรือมากกว่า 5 ครั้งต่อปีติดต่อกัน 2 ปี หรือมีภาวะต่อมทอนซิลโตจนนอนกรนและหยุดหายใจขณะหลับ

ทำไมต้องต่อมทอนซิลและภาพรวมของอาการอักเสบในเด็ก

ต่อมทอนซิลเป็นอวัยวะในระบบภูมิคุ้มกันที่มีลักษณะเป็นเนื้อเยื่อต่อมน้ำเหลือง ตั้งอยู่บริเวณด้านหลังลำช่องคอทั้งสองข้าง ทำหน้าที่เสมือนด่านหน้าในการดักจับและทำลายเชื้อโรค ไวรัส และแบคทีเรียที่เข้าสู่ร่างกายผ่านทางการหายใจและการรับประทานอาหาร ในเด็กเล็กระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้ต่อมทอนซิลต้องทำงานหนักเป็นพิเศษ ส่งผลให้เกิดภาวะต่อมทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis) ได้บ่อยครั้ง สร้างความกังวลใจให้แก่คุณพ่อคุณแม่เป็นอย่างมาก การทำความเข้าใจเกี่ยวกับสาเหตุ อาการ และแนวทางการดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์จึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการปกป้องลูกน้อยจากภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคต่อมทอนซิลอักเสบ

ภาวะต่อมทอนซิลอักเสบสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุหลัก โดยแบ่งออกเป็นการติดเชื้อและการระคายเคืองจากปัจจัยรอบตัว ดังนี้

การติดเชื้อไวรัส: เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในเด็กทุกวัย มักเกิดจากไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza) ไวรัสอาร์เอสวี (RSV) หรือไวรัสอะดีโน (Adenovirus)
การติดเชื้อแบคทีเรีย: แบคทีเรียกลุ่มเอสเตรปโตคอคคัส (Group A Streptococcus) เป็นสาเหตุสำคัญที่พบได้บ่อยในเด็กวัยเรียน ซึ่งมักมีความรุนแรงมากกว่าการติดเชื้อไวรัสและต้องการการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ
ปัจจัยกระตุ้นและสิ่งแวดล้อม: การสัมผัสฝุ่นละออง ควันบุหรี่มือสอง มลพิษทางอากาศ หรือภูมิแพ้อากาศ ซึ่งทำให้เยื่อบุลำคอระคายเคืองและอักเสบได้ง่ายขึ้น

อาการแสดงสำคัญและระยะของโรค

อาการของเด็กที่เป็นต่อมทอนซิลอักเสบจะมีความแตกต่างกันไปตามความรุนแรงและเชื้อก่อโรค โดยสามารถสังเกตอาการเด่นชัดได้ดังนี้

ระยะเริ่มแรก: เด็กจะมีอาการเจ็บคอ ระคายเคืองคอ กลืนน้ำลายหรืออาหารลำบาก มีไข้ต่ำๆ อ่อนเพลีย และไม่อยากอาหาร
ระยะแสดงอาการเด่นชัด: ต่อมทอนซิลบวมแดงโตอย่างเห็นได้ชัด บางรายอาจพบหนองสีขาวหรือเหลืองปกคลุมบริเวณต่อมทอนซิล มีไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัว มีกลิ่นปากรุนแรง และต่อมน้ำเหลืองบริเวณลำคอโตและเจ็บเมื่อกด
ระยะฟื้นตัว: อาการเจ็บคอและไข้เริ่มลดลงภายในสามถึงเจ็ดวันหากได้รับการดูแลรักษาที่ถูกต้องตามคำแนะนำของแพทย์

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที: หากลูกมีอาการไข้สูงมากและไม่ยอมลดลงเกินสามวัน หายใจลำบาก หายใจมีเสียงดัง คอแข็ง น้ำลายไหลยืดเนื่องจากไม่สามารถกลืนได้ มีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด หรือมีภาวะขาดน้ำ เช่น ปัสสาวะน้อยลง ปากแห้งและไม่มีน้ำตาตอนร้องไห้ ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันทีเพื่อรับการประเมินจากกุมารแพทย์

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อพาเด็กมาพบแพทย์ กุมารแพทย์จะทำการซักประวัติการเจ็บป่วยและตรวจร่างกายอย่างละเอียด โดยเฉพาะการตรวจดูช่องปากและลำคอเพื่อประเมินขนาดและลักษณะของต่อมทอนซิล ในกรณีที่สงสัยว่าเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์อาจพิจารณาทำการตรวจหาเชื้อด้วยวิธีป้ายลำคอ (Throat Swab) หรือตรวจเลือดเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผลการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาที่แม่นยำที่สุด

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การรักษาต่อมทอนซิลอักเสบจะขึ้นอยู่กับสาเหตุของการติดเชื้อเป็นหลัก

การรักษาการติดเชื้อไวรัส: เน้นการรักษาตามอาการ เช่น การให้ยาลดไข้แก้ปวดพาราเซตามอลในขนาดที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัวของเด็ก ให้เด็กดื่มน้ำอุ่นมากๆ และพักผ่อนอย่างเต็มที่
การรักษาการติดเชื้อแบคทีเรีย: แพทย์จะพิจารณาจ่ายยาปฏิชีวนะ (ยาฆ่าเชื้อ) ซึ่งคุณพ่อคุณแม่ต้องให้ลูกรับประทานยาให้หมดตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด แม้ว่าอาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม เพื่อป้องกันการดื้อยาและภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ไข้รูมาติก
การดูแลและพยาบาลที่บ้าน: ใช้วิธีเช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุ่นเมื่อมีไข้สูง จัดเตรียมอาหารอ่อนที่กลืนง่าย เช่น โจ๊ก ซุปอุ่นๆ หรือไอศกรีมเพื่อช่วยบรรเทาอาการเจ็บคอ หลีกเลี่ยงอาหารรสจัดหรืออาหารทอดที่ระคายเคืองคอ