ลูกเป็นไอกรนแล้วมีเลือดออก อันตรายแค่ไหน? สัญญาณเตือนและวิธีรับมือให้ถูกวิธี

ความน่ากลัวของโรคไอกรนและภาวะเลือดออก

โรคไอกรน (Pertussis) หรือที่รู้จักกันในชื่อโรคไอ 100 วัน เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Bordetella pertussis ซึ่งมีความรุนแรงสูงโดยเฉพาะในทารกและเด็กเล็กที่ยังได้รับวัคซีนไม่ครบถ้วน อาการไอที่รุนแรงจนหน้าดำหน้าแดงอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่น่าตกใจอย่างการมีเลือดออก ซึ่งมักพบในลักษณะจุดเลือดออกที่ตาขาว (Subconjunctival hemorrhage) หรือเลือดกำเดาไหล สาเหตุหลักเกิดจากแรงดันภายในช่องอกและช่องท้องที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างฉับพลันขณะที่เด็กไออย่างรุนแรงและต่อเนื่อง จนเส้นเลือดฝอยในบริเวณดังกล่าวแตกออก

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคไอกรน

เชื้อแบคทีเรียไอกรนแพร่กระจายผ่านทางละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการพูดคุยใกล้ชิด เชื้อจะเข้าไปจับกับขนอ่อนในระบบทางเดินหายใจและสร้างสารพิษ (Toxin) ทำลายเนื้อเยื่อ ทำให้เกิดการอักเสบและการสร้างสารคัดหลั่งจำนวนมาก กลไกการเกิดอาการไอจนมีเลือดออกเกิดจากสภาวะที่ผู้ป่วยไอติดต่อกันหลายครั้งในลมหายใจเดียว (Paroxysmal cough) โดยไม่มีจังหวะหายใจเข้า ทำให้เกิดภาวะขาดออกซิเจนชั่วคราวและเพิ่มความดันในหลอดเลือดฝอยส่วนบนอย่างรุนแรง

ระยะของโรคที่ต้องจับตาดูให้ใกล้ชิด

• ระยะเริ่มต้น (Catarrhal stage): มีอาการคล้ายไข้หวัด มีน้ำมูก ไอเบาๆ ระยะนี้เชื้อแพร่กระจายได้มากที่สุด
• ระยะไอ (Paroxysmal stage): เด็กจะมีอาการไอเป็นชุดๆ อย่างรุนแรง ตามด้วยเสียงหายใจเข้าดังวี้ด (Whooping sound) และอาจอาเจียนหรือมีเลือดออกหลังจากไอชุดใหญ่
• ระยะฟื้นตัว (Convalescent stage): ความถี่ของอาการไอจะค่อยๆ ลดลง แต่อาจกินเวลานานหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน

วิธีรักษาตามหลักการแพทย์

หัวใจสำคัญของการรักษาคือการให้ยาปฏิชีวนะกลุ่มแมคโครไลด์ (Macrolides) เช่น Azithromycin หรือ Clarithromycin เพื่อกำจัดเชื้อแบคทีเรียและลดการแพร่กระจาย การรักษาในช่วงแรกจะช่วยลดความรุนแรงของโรคได้ แต่หากเริ่มยาช้าประสิทธิภาพในการลดความถี่ของการไอจะลดลง แพทย์จะให้การรักษาแบบประคับประคอง เช่น การให้ออกซิเจนเสริมในกรณีที่เด็กมีภาวะพร่องออกซิเจน และการดูแลภาวะขาดน้ำจากการอาเจียนหลังไอ

การป้องกันและการดูแลในครอบครัว

เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อในครอบครัว ผู้ดูแลควรปฏิบัติดังนี้:

• แยกกักตัว: แยกผู้ป่วยและแยกของใช้ส่วนตัว โดยเฉพาะในช่วง 5 วันแรกของการได้รับยาปฏิชีวนะ
• สวมหน้ากากอนามัย: ทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล เพื่อลดการฟุ้งกระจายของเชื้อ
• ฉีดวัคซีนเสริมภูมิคุ้มกัน: วัคซีนป้องกันไอกรน (DTaP หรือ Tdap) คือวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงสุดตามตารางวัคซีนของกระทรวงสาธารณสุข
• ความสะอาด: ล้างมือด้วยสบู่บ่อยๆ และทำความสะอาดพื้นผิวสัมผัสร่วมภายในบ้าน

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

ห้ามใช้ยาปฏิชีวนะที่ซื้อเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ เนื่องจากเชื้อไอกรนต้องการยาเฉพาะกลุ่มและขนาดที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว ห้ามใช้ยาแก้ไอในเด็กเล็กโดยไม่ได้รับคำสั่งจากแพทย์ เพราะเด็กต้องการไอเพื่อขับเสมหะออกจากปอด และห้ามให้เด็กนอนราบหลังจากเพิ่งทานอาหารหรือนมเสร็จเพื่อป้องกันการสำลักขณะไอ