ลูกถ่ายเป็นมูกเลือดสีแดงสดเหมือนแยม: สัญญาณเตือนโรคลำไส้กลืนกัน ภาวะฉุกเฉินที่ห้ามมองข้าม

ลูกถ่ายเป็นมูกเลือดสีแดงสดเหมือนแยม: ภาวะฉุกเฉินที่พ่อแม่ต้องตระหนัก

ในฐานะกุมารแพทย์ สิ่งที่น่ากังวลใจที่สุดอย่างหนึ่งคือการพบทารกหรือเด็กเล็กที่มีอาการถ่ายเป็นมูกเลือด ลักษณะคล้ายแยมสีแดงสด (Currant jelly stool) ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนสำคัญของภาวะลำไส้กลืนกัน (Intussusception) ภาวะนี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรมในเด็กที่ต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็วที่สุด การชะล่าใจเพียงไม่กี่ชั่วโมงอาจส่งผลต่อความเสียหายของลำไส้และเพิ่มความเสี่ยงต่อชีวิตของบุตรหลานของท่านได้

ลำไส้กลืนกันคืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

โรคลำไส้กลืนกัน (Intussusception) คือภาวะที่ส่วนหนึ่งของลำไส้เลื่อนเข้าไปในลำไส้อีกส่วนหนึ่งที่อยู่ถัดไป คล้ายกับการพับของกล้องส่องทางไกล กลไกการเกิดโรคนี้มักพบได้บ่อยในเด็กอายุระหว่าง 3 เดือน ถึง 3 ปี โดยเฉพาะเด็กชายมีโอกาสพบได้มากกว่าเด็กหญิง เมื่อลำไส้เกิดการกลืนกันจะทำให้เกิดการอุดตันของทางเดินอาหาร และบีบรัดเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงลำไส้ส่วนนั้น ทำให้ลำไส้ขาดเลือด บวม อักเสบ และอาจถึงขั้นเน่าตายหรือทะลุได้หากไม่ได้รับการแก้ไขอย่างทันท่วงที

สัญญาณเตือนและอาการที่ต้องเฝ้าระวัง

อาการเริ่มแรกมักเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน เด็กที่เคยสบายดีอาจเริ่มมีอาการดังต่อไปนี้:

• อาการปวดท้องรุนแรงเป็นพักๆ เด็กจะร้องกวนอย่างมาก งอตัวเข้าหาลำตัว ขาเหยียดเกร็งหรือยกขาขึ้นจีบหน้าท้อง แล้วสลับกับช่วงที่เงียบไปเหมือนปกติ
• การอาเจียน พบบ่อยในช่วงแรก และอาจมีอาการมากขึ้นเรื่อยๆ
• การถ่ายอุจจาระเป็นมูกเลือด ลักษณะเด่นคือมีสีแดงสดคล้ายแยม หรือเยลลี่แดง ซึ่งเกิดจากการปนกันของมูกจากลำไส้และเลือดที่ไหลออกมาจากบริเวณที่ลำไส้ถูกบีบรัด
• เด็กดูอ่อนเพลีย ซึมลง หรือหมดสติในกรณีที่เป็นรุนแรงจนเกิดภาวะช็อก

สัญญาณอันตราย (Red Flag Symptoms) ที่ต้องพบแพทย์ทันที

หากลูกมีอาการเหล่านี้ โปรดรีบนำส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที:

• ถ่ายเป็นมูกเลือดสีแดงสดชัดเจน
• ร้องไห้กวนอย่างรุนแรงแบบหยุดไม่อยู่และเป็นพักๆ
• อาเจียนพุ่ง หรืออาเจียนออกมาเป็นน้ำดีสีเขียว
• ท้องอืดแน่น หรือคลำพบก้อนในท้อง (มักมีลักษณะยาวๆ คล้ายไส้กรอก)
• อาการซึมลง หรือดูไม่สดใสเหมือนเดิม

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อเข้าสู่กระบวนการรักษา แพทย์จะดำเนินการตรวจวิเคราะห์อย่างละเอียด ดังนี้:

• การซักประวัติอย่างละเอียดถึงลักษณะการปวดท้องและการขับถ่าย
• การตรวจร่างกายโดยเฉพาะการคลำหน้าท้อง เพื่อหาจุดกดเจ็บหรือก้อนที่ผิดปกติ
• การส่งตรวจทางรังสีวิทยา ซึ่งมีความสำคัญสูงสุด ได้แก่ การทำอัลตราซาวด์หน้าท้อง (Abdominal Ultrasound) ซึ่งจะเห็นภาพจำเพาะที่เรียกว่า Target sign หรือ Doughnut sign
• การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ในกรณีที่จำเป็น หรือการทำสวนแป้ง (Barium enema หรือ Air enema) ซึ่งเป็นการตรวจที่สามารถใช้ในการรักษาไปในตัว

วิธีรักษาตามหลักการแพทย์

แนวทางการรักษามีสองวิธีหลักตามความเหมาะสมของอาการ:

1. การดันลำไส้ให้คืนรูปด้วยลมหรือแป้ง (Non-surgical reduction): โดยการฉีดอากาศหรือสารทึบรังสีผ่านทางทวารหนักภายใต้การควบคุมของเครื่องเอกซเรย์ เพื่อดันลำไส้ส่วนที่กลืนกันให้หลุดออกมา
2. การผ่าตัด (Surgical intervention): หากใช้วิธีแรกไม่ได้ผล หรือลำไส้มีการทะลุ/เน่าตายแล้ว แพทย์จะทำการผ่าตัดเพื่อดันลำไส้ให้คืนรูป หรือตัดลำไส้ส่วนที่เสียหายออก

การดูแลและการป้องกัน

แม้ภาวะลำไส้กลืนกันจะไม่สามารถป้องกันได้โดยตรง 100% แต่การดูแลสุขภาพในภาพรวมของเด็กเป็นสิ่งสำคัญ พ่อแม่ควรให้ความสำคัญกับการรักษาความสะอาด ป้องกันการติดเชื้อในทางเดินอาหาร และสังเกตอาการความผิดปกติของลูกอย่างใกล้ชิด หากลูกมีอาการปวดท้องรุนแรงผิดปกติ การได้รับคำปรึกษาจากแพทย์โดยเร็วที่สุดคือทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดเสมอ