ลูกท้องเสียและน้ำกัดเท้าช่วงน้ำท่วม อาการแบบไหนเสี่ยงช็อกและการปฐมพยาบาลเร่งด่วน

รับมือวิกฤตน้ำท่วม: โรคอุจจาระร่วงและน้ำกัดเท้าภัยร้ายใกล้ตัวเด็ก

สถานการณ์อุทกภัยหรือน้ำท่วมขัง นอกจากสร้างความเสียหายต่อบ้านเรือนแล้ว ยังนำมาซึ่งปัญหาสุขภาพที่น่ากังวลอย่างยิ่งโดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กและทารก เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ และเด็กๆ มักควบคุมสุขอนามัยส่วนบุคคลได้ยาก โรคที่พบบ่อยและสร้างความเจ็บป่วยรุนแรงในเด็กช่วงน้ำท่วมได้แก่ โรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันและการติดเชื้อที่ผิวหนังจากน้ำกัดเท้า ซึ่งหากไม่ได้รับการดูแลรักษาที่ถูกต้องและทันท่วงที อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงถึงขั้นช็อกและเป็นอันตรายถึงชีวิต

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคอุจจาระร่วงและน้ำกัดเท้าในเด็ก

โรคอุจจาระร่วงในช่วงน้ำท่วมมักเกิดจากการปนเปื้อนของเชื้อโรคในแหล่งน้ำและอาหาร เชื้อโรคเหล่านี้ได้แก่ ไวรัส เช่น โนโรไวรัสและโรตาไวรัส รวมถึงแบคทีเรียและปรสิตที่มากับน้ำเน่าเสีย เมื่อเด็กสัมผัสหรือรับประทานอาหารและน้ำที่ปนเปื้อน เชื้อโรคจะเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร ทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุลำไส้ สูญเสียน้ำและเกลือแร่ปริมาณมากผ่านทางอุจจาระและอาเจียน

ในส่วนของโรคผิวหนังจากน้ำกัดเท้า (Tinea Pedis หรือโรคฮ่องกงฟุต และการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน) เกิดจากการที่เท้าของเด็กต้องแช่อย้ำอยู่ในน้ำสกปรกเป็นเวลานาน ทำให้ผิวหนังเปื่อยยุ่ย สูญเสียเกราะป้องกันตามธรรมชาติ เปิดโอกาสให้เชื้อราและแบคทีเรียเข้าสู่ผิวหนัง ทำให้เกิดอาการคัน ผื่นแดง แผลพุพอง และอาจลุกลามเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียลุกลามในชั้นผิวหนังที่อันตรายได้

อาการสำคัญและระยะลุกลามของโรคอุจจาระร่วง

อาการของโรคอุจจาระร่วงมักเริ่มจากการถ่ายอุจจาระเหลวเป็นน้ำมากกว่าสามครั้งขึ้นไปภายในยี่สิบสี่ชั่วโมง อาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ร่วมกับไข้และปวดท้อง หากเป็นโรคอุจจาระร่วงจากไวรัสโรตา เด็กมักมีไข้สูงและอาเจียนนำมาก่อน ตามด้วยถ่ายเหลวเป็นน้ำปริมาณมาก หากสูญเสียน้ำต่อเนื่องโดยไม่ได้รับการทดแทนที่เพียงพอ เด็กจะเข้าสู่ระยะสูญเสียน้ำ ร่างกายเริ่มแสดงความผิดปกติอย่างชัดเจน

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อเด็กถูกพามาพบกุมารแพทย์ แพทย์จะทำการซักประวัติอย่างละเอียดเกี่ยวกับลักษณะอุจจาระ จำนวนครั้ง ระยะเวลา อาหารและน้ำที่รับประทาน รวมถึงประวัติการสัมผัสน้ำท่วม ร่วมกับการตรวจร่างกายเพื่อประเมินภาวะขาดน้ำและความรุนแรงของโรค ในกรณีที่เด็กมีอาการรุนแรงหรือมีไข้สูงร่วมด้วย แพทย์อาจพิจารณาตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม เช่น การตรวจอุจจาระเพื่อหาเชื้อแบคทีเรียหรือเม็ดเลือดขาว การตรวจเลือดเพื่อประเมินการทำงานของไต เกลือแร่ในร่างกาย และความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด รวมถึงการส่งตรวจเพาะเชื้อในรายที่สงสัยการติดเชื้อรุนแรง

วิธีดูแลรักษาและพยาบาลเด็กที่บ้านตามหลักการแพทย์

การรักษาหลักสำหรับโรคอุจจาระร่วงคือการป้องกันและรักษาภาวะขาดน้ำ โดยการให้สารละลายเกลือแร่สำหรับเด็ก (Oral Rehydration Salts หรือ ORS) จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้ร่างกายดูดซึมน้ำและเกลือแร่กลับคืนได้ดี ห้ามให้ดื่มน้ำเปล่าบริสุทธิ์ปริมาณมากๆ แทนเกลือแร่เด็ดขาด เพราะจะยิ่งทำให้ระดับเกลือแร่ในเลือดเจือจางลงและเกิดอาการชักได้

สำหรับการรักษาน้ำกัดเท้า เบื้องต้นต้องทำความสะอาดเท้าด้วยสบู่อ่อนและน้ำสะอาด เช็ดให้แห้งสนิทโดยเฉพาะซอกนิ้วเท้า ทายาฆ่าเชื้อราตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร หลีกเลี่ยงไม่ให้เท้าสัมผัสความชื้นหรือลุยน้ำท่วมซ้ำ หากมีความจำเป็นต้องเดินลุยน้ำ ควรใส่รองเท้าบูทยางกันน้ำและล้างเท้าทันทีที่ขึ้นมาจากน้ำ

ข้อควรระวังสำคัญและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

1. ห้ามซื้อยาหยุดถ่ายหรือยาปฏิชีวนะให้เด็กกินเอง: ยาหยุดถ่ายอาจทำให้เชื้อโรคและสารพิษค้างอยู่ในลำไส้ ส่งผลให้อาการแย่ลงและติดเชื้อในกระแสเลือดได้ ส่วนยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อส่วนใหญ่ไม่มีประโยชน์หากโรคอุจจาระร่วงเกิดจากเชื้อไวรัส และควรใช้ภายใต้คำสั่งแพทย์เท่านั้น
2. การใช้ยาลดไข้พาราเซตามอล: ต้องคำนวณขนาดยาให้ถูกต้องตามน้ำหนักตัวของเด็กเสมอ คือขนาดสิบถึงสิบห้าิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกิโลกรัม ทุกสี่ถึงหกชั่วโมงเมื่อมีไข้ ห้ามใช้ยาไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) หรือแอสไพริน (Aspirin) ในเด็กที่สงสัยว่าเป็นโรคติดเชื้อเฉียบพลันหรือไข้เลือดออกเด็ดขาด เพราะอาจกัดกระเพาะอาหารและเพิ่มความเสี่ยงภาวะเลือดออกผิดปกติ

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันโรคอุจจาระร่วงและน้ำกัดเท้าในช่วงน้ำท่วมต้องเน้นสุขอนามัยที่เข้มงวด ได้แก่ การดื่มน้ำที่สะอาดต้มสุก รับประทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ด้วยความร้อน ล้างมือก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง กำจัดขยะมูลฝอยไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์เชื้อโรค สำหรับโรคอุจจาระร่วงจากเชื้อไวรัสโรตา พ่อแม่สามารถพาเด็กมารับวัคซีนป้องกันโรคอุจจาระร่วงโรตาทางปากตั้งแต่ช่วงวัยทารก เพื่อลดความรุนแรงของโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ