เข้าใจโรคคมชัด เมื่อวัยรุ่นเผชิญโรคมือเท้าปากที่หลายคนคิดว่ามีแค่ในเด็กเล็ก
โรคสมอเท้าปาก หรือที่เรียกกันทางการแพทย์ว่า Hand, Foot and Mouth Disease เป็นโรคติดเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enteroviruses โดยเฉพาะเชื้อ Coxsackie A16 และ Enterovirus 71 แม้คนส่วนใหญ่จะคุ้นเคยว่าโรคนี้มักพบในเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ แต่ในความเป็นจริงแล้ว วัยรุ่นและผู้ใหญ่ก็สามารถติดเชื้อนี้ได้เช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมีภูมิคุ้มกันในร่างกายต่ำ ความเครียดจากการเรียน หรือการใช้ชีวิตในพื้นที่แออัด เช่น โรงเรียนกวดวิชา หอพัก หรือมหาวิทยาลัย เมื่อลูกวัยรุ่นติดเชื้อนี้ นอกจากการดูแลรักษาตัวให้หายจากโรคแล้ว ความท้าทายที่สำคัญที่สุดคือการป้องกันไม่ให้เชื้อแพร่กระจายไปสู่สมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัว โดยเฉพาะเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงสูงในการเกิดอาการรุนแรง
สาเหตุและกลไกการติดต่อของไวรัสร้ายในวัยรุ่น
เชื้อไวรัสที่เป็นสาเหตุของโรคมือเท้าปากติดต่อกันได้ง่ายมากผ่านทางสาร secretions ของร่างกาย ได้แก่ น้ำมูก น้ำลาย เสมหะ และของเหลวจากตุ่มพองที่แตกออก รวมถึงอุจจาระของผู้ติดเชื้อ สำหรับกลุ่มวัยรุ่นมักรับเชื้อจากการสัมผัสใกล้ชิด การใช้สิ่งของร่วมกัน เช่น แก้วน้ำ ช้อนส้อม ผ้าเช็ดหน้า หรือการสัมผัสพื้นผิวที่มีเชื้อโรคปนเปื้อนแล้วนำมือเข้าปาก ระยะฟักตัวของโรคนี้อยู่ 3 ถึง 7 วัน ก่อนที่อาการจะเริ่มปรากฏชัดเจน
อาการแสดงและระยะของโรคในกลุ่มวัยรุ่น
อาการของโรคมือเท้าปากในวัยรุ่นมักมีความรุนแรงใกล้เคียงกับผู้ใหญ่ โดยมักเริ่มต้นด้วยอาการไข้ต่ำถึงไข้สูง อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และเจ็บคอ จากนั้นจะเริ่มมีแผลในปาก คล้ายแผลร้อนในแต่มีจำนวนมากและกระจายทั่วกระพุ้งแก้ม ลิ้น และเหงือก ทำให้วัยรุ่นทานอาหารและดื่มน้ำได้น้อยลง ตามด้วยผื่นแดงหรือตุ่มน้ำใสขนาดเล็กที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า และบางครั้งอาจพบบริเวณก้นหรือหัวเข่าด้วย ในวัยรุ่นบางรายอาจมีอาการปวดกล้ามเนื้อร่วมด้วยเนื่องจากร่างกายต่อสู้กับเชื้อไวรัส
สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที
- ไข้สูงต่อเนื่องเกิน 3 วัน และไข้ไม่ลดลงแม้จะเช็ดตัวและทานยาลดไข้
- มีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด หรือเพ้อ ไม่ค่อยรู้สึกตัว
- อาเจียนพุ่งบ่อยครั้ง ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง
- หายใจหอบเหนื่อย หายใจเร็ว หรือมีอาการอกบุ๋ม
- มีภาวะขาดน้ำ เช่น ปากแห้งสนิท ปัสสาวะน้อยมากหรือไม่มีเลยนานหลายชั่วโมง
วิธีดูแลรักษาและจัดการอาการที่บ้าน
การรักษาโรคมือเท้าปากเป็นการรักษาตามอาการเนื่องจากยังไม่มีantiviral drug หรือยาฆ่าเชื้อไวรัสเฉพาะสำหรับโรคนี้ สิ่งสำคัญคือการประคับประคองร่างกายให้ต่อสู้กับโรคได้ดีที่สุด ผู้ป่วยควรพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำสะอาดหรือเกลือแร่เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ เลือกรับประทานอาหารอ่อนๆ ที่ย่อยง่าย มีอุณหภูมิเย็นหรืออุ่นสบาย เช่น โจ๊กอุ่นๆ นมจืดเย็น ซุป เพื่อช่วยลดความเจ็บปวดจากแผลในปาก หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เผ็ดจัด หรือเปรี้ยวจัดที่จะระคายเคืองแผล
วิธีป้องกันการแพร่กระจายเชื้อไม่ให้ติดคนในบ้าน
การป้องกันไม่ให้เชื้อแพร่ไปยังสมาชิกคนอื่นในบ้านถือเป็นภารกิจสำคัญสูงสุดเมื่อมีวัยรุ่นป่วยเป็นมือเท้าปาก สามารถปฏิบัติได้ตามแนวทางมาตรฐานดังนี้
- แยกของใช้ส่วนตัว: แยกช้อนส้อม แก้วน้ำ จานชาม ผ้าเช็ดตัว และเสื้อผ้าของวัยรุ่นที่ป่วยออกจากสมาชิกคนอื่นอย่างเด็ดขาด และควรแยกซักทำความสะอาดด้วยน้ำร้อนหรือน้ำยาฆ่าเชื้อ
- ล้างมือให้บ่อยและถูกวิธี: สมาชิกทุกคนในบ้านต้องล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาด หรือเจลแอลกอฮอล์ทุกครั้งก่อนสัมผัสอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังสัมผัสสิ่งของร่วมกัน
- งดการสัมผัสใกล้ชิด: ควรงดการกอด จูบ หรือใช้สิ่งของร่วมกันชั่วคราว จนกว่าแผลจะแห้งสนิทและไม่มีไข้
- ทำความสะอาดบ้านและพื้นผิว: ใช้ing น้ำยาฟอกขาวเจือจางหรือน้ำยาฆ่าเชื้อทำความสะอาดพื้นผิวสัมผัสร่วม เช่น ลูกบิดประตู ราวบันได โต๊ะ เก้าอี้ และของเล่นหากมีเด็กเล็กในบ้าน
- แยกห้องนอนหรือจำกัดพื้นที่: หากเป็นไปได้ควรให้วัยรุ่นนอนแยกห้อง หรือสวมหน้ากากอนามัยเมื่อต้องออกมาพื้นที่ส่วนรวมในบ้าน
