แผลโดนหมาแมวกัด: วิธีปฐมพยาบาลที่ถูกต้องเพื่อลดความเสี่ยงพิษสุนัขบ้าและติดเชื้อแบคทีเรีย

แผลโดนหมาแมวกัด: ทำไมต้องล้างด้วยน้ำสบู่หลายๆ รอบและห้ามปิดแผลทันที

อุบัติเหตุจากสัตว์เลี้ยงกัดหรือข่วนเป็นสิ่งที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในเด็กเล็กและกลุ่มผู้สูงอายุ ซึ่งแผลจากหมาและแมวนั้นมีความเสี่ยงทางการแพทย์สูงกว่าแผลสดทั่วไป เนื่องจากปากของสัตว์เป็นแหล่งรวมของเชื้อแบคทีเรียและไวรัสที่อาจก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกต้องและทันท่วงที

กลไกการเกิดโรคและอันตรายที่แฝงมากับคมเขี้ยว

ธรรมชาติของแผลจากสัตว์กัดมักจะเป็นแผลลึก (Puncture wound) และแผลฉีกขาด (Laceration) ซึ่งยากต่อการชำระล้างเชื้อโรคที่เข้าไปลึกในเนื้อเยื่อ เชื้อก่อโรคที่สำคัญแบ่งออกเป็นสองกลุ่มหลักคือ:

• กลุ่มเชื้อแบคทีเรีย: เช่น Pasteurella multocida ซึ่งมักพบในช่องปากแมวและสุนัข ทำให้เกิดการอักเสบติดเชื้อลุกลามอย่างรวดเร็วภายใน 24 ชั่วโมง
• กลุ่มเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้า (Rabies Virus): เป็นโรคที่มีอัตราการเสียชีวิตสูงเกือบ 100 เปอร์เซ็นต์เมื่อมีอาการเกิดขึ้น เชื้อไวรัสจะเดินทางผ่านระบบประสาทเข้าสู่ไขสันหลังและสมอง

ทำไมต้องล้างด้วยน้ำสบู่หลายๆ รอบ

การล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่มีความสำคัญยิ่งกว่าการใส่ยาฆ่าเชื้อใดๆ เนื่องจากสบู่มีคุณสมบัติในการลดแรงตึงผิวและสามารถกำจัดไขมันที่เป็นส่วนประกอบของเปลือกหุ้มไวรัสพิษสุนัขบ้า (Enveloped virus) ได้ดีมาก การล้างหลายๆ รอบจะช่วยกำจัดสิ่งสกปรกและลดจำนวนเชื้อโรคที่ฝังตัวอยู่ลึกในบาดแผลได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

ทำไมถึงห้ามปิดแผลทันที

ทางการแพทย์ถือว่าแผลจากสัตว์กัดเป็นแผลสกปรก (Dirty wound) การปิดแผลด้วยพลาสเตอร์หรือผ้าก๊อซทันทีจะเป็นการสร้างสภาวะอับชื้นที่เหมาะสมอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตของแบคทีเรียชนิดไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic bacteria) หากปิดแผลอาจทำให้เชื้อสะสมอยู่ภายในและก่อให้เกิดฝีหรือการติดเชื้อในกระแสเลือดได้ การปล่อยให้แผลเปิดจะช่วยลดการสะสมของเชื้อโรคและช่วยให้แพทย์สามารถประเมินลักษณะแผลได้ง่ายในการตรวจครั้งถัดไป

สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที (Red Flag Symptoms)

• แผลมีอาการบวม แดง ร้อน และลุกลามอย่างรวดเร็ว
• มีหนองไหลออกมาจากบาดแผล
• ผู้ป่วยมีไข้สูง หนาวสั่น หรือมีอาการอ่อนเพลีย
• แผลลึกมากหรืออยู่ในตำแหน่งที่เป็นอันตราย เช่น ใบหน้า ลำคอ หรือใกล้ข้อต่อ
• สัตว์ที่กัดมีอาการน่าสงสัยหรือมีประวัติไม่ได้รับการฉีดวัคซีน

วิธีรักษาทางการแพทย์

เมื่อท่านนำผู้ป่วยมาพบแพทย์ แพทย์จะดำเนินการประเมินตามมาตรฐานดังนี้:

1. การทำความสะอาดแผลโดยผู้เชี่ยวชาญ: การล้างแผลและการตัดแต่งเนื้อเยื่อที่ตายแล้วออก
2. การพิจารณาวัคซีน: ฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้า (Rabies Vaccine) และวัคซีนบาดทะยัก (Tetanus Toxoid) ตามความเหมาะสมของประวัติการฉีดวัคซีนเดิม
3. การให้เซรุ่ม: ในกรณีที่แผลลึกหรือมีความเสี่ยงสูง แพทย์อาจพิจารณาฉีดอิมมูโนโกลบูลิน (Rabies Immunoglobulin) เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทันที
4. ยาปฏิชีวนะ: แพทย์จะพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียตามชนิดของสัตว์และลักษณะบาดแผล

สรุปสิ่งที่ควรปฏิบัติทันทีหลังถูกกัด

• ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่ให้ลึกที่สุดเท่าที่จะทำได้ อย่างน้อย 15 นาที
• ทำความสะอาดผิวหนังรอบแผลด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ เช่น โพวิโดน-ไอโอดีน (Povidone-iodine)
• ห้ามปิดแผลด้วยผ้าพันแผลหนาแน่น
• จดจำลักษณะของสัตว์และประวัติวัคซีนของสัตว์ตัวนั้น
• รีบพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงและรับวัคซีนโดยเร็วที่สุด