เจ็บกล้ามเนื้อไปทั่วร่างตอนเป็นไข้หวัดใหญ่ เกิดจากอะไรและวิธีบรรเทาปวดที่ปลอดภัยที่สุด

ไข้หวัดใหญ่กับการปวดเมื่อยตามร่างกาย สิ่งที่เกิดขึ้นภายในระดับเซลล์

หลายท่านคงเคยประสบกับอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อและข้อต่ออย่างรุนแรงในช่วงที่ติดเชื้อโรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza) จนรู้สึกว่าขยับตัวแต่ละครั้งเป็นเรื่องยากลำบาก อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลผลิตจากกลไกการต่อสู้ของระบบภูมิคุ้มกันร่างกายที่พยายามกำจัดเชื้อไวรัสที่รุกรานเข้ามา

ทำไมไข้หวัดใหญ่ถึงทำร้ายกล้ามเนื้อและข้อต่อ

สาเหตุหลักที่ทำไมไข้หวัดใหญ่ถึงทำร้ายกล้ามเนื้อและข้อต่อ คือกระบวนการอักเสบในระดับระบบ (Systemic Inflammation) เมื่อเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่เข้าสู่กระแสเลือด ร่างกายจะหลั่งสารสื่อกลางการอักเสบที่เรียกว่า ไซโตไกน์ (Cytokines) ออกมาในปริมาณมาก สารเหล่านี้มีหน้าที่กระตุ้นเม็ดเลือดขาวให้ทำงาน แต่ในขณะเดียวกันสารดังกล่าวก็ส่งผลกระทบต่อเนื้อเยื่อรอบข้าง ทำให้เกิดอาการปวดเกร็ง กล้ามเนื้ออ่อนแรง และรู้สึกปวดลึกไปถึงข้อต่อ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังอยู่ในสภาวะอักเสบเฉียบพลัน

กลไกการเกิดโรคและการแพร่กระจาย

เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ติดต่อผ่านทางละอองฝอยจากการไอ จาม หรือสัมผัสสารคัดหลั่ง เมื่อเชื้อเข้าสู่ทางเดินหายใจจะไปจับกับตัวรับในเซลล์เยื่อบุผิว ทำให้เกิดการอักเสบของระบบทางเดินหายใจส่วนบนและล่าง หากอาการรุนแรง เชื้ออาจกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันที่รุนแรงเกินไป (Cytokine Storm) ซึ่งนำไปสู่การปวดเมื่อยกล้ามเนื้ออย่างรุนแรง (Myalgia) โดยเฉพาะในบริเวณหลัง ต้นขา และไหล่

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที (Red Flags)

การแยกความแตกต่างระหว่างไข้หวัดใหญ่ทั่วไปกับภาวะวิกฤตเป็นเรื่องสำคัญมาก โปรดสังเกตอาการดังต่อไปนี้หากพบต้องรีบนำตัวส่งโรงพยาบาลทันที:

• มีไข้สูงเกิน 39 องศาเซลเซียสต่อเนื่องนานเกิน 3 วัน หรือไข้ที่ลดลงแล้วกลับมาสูงใหม่
• มีอาการหายใจหอบเหนื่อย อกบุ๋ม หรือรู้สึกแน่นหน้าอกตลอดเวลา
• เด็กเล็กมีอาการซึมลง ไม่ยอมดื่มนม ไม่ยอมรับประทานอาหาร หรือมีภาวะขาดน้ำ (ปากแห้ง ปัสสาวะน้อยลงกว่าปกติ)
• อาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงอย่างรุนแรงจนไม่สามารถยืนหรือเดินได้เอง
• มีอาการชักร่วมกับไข้สูง หรือระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป (สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง)

วิธีรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การดูแลรักษาหลักคือการรักษาตามอาการเพื่อให้ร่างกายมีพลังงานเพียงพอในการต่อสู้กับไวรัส:

• การใช้ยาพาราเซตามอล: ใช้สำหรับลดไข้และบรรเทาอาการปวด โดยให้ในขนาด 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4-6 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
• การดื่มน้ำและเกลือแร่: การสูญเสียน้ำผ่านไข้สูงอาจทำให้เกิดอาการปวดกล้ามเนื้อมากขึ้น ควรจิบน้ำสะอาดหรือสารละลายเกลือแร่ (ORS) ตลอดทั้งวัน
• การเช็ดตัวลดไข้: ควรใช้ผ้าชุบน้ำอุณหภูมิห้องเช็ดตามข้อพับและตัวเพื่อระบายความร้อน ห้ามใช้น้ำเย็นจัดเนื่องจากจะทำให้เกิดอาการหนาวสั่นและไข้พุ่งสูงขึ้นกว่าเดิม

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน

การป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงสุดคือการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นประจำทุกปี โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง ได้แก่ เด็กเล็กอายุ 6 เดือนถึง 5 ปี ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัวเรื้อรัง นอกจากนี้การล้างมือให้สะอาด การสวมหน้ากากอนามัย และการหลีกเลี่ยงสถานที่แออัดในช่วงที่มีการระบาดจะช่วยลดความเสี่ยงในการรับเชื้อได้เป็นอย่างดี

สรุปขั้นตอนปฏิบัติสำหรับผู้ดูแล

1. เมื่อเริ่มมีไข้ ให้แยกตัวจากผู้อื่นและสวมหน้ากากอนามัยเสมอ
2. ทานยาตามขนาดที่ระบุโดยแพทย์และห้ามซื้อยาปฏิชีวนะทานเองโดยเด็ดขาด เพราะไม่สามารถฆ่าเชื้อไวรัสได้
3. สังเกตอาการปวดกล้ามเนื้อ หากรุนแรงให้ใช้การพักผ่อนและการประคบอุ่นเบาๆ บริเวณที่ปวด
4. หากไข้ไม่ลดลงภายใน 48-72 ชั่วโมง หรือมีอาการหอบเหนื่อย ให้รีบพาไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที