ไข้หวัดใหญ่ หรือโควิด? แยกอาการให้ชัด รับมือให้ถูกก่อนป่วยหนัก

แยกอาการให้ชัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโควิด-19

ในช่วงที่โรคติดเชื้อทางระบบทางเดินหายใจมีการแพร่ระบาดอย่างต่อเนื่อง พ่อแม่และผู้ป่วยมักเกิดความสับสนว่าอาการไข้ ไอ และเจ็บคอที่เกิดขึ้นนั้นเป็นผลมาจากเชื้อไข้หวัดใหญ่ (Influenza) หรือโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) กันแน่ ในฐานะกุมารแพทย์และแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ผมขอยืนยันว่าแม้เชื้อก่อโรคจะแตกต่างกัน แต่ความสำคัญอยู่ที่การเฝ้าสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดและการดูแลรักษาที่รวดเร็ว เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรง โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงอย่างเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

สาเหตุและกลไกการก่อโรค

ไข้หวัดใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส Influenza ในขณะที่โควิด-19 เกิดจากเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ทั้งสองโรคติดต่อผ่านละอองฝอย (Droplets) จากการไอ จาม หรือการสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ เชื้อเหล่านี้จะเข้าสู่ร่างกายผ่านทางจมูกและลำคอ เข้าไปทำลายเยื่อบุทางเดินหายใจ ทำให้เกิดการอักเสบและกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมา ซึ่งส่งผลให้เกิดอาการไข้และอักเสบในส่วนต่างๆ ของร่างกาย

อาการเด่นชัดและระยะของโรค

อาการโดยทั่วไปมีความใกล้เคียงกันมาก ได้แก่ ไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว ไอ และน้ำมูกไหล อย่างไรก็ตาม มีข้อสังเกตบางประการที่พบได้บ่อย:

• ไข้หวัดใหญ่: มักมีอาการแบบเฉียบพลัน ไข้สูงลอย ปวดกล้ามเนื้อรุนแรง อ่อนเพลียมาก อาจมีอาการตาแดงหรือคอแดงร่วมด้วย
• โควิด-19: อาการมีความหลากหลายสูง ตั้งแต่ไม่มีอาการจนถึงภาวะปอดอักเสบ บางรายอาจมีการสูญเสียการรับรสหรือกลิ่น (แม้พบได้น้อยลงในสายพันธุ์ปัจจุบัน) และมักพบอาการเจ็บคอระคายคออย่างมาก

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

หากพบอาการดังต่อไปนี้ ถือเป็นภาวะเร่งด่วนที่ห้ามรอช้า:

• ไข้สูงลอยเกิน 3 วัน หรือไข้กลับมาสูงใหม่หลังจากไข้เริ่มลดลง
• อาการหอบเหนื่อย หายใจเร็ว หายใจมีเสียงครืดคราด หรืออกบุ๋ม (Retraction)
• ซึมลง ไม่ยอมดื่มนม ไม่ยอมรับประทานอาหาร หรือมีภาวะขาดน้ำ (ปัสสาวะน้อย ปากแห้ง ไม่มีน้ำตาเวลาตาก)
• มีอาการชักจากไข้ (Febrile Seizure)
• ระดับออกซิเจนในเลือดลดต่ำลง (หากมีเครื่องวัดปลายนิ้ว)

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้อง

การรักษาหลักคือการประคับประคองตามอาการ หากผลตรวจยืนยันว่าเป็นไข้หวัดใหญ่ แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัส (Antiviral drugs) เช่น Oseltamivir ซึ่งควรเริ่มให้เร็วที่สุดภายใน 48 ชั่วโมงแรก เพื่อลดความรุนแรงของโรค สำหรับโควิด-19 การดูแลเน้นที่การดื่มน้ำสะอาด พักผ่อนให้เพียงพอ และใช้ยาลดไข้ตามน้ำหนักตัว

สูตรการให้ยาลดไข้พาราเซตามอลที่ปลอดภัย

ขนาดยาพาราเซตามอลที่แนะนำคือ 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อครั้ง โดยให้รับประทานทุก 4-6 ชั่วโมง เมื่อมีไข้เท่านั้น ไม่แนะนำให้กินดักหรือกินติดต่อกันนานเกินไปโดยไม่มีข้อบ่งชี้ และต้องระมัดระวังปริมาณรวมไม่ให้เกินขนาดต่อวันตามที่เภสัชกรหรือแพทย์แนะนำ

การป้องกันและการสร้างภูมิคุ้มกัน

การป้องกันที่มีประสิทธิภาพที่สุดคือการฉีดวัคซีน:

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่: แนะนำให้ฉีดเป็นประจำทุกปี โดยเฉพาะในเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป และกลุ่มผู้สูงอายุ
• วัคซีนโควิด-19: ควรฉีดตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุขเพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้ครอบคลุมสายพันธุ์ที่แพร่ระบาด

สรุปขั้นตอนสำหรับผู้ปกครอง

1. เมื่อลูกมีไข้ ให้เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องบ่อยๆ หากไข้สูงให้ใช้ยาลดไข้ตามน้ำหนักตัว
2. หมั่นสังเกตอาการหอบเหนื่อยและการรับสารน้ำ หากเด็กซึมลงต้องรีบพบแพทย์
3. แยกของใช้ส่วนตัว งดคลุกคลีกับคนในครอบครัวเพื่อลดการแพร่กระจายเชื้อ
4. รักษาความสะอาดด้วยการล้างมือบ่อยๆ และสวมหน้ากากอนามัยเมื่อต้องอยู่ในที่ชุมชน
5. หากอาการไม่ดีขึ้นใน 3 วัน หรือมีอาการหายใจลำบาก ห้ามรอดูอาการที่บ้าน ให้ไปโรงพยาบาลทันที