ฝนตกหนัก น้ำท่วม จ.ตรัง: รู้ทันโรคภัยหลังน้ำลด เช็กอาการสำคัญและวิธีดูแลสุขภาพให้ปลอดภัย

ฝนตกหนักและน้ำท่วมขังในจังหวัดตรัง: สถานการณ์วิกฤตที่ต้องเฝ้าระวังสุขภาพอย่างใกล้ชิด

ปัญหาสภาวะฝนตกหนักและน้ำท่วมขังในพื้นที่จังหวัดตรัง ไม่เพียงแต่สร้างความเสียหายต่อทรัพย์สินและบ้านเรือนเท่านั้น แต่ยังเป็นวิกฤตการณ์ด้านสาธารณสุขที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพของประชาชนทุกกลุ่มวัย โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่างเด็กเล็ก ทารก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว ความอับชื้น น้ำที่ปนเปื้อนเชื้อโรค สัตว์มีพิษ และระบบสุขาภิบาลที่เสียหาย ล้วนเป็นปัจจัยเร่งให้เกิดการแพร่ระบาดของโรคติดต่อและปัญหาสุขภาพต่างๆ ตามมาอย่างรวดเร็ว การมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรคที่มักมากับน้ำท่วม อาการแสดงที่ต้องสังเกต รวมถึงแนวทางการดูแลรักษาและการป้องกันตนเอง จึงเป็นเกราะคุ้ม 100 เปอร์เซ็นต์ที่จะช่วยลดความรุนแรงของโรคและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงชีวิตได้

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคในภาวะน้ำท่วม

ในช่วงที่เกิดอุทกภัย น้ำฝนและน้ำหลากจะพัดพาเอาสิ่งปฏิกูล มูลสัตว์ สารเคมี และเชื้อโรคจากแหล่งต่างๆ เข้ามาปะปนในสิ่งแวดล้อมรอบตัว เชื้อโรคเหล่านี้สามารถเข้าสู่ร่างกายมนุษย์ได้หลายช่องทาง ไม่ว่าจะเป็นการสัมผัสน้ำที่ปนเปื้อนโดยตรงผ่านทางผิวหนังที่มีแผล การรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อโรค การถูกแมลงหรือสัตว์มีพิษกัดต่อย และการสูดละอองฝอยของเชื้อโรคในอากาศ เชื้อก่อโรคที่พบได้บ่อยแบ่งออกเป็นกลุ่มหลัก ดังนี้

• กลุ่มเชื้อแบคทีเรีย: เชื้อที่ก่อให้เกิดโรคฉี่หนู (Leptospirosis) ซึ่งมักพบในน้ำที่ปนเปื้อนปัสสาวะของสัตว์ฟันแทะ รวมถึงเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรคระบบทางเดินอาหาร เช่น อหิวาตกโรค โรคท้องร่วงเฉียบพลัน และโรคไข้ไทฟอยด์
• กลุ่มเชื้อไวรัส: เชื้อไวรัสที่ก่อโรคทางเดินหายใจ เช่น โรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza) ไวรัสอาร์เอสวี (Respiratory Syncytial Virus) และเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดโรคตับอักเสบเอ รวมถึงไวรัสที่ทำให้เกิดโรคทางเดินอาหาร
• กลุ่มเชื้อราและปรสิต: เชื้อราที่เจริญเติบโตได้ดีในสภาพแวดล้อมที่เปียกชื้น ทำให้เกิดโรคผิวหนังอักเสบ น้ำกัดเท้า และกลากเกลื้อน

โรคสำคัญและอาการแสดงที่ต้องเฝ้าระวัง

เมื่อเผชิญกับสถานการณ์น้ำท่วม อาการเจ็บป่วยที่มักเกิดขึ้นสามารถจำแนกออกเป็นกลุ่มโรคสำคัญ เพื่อให้ผู้ดูแลและประชาชนสามารถสังเกตความผิดปกติได้อย่างแม่นยำ

โรคฉี่หนู (Leptospirosis)

เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่อันตรายมากในพื้นที่น้ำท่วม เชื้อจะเข้าทางผิวหนังที่มีแผล รอยถลอก หรือเยื่อบุตา อาการเริ่มต้นมักมีไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะรุนแรง ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้ออย่างรุนแรงโดยเฉพาะที่น่องและโคนขา ตาแดง และอาจมีอาการตัวเหลืองตาเหลืองในระยะลุกลาม

โรคระบบทางเดินอาหารและท้องร่วงเฉียบพลัน

เกิดจากการบริโภคน้ำหรืออาหารที่ไม่สะอาด อาการหลักคือถ่ายอุจจาระเหลวหรือเป็นน้ำบ่อยครั้ง คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องเกร็ง และมีไข้ต่ำ หากสูญเสียน้ำและเกลือแร่มากเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะช็อกได้

โรคติดเชื้อทางเดินหายใจ

สภาพอากาศที่ชื้นและเย็นลง รวมถึงการอาศัยอยู่ในศูนย์อพยพที่แออัด ทำให้โรคทางเดินหายใจแพร่ระบาดได้ง่าย เช่น โรคไข้หวัดใหญ่ โรคปอดบวม (Pneumonia) อาการประกอบด้วย มีไข้ ไอ น้ำูกไหล เจ็บคอ หายใจเหนื่อยหอบ และอ่อนเพลียมาก

โรคผิวหนังและน้ำกัดเท้า

เกิดจากการที่ผิวหนังต้องแช่น้ำสกปรกเป็นเวลานาน ทำให้ผิวหนังเปื่อยอักเสบ คัน มีผื่นแดงตามซอกนิ้วเท้า หรือเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนจนเป็นแผลลุกลาม

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

ในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ อาการป่วยสามารถลุกลามอย่างรวดเร็ว ผู้ดูแลต้องสังเกตสัญญาณอันตราย (Red Flag Symptoms) อย่างใกล้ชิด หากพบอาการเหล่านี้ต้องนำตัวส่งโรงพยาบาลทันที

• ไข้สูงมากเกินสามวัน หรือไข้ไม่ยอมลดแม้ว่าจะเช็ดตัวและรับประทานยาลดไข้แล้ว
• มีอาการซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือมีความรู้สึกตัวลดลง
• เด็กเล็กงอแงผิดปกติ ไม่ยอมดื่มนมหรือน้ำ ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่มีปัสสาวะนานเกินหกชั่วโมง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของภาวะขาดน้ำรุนแรง
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจแรงจนซี่โครงบุ๋ม หรือริมฝีปากและปลายนิ้วมีสีเขียวคล้ำ
• มีอาการชักเกร็งจากไข้สูง
• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่รับประทานอาหารหรือน้ำ
• มีจุดเลือดออกตามผิวหนัง เลือดกำเดาไหล หรืออาเจียนเป็นเลือด

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อเดินทางมาถึงสถานแพทย์ แพทย์จะดำเนินการวินิจฉัยโรคอย่างเป็นระบบเพื่อความแม่นยำในการรักษา

• การซักประวัติอย่างละเอียด: ประวัติการลุยน้ำท่วม การสัมผัสน้ำขัง ประวัติการรับประทานอาหาร และประวัติการรับวัคซีน
• การตรวจร่างกายโดยละเอียด: การฟังเสียงปอดและหัวใจ การตรวจช่องท้อง การประเมินภาวะขาดน้ำ และการตรวจสภาพผิวหนัง
• การตรวจทางห้องปฏิบัติการ: การเจาะเลือดเพื่อตรวจหาความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete Blood Count) การทำงานของตับและไต การตรวจหาเชื้อเฉพาะโรค เช่น การตรวจหาภูมิต้านทานต่อเชื้อโรคฉี่หนู หรือการทำ Rapid Test สำหรับโรคไข้หวัดใหญ่และไข้เลือดออก
• การตรวจทางรังสีวิทยา: การเอกซเรย์ปอดในกรณีที่มีอาการไอมากหรือสงสัยภาวะปอดอักเสบ

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การรักษาจะขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของโรคที่เป็น

• การรักษาด้วยยา: หากเป็นการติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคฉี่หนู แพทย์จะพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม เช่น ยาด็อกซีไซคลีน หรือยาเพนนิซิลลินอย่างเคร่งครัด สำหรับการติดเชื้อไวรัสเป็นการรักษาตามอาการ
• การจัดการไข้และการเช็ดตัวลดไข้: การใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นบิดหมาดเช็ดตามซอกพับและลำตัวเพื่อระบายความร้อน การใช้ยาลดไข้พาราเซตามอลในขนาดที่ถูกต้องตามน้ำหนักตัว (สิบถึงสิบห้าิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกิโลกรัม ทุกสี่ถึงหกชั่วโมง)
• การชดเชยน้ำและเกลือแร่: ในผู้ป่วยที่มีอาการท้องร่วงหรือไข้สูง การจิบสารละลายเกลือแร่โออาร์เอส (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง จะช่วยป้องกันภาวะขาดน้ำและเกลือแร่ในร่างกายได้
• การดูแลผิวหนัง: ทำความสะอาดผิวด้วยสบู่และน้ำสะอาด เช็ดให้แห้งสนิททุกครั้งหลังลุยน้ำ และทายาตามคำแนะนำของแพทย์หากเกิดแผลน้ำกัดเท้า

ข้อควรระวังสำคัญและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

ในภาวะที่ต้องเผชิญกับโรคระบาดหลังน้ำท่วม มีข้อปฏิบัติทางการแพทย์ที่ต้องระมัดระวังอย่างยิ่ง

• ห้ามใช้ยาแอสไพริน (Aspirin) หรือไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) ในการลดไข้เด็ดขาด หากยังไม่สามารถตัดโรคไข้เลือดออกหรือโรคติดเชื้อที่มีภาวะเลือดออกผิดปกติออกไปได้ เนื่องจากยาเหล่านี้จะไปเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดเลือดออกในทางเดินอาหารและอันตรายถึงชีวิต
• ห้ามปล่อยให้แผลสัมผัสน้ำท่วมขัง หากมีความจำเป็นต้องเดินลุยน้ำ ควรใส่รองเท้าบูทกันน้ำสูง และรีบทำความสะอาดร่างกายทันทีเมื่อขึ้นจากน้ำ
• ห้ามรับประทานอาหารดิบหรืออาหารค้างคืนที่เก็บรักษาไม่ถูกสุขลักษณะ ในช่วงน้ำท่วม อาหารบูดเสียง่ายและปนเปื้อนเชื้อโรคได้ง่ายมาก

การฟื้นฟูสุขภาพและการป้องกันระยะยาว

เมื่อสถานการณ์น้ำท่วมเริ่มคลี่คลาย การฟื้นฟูร่างกายและสิ่งแวดล้อมรอบตัวเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยป้องกันการกลับมาป่วยซ้ำ

• การทำความสะอาดบ้านเรือน: ล้างทำความสะอาดพื้นผิวบ้านด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ขยะและสิ่งปฏิกูลต้องกำจัดอย่างถูกสุขลักษณะเพื่อไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของแมลงและสัตว์นำโรค
• การจัดการน้ำบริโภค: ดื่มน้ำสะอาดที่ผ่านการต้มสุกหรือน้ำดื่มบรรจุขวดที่ได้มาตรฐานเท่านั้น
• การฉีดวัคซีนป้องกันโรค: ตรวจสอบประวัติการรับวัคซีนของเด็กและสมาชิกในครอบครัว เช่น วัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ วัคซีนป้องกันโรคตับอักเสบ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันโรคในระยะยาว
• การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์: เน้นรับประทานอาหารปรุงสุกใหม่ สะอาด และครบห้าหมู่ เพื่อฟื้นฟูระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายให้กลับมาแข็งแรงสมบูรณ์