ทำไมต้องการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในผู้ป่วยโรคเรื้อรัง
ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคเบาหวาน โรคหัวใจ และโรคความดันโลหิตสูง จัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงทางการแพทย์ที่มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเมื่อได้รับเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza) มากกว่าคนทั่วไป การติดเชื้อไวรัสนี้ไม่เพียงแต่ทำให้เกิดอาการระบบทางเดินหายใจ แต่ยังไปกระตุ้นให้โรคประจำตัวที่มีอยู่กำเริบอย่างรุนแรง จนอาจนำไปสู่ภาวะหัวใจวาย โรคหลอดเลือดสมอง หรือระดับน้ำตาลในเลือดวิกฤต ซึ่งเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตที่สามารถป้องกันได้ด้วยการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปี
สาเหตุและกลไกการเกิดโรคเมื่อผู้ป่วยโรคเรื้อรังติดเชื้อไข้หวัดใหญ่
เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่เป็นเชื้อโรคระบบทางเดินหายใจที่ติดต่อผ่านทางการไอ จาม หรือสัมผัสสาร เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกายของผู้ป่วยโรคเรื้อรัง จะกระตุ้นให้เกิดการอักเสบทั่วร่างกาย (Systemic Inflammation) กลไกนี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่ออวัยวะสำคัญ ดังนี้
- กลุ่มโรคเบาหวาน: ภาวะการอักเสบทำให้ร่างกายดื้อต่ออินซูลินมากขึ้น ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดควบคุมได้ยาก เกิดภาวะน้ำตาลสูงหรือกรดคีโตซีสในเลือดได้ง่าย
- กลุ่มโรคหัวใจและหลอดเลือด: การติดเชื้อทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นอัตราการเต้นของหัวใจและ ความดันโลหิตสูงขึ้น ซึ่งอาจกระตุ้นให้คราบไขมันในหลอดเลือดหัวใจปริแตก เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันหรือภาวะหัวใจล้มเหลว
- กลุ่มโรคความดันโลหิตสูง: การติดเชื้อและความเครียดทางกายภาพทำให้หลอดเลือดหดตัว ส่งผลให้ความดันโลหิตพุ่งสูงจนเสี่ยงต่อเส้นเลือดในสมองแตกหรือตีบ
อาการแสดงสำคัญและระยะของโรคไข้หวัดใหญ่
อาการของโรคไข้หวัดใหญ่ในผู้ป่วยโรคเรื้อรังมักมีความรุนแรงและลุกลามเร็วกว่าคนปกติ โดยมีลำดับอาการดังนี้
- อาการเริ่มแรก: มีไข้สูงฉับพลัน ปวดศีรษะรุนแรง ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อและข้อต่อ อ่อนเพลียอย่างมาก เจ็บคอ และไอแห้งๆ
- อาการเด่นชัด: ไข้สูงต่อเนื่องเกินสามวัน มีอาการไอมากขึ้น หายใจลำบาก แน่นหน้าอก และอาการของโรคประจำตัวเริ่มควบคุมไม่ได้ เช่น น้ำตาลสวิง หรือเหนื่อยหอบง่าย
- อาการในระยะฟื้นตัว: อาการไข้และปวดเมื่อยเริ่มลดลง แต่อาการอ่อนเพลียอาจหลงเหลืออยู่เป็นเวลาหลายสัปดาห์
สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที
หากผู้ป่วยโรคเรื้อรังมีอาการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่และพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ ต้องนำตัวส่งโรงพยาบาลในทันทีเพื่อรับการรักษาอย่างเร่งด่วน
- หายใจหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือหายใจมีเสียงดังหวีด
- เจ็บแน่นหน้าอกตลอดเวลา หรือมีความดันโลหิตตกอย่างฉับพลัน
- ซึมลง สับสน มึนงง หรือไม่ค่อยรู้สึกตัว
- ระดับน้ำตาลในเลือดสูงหรือต่ำผิดปกติจนควบคุมไม่ได้
- มีไข้สูงต่อเนื่องเกินสามวันโดยไม่ตอบสนองต่อยาลดไข้
วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์
เมื่อผู้ป่วยโรคเรื้อรังมาพบแพทย์ด้วยอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ แพทย์จะดำเนินการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด ดังนี้
- การซักประวัติสุขภาพและประวัติการรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ประจำปี
- การตรวจร่างกายระบบทางเดินหายใจและประเมินอาการของโรคประจำตัว
- การตรวจหาเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ด้วยวิธีแยงสำลีจากโพรงจมูก (Rapid Influenza Diagnostic Test หรือ PCR)
- การตรวจเลือดเพื่อประเมินระดับน้ำตาล การทำงานของไต และความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด
- การเอกซเรย์ปอดเพื่อคัดกรองภาวะปอดอักเสบหรือภาวะแทรกซ้อนทางปอด
วิธีดูแลรักษาและแนวทางการฟื้นฟูสุขภาพที่ถูกต้อง
การรักษาผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่ติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด
- การรักษาด้วยยาต้านไวรัส: แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัส เช่น โอเซลทามิเวียร์ (Oseltamivir) ภายในสี่สิบแปดชั่วโมงแรกที่มีอาการ เพื่อลดความรุนแรงและระยะเวลาของโรค
- การรักษาตามอาการ: ให้ยาลดไข้พาราเซตามอลตามขนาดที่แพทย์หรือเภสัชกรกำหนด พร้อมทั้งดื่มน้ำอุ่นให้เพียงพอ
- การควบคุมโรคประจำตัว: ต้องรับประทานยาโรคเรื้อรังตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด และตรวจวัดระดับน้ำตาลหรือความดันโลหิตบ่อยครั้งกว่าปกติ
- การพักผ่อนและการฟื้นฟู: นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอในห้องที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก รับประทานอาหารอ่อนที่ย่อยง่ายและมีสารอาหารครบถ้วน
สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดและข้อควรระวัง
- ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อรับประทานเอง เนื่องจากไข้หวัดใหญ่เกิดจากไวรัส ไม่ใช่แบคทีเรีย การใช้ยาปฏิชีวนะผิดวิธีไม่ช่วยรักษาโรคและอาจทำให้เกิดเชื้อดื้อยา n
- ห้ามใช้ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเซดส์ (NSAIDs) เช่น ไอบูโพรเฟน หรือแอสไพริน ในผู้ป่วยโรคไตหรือผู้ที่มีความเสี่ยงโรคหัวใจและเลือดออกง่าย โดยไม่ปรึกษาแพทย์ n
- ห้ามหยุดยาโรคประจำตัวโดยเด็ดขาดแม้จะมีอาการไข้หวัด เว้นแต่แพทย์จะเป็นผู้ปรับเปลี่ยนแผนการรักษา
วิธีป้องกันและการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันระยะยาว
นอกจากการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปีแล้ว การปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันการติดเชื้อยังมีความสำคัญอย่างยิ่ง
- ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำสะอาด หรือใช้เจลแอลกอฮอล์ล้างมือ
- สวมหน้ากากอนามัยเมื่อต้องอยู่ในสถานที่แออัดหรือพื้นที่สาธารณะ
- หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดกับผู้ที่มีอาการป่วยทางระบบทางเดินหายใจ
- รักษาสุขภาพให้แข็งแรงด้วยการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายเบาๆ ตามคำแนะนำของแพทย์ และจัดการความเครียด
สรุปคำแนะนำสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรังและผู้ดูแล
ผู้ป่วยโรคเรื้อรังเช่นเบาหวาน หัวใจ และความดันโลหิตสูง จำเป็นต้องตระหนักว่าไข้หวัดใหญ่ไม่ใช่โรคธรรมดา การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ทุกปีเปรียบเสมือนเกราะป้องกันชีวิตที่ช่วยลดความเสี่ยงในการนอนโรงพยาบาลและลดอัตราการเสียชีวิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากมีอาการป่วยควรพบแพทย์ทันทีเพื่อรับการรักษาที่ถูกต้อง
