คนเป็นโรคเรื้อรัง (เบาหวาน หัวใจ ความดัน) ทำไมต้องฉีดวัคซีนไ

ทำไมต้องการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

โรคเรื้อรังไม่ว่าจะเป็นโรคเบาหวาน โรคหัวใจ และโรคความดันโลหิตสูง เป็นปัญหาสุขภาพระดับโลกที่มีผู้ป่วยจำนวนมากต้องรับประทานยาและควบคุมอาการอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต ในกลุ่มผู้ป่วยเหล่านี้ ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายมักจะทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพเท่ากับคนปกติทั่วไป ทำให้เมื่อได้รับเชื้อโรคหรือไวรัสเข้าสู่ร่างกาย จะมีความเสี่ยงสูงมากที่อาการจะลุกลามรุนแรง โดยเฉพาะเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza Virus) ที่แพร่ระบาดได้ง่ายผ่านการไอ จาม หรือสัมผัสสาร secretions ต่างๆ การป้องกันด้วยการฉีดวัคซีนจึงไม่ใช่แค่ทางเลือกเสริม แต่เป็นเกราะคุ้ม 100 เปอร์เซ็นต์ที่แพทย์เฉพาะทางแนะนำให้ผู้ป่วยโรคเรื้อรังต้องปฏิบัติทุกปี

สาเหตุและกลไกการเกิดโรค: ทำไมไข้หวัดใหญ่จึงอันตรายต่อคนเป็นโรคเรื้อรัง

เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ไม่ได้ส่งผลกระทบแค่ระบบทางเดินหายใจส่วนบนเท่านั้น แต่เมื่อเชื้อเข้าสู่กระแสเลือดและกระตุ้นให้ร่างกายเกิดการอักเสบในวงกว้าง จะส่งผลกระทบโดยตรงต่ออวัยวะเป้าหมายที่เสื่อมสภาพอยู่แล้วจากโรคประจำตัว กลไกทางการแพทย์อธิบายได้ดังนี้:

• ผู้ป่วยโรคเบาหวาน: ภาวะน้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรังส่งผลให้เม็ดเลือดขาวทำงานได้ด้อยประสิทธิภาพลง เชื้อไวรัสจึงแบ่งตัวและแพร่กระจายได้รวดเร็ว นอกจากนี้ เมื่อร่างกายเกิดความเครียดจากการติดเชื้อ (Stress response) จะทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงขึ้นอย่างไร้การควบคุม เสี่ยงต่อภาวะเลือดเป็นกรดและภาวะแทรกซ้อนเฉียบพลัน
• ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด: การติดเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดไปต่อสู้กับการอักเสบ ภาวะนี้อาจกระตุ้นให้เกิดกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ หัวใจวายกำเริบ หรือภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดหัวใจและสมอง
• ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง: ความดันโลหิตที่ควบคุมไว้อาจแปรปรวนอย่างรุนแรงเมื่อเกิดการติดเชื้อร่วมกับอาการไข้และไอเรื้อรัง เพิ่มภาระให้ผนังหลอดเลือดและหัวใจห้องซ้าย

อาการและสัญญาณอันตราย Red Flags ที่ต้องพบแพทย์ทันที

ผู้ป่วยโรคเรื้อรังเมื่อติดเชื้อไข้หวัดใหญ่มักมีอาการรุนแรงกว่าคนทั่วไป อาการเริ่มต้นมักมีไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว อ่อนเพลีย ไอแห้ง และเจ็บคอ แต่หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที:

• หายใจหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือรู้สึกแน่นหน้าอกตลอดเวลา
• อาการของโรคประจำตัวกำเริบรุนแรง เช่น น้ำตาลในเลือดสูงหรือต่ำเกินไปจนซึม เจ็บแน่นหน้าอกมากขึ้น หรือความดันโลหิตสูงปรี๊ดควบคุมไม่ได้
• มีอาการซึมลง สับสน มึนงง หรือหมดสติ
• ไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วัน หรือไข้ลดแล้วกลับมาไข้สูงขึ้นใหม่อย่างรวดเร็ว

วิธีรักษาและการดูแลตนเองเมื่อติดเชื้อ

การรักษาผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่ติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด ประกอบด้วย:

• การใช้ยาต้านไวรัส (Antiviral drugs) เช่น โอเซลทามิเวียร์ (Oseltamivir) เพื่อยับยั้งการแพร่กระจายของไวรัสในร่างกาย
• การรักษาตามอาการ เช่น การให้ยาลดไข้พาราเซตามอลตามขนาดที่เหมาะสมกับน้ำหนักตัวและการทำงานของตับไต
• การพักผ่อนอย่างเต็มที่ ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ และรับประทานอาหารอ่อนย่อยง่าย
• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อรับประทานเองเด็ดขาด เนื่องจากไข้หวัดใหญ่เกิดจากไวรัส ไม่ใช่แบคทีเรีย

เหตุผลสำคัญที่ต้องฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี

เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่มีความสามารถในการกลายพันธุ์ (Antigenic drift) สูงมาก สายพันธุ์ที่ระบาดในปีนี้จะแตกต่างจากปีที่ผ่านมาอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ ภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นจากการฉีดวัคซีนหรือการติดเชื้อตามธรรมชาติจะค่อยๆ ลดระดับลงเมื่อเวลาผ่านไป 6 ถึง 12 เดือน การฉีดวัคซีนปีละ 1 ครั้งจึงเป็นการอัปเดตภูมิคุ้มกันให้ตรงกับสายพันธุ์ที่คาดว่าจะระบาดในฤดูกาลนั้นๆ ช่วยลดอัตราการนอนโรงพยาบาล และลดความเสี่ยงในการเสียชีวิตจากโรคแทรกซ้อนทางปอดและหัวใจได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

การป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

นอกจากการฉีดวัคซีนประจำปีแล้ว ผู้ป่วยโรคเรื้อรังควรดูแลสุขภาพตนเองด้วยมาตรการร่วม ดังนี้:

• ล้างมือให้สะอาดอยู่เสมอด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์
• สวมหน้ากากอนามัยเมื่อต้องเดินทางไปในสถานที่แออัดหรือพื้นที่สาธารณะ
• หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดกับผู้ที่มีอาการป่วยทางระบบทางเดินหายใจ
• ควบคุมโรคประจำตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติด้วยการรับประทานยาอย่างเคร่งครัด พบแพทย์ตามนัด และออกกำลังกายเบาๆ ที่เหมาะสม

สรุปคำแนะนำสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรังและผู้ดูแล

โรคเรื้อรังและไข้หวัดใหญ่เมื่อมาพบกันมักสร้างความเสียหายต่อร่างกายอย่างคาดไม่ถึง การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปีจึงเป็นเกราะป้องกันชีวิตที่สำคัญที่สุด ผู้ป่วยเบาหวาน โรคหัวใจ และความดันโลหิตสูง ควรปรึกษาแพทย์ประจำตัวเพื่อรับวัคซีนก่อนเข้าสู่ฤดูกาลแพร่ระบาด เพื่อสุขภาพที่แข็งแรงและลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนอันตราย