ทารกท้องป๋องอาเจียนพุ่งสีเขียว อาการฉุกเฉินอันตรายที่พ่อแม่ต

ทารกท้องป๋องร่วมกับอาเจียนพุ่งเป็นสีเขียว สัญญาณวิกฤตที่ต้องพบแพทย์ทันที

อาการทารกท้องป๋องร่วมกับอาเจียนพุ่งเป็นสีเขียวถือเป็นหนึ่งในภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์สูงสุดในทารกแรกเกิดและเด็กเล็ก อาการเหล่านี้ไม่ใช่แค่ปัญหาเรื่องระบบทางเดินอาหารทั่วไป เช่น ท้องอืดหรือแหวะนมธรรมดา แต่เป็นสัญญาณเตือนที่บ่งบอกถึงความผิดปกติร้ายแรงในช่องท้อง เช่น ภาวะลำไส้กลืนกัน (Intussusception) ภาวะลำไส้บิดหมุนผิดปกติ (Malrotation with Midgut Volvulus) หรือภาวะลำไส้อุดตันแต่กำเนิด (Intestinal Obstruction) ซึ่งหากปล่อยไว้ช้าอาจนำไปสู่ภาวะลำไส้เน่าตายและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

กลไกการเกิดโรคและสาเหตุสำคัญของอาการท้องป๋องร่วมกับอาเจียนพุ่งสีเขียว

สีเขียวในอาเจียนของทารกคือน้ำดี (Bile) ซึ่งเป็นของเหลวที่ผลิตจากตับและถูกปล่อยลงสู่ลำไส้เล็กส่วนต้น (Duodenum) การที่ทารกอาเจียนพุ่งออกมาเป็นสีเขียวแสดงว่ามีการอุดตันของทางเดินอาหารที่อยู่ต่ำกว่าตำแหน่งที่ท่อน้ำดีเปิดเข้าสู่ลำไส้ หากตำแหน่งการอุดตันอยู่สูง จะทำให้เกิดแรงดันสะสมจนทารกอาเจียนพุ่งออกมาอย่างรุนแรง ร่วมกับอาการท้องป๋อง (Abdominal Distension) เนื่องจากมีลมและของเหลวคั่งค้างอยู่ในทางเดินอาหารส่วนต้น

สาเหตุที่พบบ่อยในทางการแพทย์ ได้แก่

• ภาวะลำไส้บิดหมุนผิดปกติร่วมกับลำไส้พันกัน (Malrotation with Midgut Volvulus): เป็นภาวะฉุกเฉินที่พบได้บ่อยในทารกช่วงสัปดาห์แรกหรือเดือนแรกของชีวิต ทำให้เลือดไปเลี้ยงลำไส้ไม่พอและเกิดการอุดตันอย่างรุนแรง
• ภาวะลำไส้อุดตันแต่กำเนิด (Congenital Intestinal Atresia or Stenosis): ความผิดปกติของการพัฒนาการทางเดินอาหารตั้งแต่ในครรภ์
• โรคหิร์ชสปรุง (Hirschsprung Disease): ภาวะที่ลำไส้ใหญ่ส่วนปลายไม่มีเซลล์ประสาทมาเลี้ยง ทำให้ลำไส้ไม่สามารถบีบตัวและขับอุจจาระได้ เกิดการอุดตัน ท้องป๋อง และอาเจียน
• ภาวะลำไส้กลืนกัน (Intussusception): มักพบในทารกอายุ 3 ถึง 12 เดือน โดยลำไส้ส่วนหนึ่งมุดเข้าไปในลำไส้อีกส่วนหนึ่ง ทำให้เกิดการอุดตันและขาดเลือด

อาการเด่นชัดและลำดับความรุนแรงของโรค

อาการจะเริ่มจากการที่ทารกมีภาวะท้องอืด ท้องป๋องตึง ร้องกวน งอแง และไม่ยอมดูดนม ตามมาด้วยอาการแหวะนมที่เปลี่ยนเป็นอาเจียนพุ่ง (Projectile Vomiting) และมีสีเขียวเขียวปนออกมาอย่างชัดเจน ในระยะต่อมาทารกจะมีอาการซึมลง อุณหภูมิร่างกายอาจไม่คงที่ ไม่ถ่ายอุจจาระหรือผายลม และหากปล่อยให้มีภาวะขาดน้ำและความดันโลหิตต่ำ ทารกจะเข้าสู่ภาวะช็อก ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

หากพ่อแม่พบอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ถือเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

• อาเจียนพุ่งเป็นสีเขียวหรือสีเหลืองเขียวทุกครั้งหลังให้นม
• ท้องป๋องตึงแน่น ผิวน้องตึงใสและมีเส้นเลือดขอดเด่นชัด
• ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ปลุกตื่นยากหรือไม่ยอมดูดนมเลย
• มีภาวะขาดน้ำ เช่น กระหม่อมบุ๋ม ตาโหล ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปัสสาวะน้อยลงหรือผ้าอ้อมไม่เปียกเลยเกิน 6 ชั่วโมง
• มีไข้ร่วมกับหน้าท้องแข็งเกร็งหรือร้องกวนเวลาสัมผัสโดนหน้าท้อง

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ในโรงพยาบาล

เมื่อทารกมาถึงโรงพยาบาล แพทย์เฉพาะทางด้านกุมารศัลยกรรมและกุมารแพทย์จะทำการตรวจวินิจฉัยอย่างเร่งด่วน ได้แก่

• การซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด: ประเมินลักษณะการอาเจียน สีของอาเจียน ระยะเวลา และการขับถ่ายของทารก ร่วมกับการคลำหน้าท้อง
• การถ่ายภาพรังสีส่วนช่องท้อง (Abdominal X-ray): เพื่อดูระดับการอุดตันของลมและน้ำในลำไส้
• การตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้อง (Abdominal Ultrasound): ใช้ตรวจหาภาวะลำไส้กลืนกันหรือความผิดปกติของตำแหน่งลำไส้
• การตรวจเลือด (Blood Tests): เพื่อประเมินภาวะเกลือแร่ในร่างกายเสียสมดุล ภาวะกรดด่างในเลือด และการติดเชื้อ

วิธีรักษาตามหลักการแพทย์

การรักษาภาวะทารกท้องป๋องร่วมกับอาเจียนพุ่งเป็นสีเขียวขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของโรค โดยส่วนใหญ่ต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาลภายใต้การดูแลของกุมารศัลยแพทย์อย่างใกล้ชิด

• การงดน้ำและอาหารทางปาก (NPO): เพื่อให้ระบบทางเดินอาหารได้พักผ่อนและป้องกันการสำลัก
• การใส่สายยางทางจมูกลงสู่กระเพาะอาหาร (Nasogastric Tube): เพื่อระบายลมและของเหลวสีเขียวออกจากกระเพาะอาหาร ลดแรงดันในช่องท้อง
• การให้สารน้ำและเกลือแร่ทางหลอดเลือดดำ (Intravenous Fluids): เพื่อแก้ไขภาวะขาดน้ำและรักษาสมดุลของเกลือแร่ในร่างกาย
• การรักษาด้วยการผ่าตัด (Surgical Treatment): ในกรณีที่มีภาวะลำไส้อุดตัน ลำไส้บิดหมุน หรือลำไส้กลืนกันที่ไม่สามารถดันออกได้ด้วยวิธีสวน แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดเพื่อแก้ไขความผิดปกติและตัดเนื้อลำไส้ส่วนที่เน่าตายออกในรายที่มีภาวะแทรกซ้อน

กลุ่มยาที่ใช้ในการรักษาและขนาดยาอย่างปลอดภัย

การใช้ยาในทารกที่มีภาวะนี้จะเป็นไปตามดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น โดยไม่มีการใช้ยาเพื่อรักษาอาการหลักโดยตรง แต่จะเป็นการให้ยาเพื่อประคับประคองอาการ ได้แก่

• ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics): แพทย์จะให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำในกรณีที่มีความเสี่ยงของการติดเชื้อในช่องท้องหรือภาวะลำไส้เน่าตาย โดยขนาดยาจะถูกคำนวณตามน้ำหนักตัวของทารกอย่างแม่นยำโดยกุมารแพทย์
• ยาแก้ปวดและยาระงับความรู้สึก (Analgesics and Sedatives): ใช้ในกรณีที่ทารกต้องได้รับการเตรียมตัวเพื่อเข้ารับการผ่าตัด

ยาอันตรายที่ห้ามใช้เองเด็ดขาดในทารก

พ่อแม่ผู้ปกครองต้องระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง ห้ามซื้อยาเหล่านี้ให้ทารกกินเองเด็ดขาด

• ยาขับลมหรือยาลดกรดกลุ่ม Over-the-counter: ห้ามให้เด็กกินยาขับลมหรือยาลดกรดเพื่อหวังผลรักษาอาการท้องป๋อง เพราะจะทำให้เสียเวลาทองในการรักษาโรคทางศัลยกรรม
• ยาแก้อาเจียนและยาแก้ท้องเสีย: การให้ยาแก้อาเจียนโดยไม่ทราบสาเหตุของการอุดตันในทางเดินอาหาร อาจทำให้ลำไส้ทะลุหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

กล่องสรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่และผู้ดูแล