เจาะลึกโรคมือเท้าปากในเด็ก อาการรุนแรงที่พ่อแม่ต้องระวัง พร้อมวิธีดูแลลูกให้หายไวและปลอดภัยที่สุด

ทำความรู้จักกับโรคมือเท้าปาก ภัยเงียบที่มาพร้อมกับไข้และผื่น

โรคมือเท้าปาก (Hand, Foot, and Mouth Disease - HFMD) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) ที่พบบ่อยที่สุดในกลุ่มเด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 5 ปี แม้โรคนี้ส่วนใหญ่จะมีความรุนแรงน้อยและหายได้เองภายใน 7 ถึง 10 วัน แต่ในกรณีที่มีการติดเชื้อสายพันธุ์รุนแรง หรือร่างกายเด็กมีภาวะอ่อนแอ อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายต่อระบบประสาท หัวใจ และปอดได้ การมีความรู้ที่ถูกต้องจึงเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดสำหรับลูกรัก

สาเหตุและการติดต่อที่ควรรู้

เชื้อไวรัสที่เป็นสาเหตุหลักคือ ค็อกซากีไวรัส (Coxsackievirus A16) และเอนเทอโรไวรัส 71 (Enterovirus 71) ซึ่งเชื้อไวรัสเหล่านี้มีความทนทานต่อสภาพแวดล้อมได้ดี การติดต่อเกิดขึ้นได้ผ่านการสัมผัสโดยตรงกับน้ำมูก น้ำลาย อุจจาระ หรือตุ่มแผลของผู้ป่วย รวมถึงการสัมผัสของเล่นหรือสิ่งของปนเปื้อนเชื้อโรคในโรงเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็ก

สังเกตอย่างไรว่าลูกเริ่มป่วย?

อาการเริ่มแรกมักปรากฏหลังจากได้รับเชื้อประมาณ 3 ถึง 6 วัน ได้แก่:

• มีไข้ต่ำหรือไข้สูง
• เจ็บคอ ไม่อยากอาหาร หรือดื่มนมได้น้อยลง
• พบจุดแดงหรือตุ่มน้ำใสบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และภายในช่องปากหรือลิ้น
• เด็กเล็กมักแสดงอาการงอแงผิดปกติเนื่องจากอาการเจ็บแผลในปาก

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

กุมารแพทย์จะทำการวินิจฉัยผ่านการซักประวัติอาการและการตรวจร่างกายเป็นหลัก โดยเฉพาะการตรวจดูผื่นตามตำแหน่งจำเพาะและแผลในคอ หากมีความสงสัยว่ามีอาการรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อน คุณหมออาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น การเก็บตัวอย่างสารคัดหลั่งไปตรวจหาเชื้อไวรัสด้วยวิธี RT-PCR หรือการตรวจเลือดเพื่อประเมินความรุนแรงของอาการอักเสบในร่างกาย

การดูแลรักษาและการฟื้นฟูที่บ้านอย่างถูกวิธี

เนื่องจากยังไม่มียารักษาเฉพาะเจาะจงสำหรับไวรัสชนิดนี้ การรักษาจึงเน้นไปที่การประคับประคองตามอาการ:

• การลดไข้: ให้ใช้ยาพาราเซตามอล (Paracetamol) ตามขนาดยาน้ำมาตรฐานคือ 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4-6 ชั่วโมง
• การดูแลช่องปาก: หากลูกเจ็บแผลในปาก ให้ป้อนอาหารอ่อน รสจืดและอุณหภูมิปกติ เช่น โจ๊กเย็น หรือไอศกรีม เพื่อลดอาการปวดและป้องกันการขาดน้ำ
• การป้องกันภาวะขาดน้ำ: พยายามให้ลูกจิบน้ำบ่อยๆ หรือดื่มสารละลายเกลือแร่ (ORS) หากลูกไม่ยอมดื่มนมหรือน้ำเลย ต้องแจ้งแพทย์เพื่อพิจารณาการให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ

การป้องกันและการสร้างภูมิคุ้มกัน

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการรักษาสุขอนามัยพื้นฐาน ล้างมือด้วยสบู่ทุกครั้งหลังเข้าห้องน้ำและก่อนรับประทานอาหาร หลีกเลี่ยงการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปากสำหรับเชื้อสายพันธุ์เอนเทอโรไวรัส 71 ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดอาการรุนแรงได้ พ่อแม่ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อพิจารณาการฉีดวัคซีนตามความเหมาะสม

สรุปสิ่งที่พ่อแม่ต้องปฏิบัติ

• แยกของใช้เด็กป่วยออกจากผู้อื่น
• เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องเมื่อลูกมีไข้สูง
• สังเกตระดับความซึมและการปัสสาวะของลูกอย่างใกล้ชิด
• หากมีอาการซึม อาเจียน หายใจหอบ หรือไข้ไม่ลด ต้องถึงมือแพทย์ทันที