หน้าฝน จ.ตรัง ยุงชุกชุม: คู่มือคุณหมอเลือกยากันยุงให้ปลอดภัยที่สุดสำหรับลูกน้อย

หน้าฝนจังหวัดตรังกับความเสี่ยงเรื่องยุงที่พ่อแม่ต้องรู้

ในช่วงฤดูฝนของจังหวัดตรังซึ่งมีปริมาณน้ำฝนสะสมสูงและมีความชื้นในอากาศมาก สภาพแวดล้อมเช่นนี้เอื้อต่อการแพร่พันธุ์ของยุงลายและยุงชนิดต่างๆ เป็นอย่างมาก โรคที่มากับยุงจึงกลายเป็นภัยเงียบที่คุกคามสุขภาพของเด็กเล็กและทารกในพื้นที่ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของเด็กยังพัฒนาไม่เต็มที่ ผิวหนังมีความบอบบางและไวต่อสารเคมี รวมถึงยังไม่สามารถปกป้องตนเองจากการถูกกัดได้ดีเท่าผู้ใหญ่ การเลือกผลิตภัณฑ์ป้องกันยุงจึงเป็นเรื่องละเอียดอ่อนที่พ่อแม่ผู้ปกครองต้องใส่ใจในทุกรายละเอียด เพื่อไม่ให้เกิดอันตรายต่อผิวหนังและระบบทางเดินหายใจของเด็ก

สถานการณ์โรคติดเชื้อจากยุงในเด็กเล็กและทารก

โรคติดต่อจากยุงที่พบบ่อยและมีความรุนแรงในเด็ก ได้แก่ โรคไข้เลือดออก (Dengue Fever) โรคติดเชื้อไวรัสซ (Zika Virus) และโรคไข้สมองอักเสบเจอี (Japanese Encephalitis) ในกลุ่มทารกอายุต่ำกว่าหนึ่งปีและเด็กเล็ก หากได้รับเชื้อเหล่านี้ อาการอาจลุกลามอย่างรวดเร็วเนื่องจากปริมาณเลือดในร่างกายน้อยและระบบไหลเวียนโลหิตยังปรับตัวได้ไม่ดีเมื่อเกิดภาวะขาดน้ำ การป้องกันไม่ให้ถูกยุงกัดจึงเป็นแนวทางที่ดีที่สุดในการตัดวงจรการเกิดโรค

สารเคมีกันยุงยอดนิยมและเกณฑ์ความปลอดภัยตามช่วงวัย

การเลือกยากันยุงให้ปลอดภัยกับเด็กเล็ก จำเป็นต้องพิจารณาจากสารออกฤทธิ์หลักและความเข้มข้นที่เหมาะสมกับช่วงอายุ เพื่อป้องกันอาการแพ้ทางผิวหนังและการดูดซึมสารเคมีเข้าสู่กระแสเลือดผ่านผิวหนังที่บอบบาง

สาร DEET (N,N-Diethyl-meta-toluamide)

สาร DEET เป็นมาตรฐานทองคำในการป้องกันยุงที่มีประสิทธิภาพสูงที่สุดและได้รับการยอมรับจากองค์การอนามัยโลก สำหรับเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 2 เดือน ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของ DEET เด็ดขาด เนื่องจากผิวหนังของทารกดูดซึมสารได้ง่ายและตับยังขับสารได้ไม่ดี สำหรับเด็กอายุตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป สามารถใช้ความเข้มข้นไม่เกินร้อยละ 10 ถึง 30 ได้ โดยทาเพียงวันละหนึ่งครั้งและไม่ควรทาบริเวณมือของเด็กเพื่อป้องกันการนำเข้าปาก

สาร Picaridin (Icaridin)

สาร Picaridin เป็นทางเลือกที่ยอดเยี่ยมสำหรับเด็กเล็ก เนื่องจากไม่มีกลิ่นฉุน ไม่เหนียวเหนอะหนะ และไม่ทำลายพลาสติกหรือเนื้อผ้า ความปลอดภัยใกล้เคียงกับ DEET สามารถใช้ในเด็กอายุตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป โดยมีความเข้มข้นร้อยละ 10 ถึง 20 ซึ่งให้ประสิทธิภาพในการกันยุงได้ยาวนานหลายชั่วโมง

น้ำมันยูคาลิปตัสสกัดจากมะนาว (Oil of Lemon Eucalyptus - OLE) หรือสาร PMD

สารสกัดจากธรรมชาติชนิดนี้ให้ประสิทธิภาพใกล้เคียงกับสารเคมีอ่อนๆ แต่มีข้อกำหนดทางการแพทย์คือ ห้ามใช้ในเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 3 ปีเด็ดขาด เนื่องจากอาจก่อให้เกิดการระคายเคืองอย่างรุนแรงต่อระบบทางเดินหายใจและดวงตาของเด็กเล็ก

น้ำมันหอมระเหยธรรมชาติ (Essential Oils)

น้ำมันตะไคร้หอม ยูคาลิปตัส ลาเวนเดอร์ หรือสะระแหน่ แม้จะเป็นผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ แต่กุมารแพทย์ไม่แนะนำให้ใช้ในทารกแรกเกิดถึง 1 ปีโดยตรง เนื่องจากมีความเสี่ยงสูงที่จะก่อให้เกิดอาการแพ้ทางผิวหนัง ผื่นคัน หรือกระตุ้นให้เกิดอาการหอบหืดในเด็กที่มีแนวโน้มเป็นโรคภูมิแพ้

วิธีทายากันยุงที่ถูกต้องและปลอดภัย

การใช้งานผลิตภัณฑ์กันยุงในเด็กเล็กมีหลักการปฏิบัติที่เคร่งครัดเพื่อความปลอดภัยสูงสุด ดังนี้

• อ่านฉลากผลิตภัณฑ์อย่างละเอียดทุกครั้งเพื่อตรวจสอบความเข้มข้นและคำเตือนเรื่องช่วงอายุ
• หลีกเลี่ยงการทายากันยุงบริเวณมือ นิ้วมือ หรือบริเวณรอบดวงตาและปากของเด็ก เพื่อป้องกันเด็กนำมือเข้าปากหรือขยี้ตา
• ไม่ควรทายากันยุงใต้ร่มผ้าหรือบริเวณที่มีผิวหนังอักเสบ มีแผลเปิด หรือผิวหนังไหม้แดด
• เมื่อกลับเข้าสู่ตัวอาคาร ควรล้างทำความสะอาดผิวหนังบริเวณที่ทายากันยุงด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที
• หลีกเลี่ยงการใช้ผลิตภัณฑ์ประเภทสเปรย์ฉีดพ่นโดยตรงใส่ตัวเด็ก เพื่อป้องกันการสูดดมละอองสารเคมีเข้าสู่ปอด ให้ฉีดลงบนฝ่ามือของผู้ปกครองก่อนแล้วจึงนำมาลูบบนตัวเด็ก

สัญญาณเตือนอันตรายจากโรคที่มาจากยุงที่ต้องพบแพทย์ทันที

หากเด็กถูกยุงกัดและเริ่มมีอาการผิด ธรรมชาติปรากฏขึ้น พ่อแม่ต้องเฝ้าระวังอาการเตือนอันตรายเหล่านี้อย่างใกล้ชิดและนำส่งโรงพยาบาลทันที

อาการไข้สูงเฉียบพลัน

ไข้สูงลอยเกิน 39 ถึง 40องศาเซลเซียส ทานยาลดไข้แล้วไข้ลดลงเพียงชั่วคราวแล้วกลับมาสูงอีก ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของโรคไข้เลือดออก

จุดเลือดออกตามผิวหนัง

พบผื่นแดงราบหรือจุดเลือดออกสีแดงขนาดเล็กตามแขน ขา ลำตัว หรือมีเลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน

ภาวะซึมและอ่อนเพลีย

เด็กมีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ไม่เล่น ไม่ยอมรับประทานอาหารหรือดื่มนม ปัสสาวะมีสีเข้มหรือปริมาณลดลงมาก ซึ่งบ่งบอกถึงภาวะขาดน้ำและความดันโลหิตต่ำ

อาการทางระบบทางเดินหายใจและระบบประสาท

หายใจหอบเหนื่อย หายใจแรงจนอกบุ๋ม มีอาการชักเกร็ง หรือกระสับกระส่าย ซึ่งเป็นสัญญาณของภาวะติดเชื้อรุนแรงในกระแสเลือดหรือภาวะแทรกซ้อนทางสมอง

วิธีดูแลรักษาและการพยาบาลเด็กที่ป่วย

เมื่อเด็กป่วยด้วยโรคที่เกิดจากการติดเชื้อจากยุง การรักษาจะเป็นการรักษาตามอาการและการประคับประคองเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัว

• เช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุ่นสะอาดสม่ำเสมอเพื่อป้องกันอาการชักจากไข้สูง
• ให้ดื่มน้ำเกลือแร่ (ORS) หรือนมอย่างเพียงพอเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
• ติดตามวัดอุณหภูมิร่างกายและสังเกตปริมาณปัสสาวะอย่างต่อเนื่อง
• ปฏิบัติตามคำสั่งของแพทย์อย่างเคร่งครัดและมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อเจาะเลือดติดตามเกล็ดเลือดและเม็ดเลือดขาว

การป้องกันระยะยาวและการสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดโรค

การจัดการสิ่งแวดล้อมในบ้านเรือนโดยเฉพาะช่วงหน้าฝนในจังหวัดตรังมีความสำคัญอย่างยิ่ง ควรปิดฝาภาชนะเก็บน้ำให้มิดชิด คว่ำภาชนะที่ไม่ใช้แล้วเพื่อไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำ รวมถึงการติดตั้งมุ้งลวดที่หน้าต่างและประตูบ้าน เพื่อความปลอดภัยรอบด้านของลูกน้อย