น้ำท่วมขังในกรุงเทพฯ กับภัยเงียบโรคฉี่หนู: สัญญาณเตือนและวิธีรับมือหากสงสัยว่าได้รับเชื้อ

เข้าใจโรคฉี่หนู (Leptospirosis) ภัยใกล้ตัวจากน้ำท่วมขัง

เมื่อเข้าสู่ช่วงฤดูฝนหรือเกิดภาวะน้ำท่วมขังในเขตกรุงเทพมหานคร ประชาชนมักต้องเผชิญกับน้ำปนเปื้อนที่อาจก่อให้เกิดโรคติดเชื้อได้ง่าย โดยเฉพาะโรคฉี่หนูหรือโรคเลปโตสไปโรซิส (Leptospirosis) ซึ่งเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่มีความรุนแรงหากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที โดยเชื้อแบคทีเรียชนิดนี้สามารถเข้าสู่ร่างกายได้ผ่านทางบาดแผล รอยถลอก หรือเยื่อบุต่างๆ ในร่างกายเมื่อสัมผัสกับน้ำหรือดินที่มีการปนเปื้อนปัสสาวะของสัตว์พาหะ เช่น หนู สุนัข หรือโคกระบือ

สาเหตุและกลไกการแพร่เชื้อที่ต้องระวัง

โรคฉี่หนูเกิดจากเชื้อแบคทีเรียรูปเกลียวที่มีชื่อว่า Leptospira เชื้อชนิดนี้สามารถอาศัยอยู่ในไตของสัตว์พาหะได้นานโดยที่สัตว์ไม่มีอาการป่วย และจะถูกขับออกมาพร้อมกับปัสสาวะสู่แหล่งน้ำธรรมชาติหรือพื้นดินที่เปียกชื้น เมื่อประชาชนเดินลุยน้ำท่วมขังด้วยเท้าเปล่าหรือมีบาดแผล เชื้อจะอาศัยช่องทางเหล่านี้ไชเข้าสู่กระแสเลือดและกระจายตัวไปยังอวัยวะต่างๆ ทั่วร่างกาย ส่งผลให้เกิดการอักเสบในระดับรุนแรงโดยเฉพาะที่ตับ ไต และปอด

สัญญาณเตือนและอาการที่ควรรีบสังเกต

อาการของโรคฉี่หนูมักเริ่มปรากฏหลังจากได้รับเชื้อประมาณ 7 ถึง 12 วัน โดยสามารถจำแนกอาการในระยะต่างๆ ดังนี้:

• ระยะเริ่มต้น: มีไข้สูงฉับพลัน ปวดศีรษะรุนแรง ปวดกล้ามเนื้อโดยเฉพาะที่น่องและหลังอย่างมาก ตาแดง (Conjunctival suffusion) โดยไม่มีขี้ตา
• ระยะลุกลาม: หากอาการไม่ดีขึ้น อาจพบอาการตัวเหลืองตาเหลืองเนื่องจากตับอักเสบ ปัสสาวะน้อยลงหรือปัสสาวะเป็นสีเข้มเนื่องจากไตวายเฉียบพลัน
• อาการทางปอด: ในรายที่มีอาการรุนแรง อาจพบภาวะเลือดออกในปอด ทำให้มีอาการหอบเหนื่อย ไอเป็นเลือด ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายถึงชีวิต

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

การวินิจฉัยโรคฉี่หนูทำได้โดยการซักประวัติการสัมผัสน้ำท่วมขังเป็นสำคัญ ร่วมกับการตรวจร่างกายโดยละเอียด แพทย์จะส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยันการวินิจฉัย เช่น:

• การตรวจเลือดเพื่อดูค่าการทำงานของตับและไต (Liver and Renal Function Test)
• การตรวจหาเชื้อโดยวิธี PCR หรือการตรวจหาภูมิคุ้มกัน (Serology)
• การเอกซเรย์ปอดหากผู้ป่วยมีอาการหอบเหนื่อยเพื่อประเมินภาวะเลือดออกในปอด

วิธีดูแลรักษาและข้อควรระวังตามหลักการแพทย์

การรักษาโรคฉี่หนูในปัจจุบันใช้ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) ที่จำเพาะต่อเชื้อ หากผู้ป่วยได้รับยาเร็วและครบถ้วนตามแผนการรักษา โอกาสในการหายขาดจะมีสูงมาก สำหรับการดูแลที่บ้านในกรณีที่สงสัยว่าได้รับเชื้อ ควรปฏิบัติดังนี้:

• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะทานเองโดยเด็ดขาด เนื่องจากยาแต่ละชนิดมีฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อที่แตกต่างกัน และการใช้ยาไม่ถูกขนาดอาจนำไปสู่ภาวะเชื้อดื้อยา
• ห้ามใช้ยาในกลุ่มลดการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เช่น ไอบูโพรเฟน หรือแอสไพริน เนื่องจากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออกในร่างกายหรือส่งผลเสียต่อการทำงานของไตที่กำลังอักเสบอยู่
• ใช้ยาพาราเซตามอล (Paracetamol) ในขนาดยาที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว (10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม) ทุก 4-6 ชั่วโมงเพื่อบรรเทาอาการไข้
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอเพื่อรักษาสมดุลของร่างกาย

สรุปขั้นตอนปฏิบัติสำหรับประชาชน

• หลีกเลี่ยงการแช่น้ำท่วมขังเป็นเวลานาน
• ปกปิดบาดแผลบนร่างกายด้วยพลาสเตอร์กันน้ำทุกครั้งก่อนสัมผัสน้ำ
• หมั่นสังเกตอาการไข้และอาการผิดปกติหลังสัมผัสน้ำภายใน 1-2 สัปดาห์
• หากมีไข้สูงเกิน 2 วันหลังสัมผัสน้ำท่วมขัง ให้แจ้งแพทย์ถึงประวัติการลุยน้ำเสมอ
• รักษาสุขอนามัย กำจัดขยะไม่ให้เป็นแหล่งอาหารของหนู เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อในชุมชน