ลูกเป็นแผลในปาก กินอาหารไม่ได้: แยกแยะโรคมือเท้าปากกับโรคเฮอร์แปงไจน่า พร้อมวิธีดูแลลูกน้อยให้หายไว

สาเหตุและทำความรู้จักกับโรคที่ทำให้เด็กมีแผลในปาก

อาการลูกน้อยปฏิเสธอาหาร ร้องไห้โยเยเนื่องจากเจ็บคอ และพบแผลในปากเป็นสิ่งที่กุมารแพทย์พบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กที่อยู่ในวัยเข้าเรียนหรือสถานรับเลี้ยงเด็ก สาเหตุส่วนใหญ่มักเกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enterovirus ซึ่งสองโรคที่สร้างความสับสนให้พ่อแม่มากที่สุดคือ โรคมือเท้าปาก (Hand, Foot, and Mouth Disease - HFMD) และ โรคเฮอร์แปงไจน่า (Herpangina) แม้ทั้งสองโรคจะมีสาเหตุมาจากไวรัสในตระกูลเดียวกัน แต่มีจุดสังเกตที่แตกต่างกันซึ่งพ่อแม่ควรทราบเพื่อการดูแลที่เหมาะสม

ความแตกต่างที่ชัดเจน: โรคมือเท้าปาก VS โรคเฮอร์แปงไจน่า

ในทางคลินิก เราสามารถแยกแยะความแตกต่างของทั้งสองโรคได้จากตำแหน่งการกระจายตัวของแผลและผื่นดังนี้

• โรคมือเท้าปาก (HFMD): มักพบตุ่มน้ำใสหรือแผลในช่องปาก ร่วมกับผื่นแดงหรือตุ่มน้ำใสที่บริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และบางครั้งอาจพบที่บริเวณก้นหรือหัวเข่า เด็กมักมีอาการไข้ร่วมด้วยในระยะแรก
• โรคเฮอร์แปงไจน่า (Herpangina): แผลมักปรากฏบริเวณเพดานอ่อน ลิ้นไก่ และต่อมทอนซิล โดยจะไม่พบผื่นหรือตุ่มน้ำตามฝ่ามือฝ่าเท้า ซึ่งโรคนี้มักทำให้เด็กเจ็บคอมากจนไม่ยอมกลืนน้ำลายหรืออาหาร

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที (Red Flags)

พ่อแม่ควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด หากพบสัญญาณดังต่อไปนี้ ถือเป็นภาวะเร่งด่วนทางการแพทย์ที่ต้องพาลูกไปโรงพยาบาลทันที

• ลูกซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือดูเพลียอย่างเห็นได้ชัด
• มีภาวะขาดน้ำรุนแรง: ปัสสาวะไม่ออกเกิน 6-8 ชั่วโมง ปากแห้ง ตาโหล หรือไม่มีน้ำตาเวลาเด็กร้องไห้
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจเร็ว หรือมีอาการอกบุ๋ม
• มีอาการชักร่วมกับไข้สูง หรือมีอาการสะดุ้งผวาผิดปกติ (Myoclonic Jerk)
• ไข้สูงต่อเนื่องเกิน 3 วัน หรือไข้ไม่ลดลงแม้ได้รับยาพาราเซตามอลแล้ว

วิธีรักษาและการดูแลที่บ้านให้ถูกวิธี

เนื่องจากทั้งสองโรคเกิดจากเชื้อไวรัส ปัจจุบันยังไม่มียาฆ่าเชื้อไวรัสที่จำเพาะเจาะจง การรักษาจึงเน้นการประคับประคองอาการ

1. การจัดการความเจ็บปวดและลดไข้

ใช้ยาพาราเซตามอล (Paracetamol) ตามน้ำหนักตัวที่เหมาะสม คือ 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4-6 ชั่วโมง เมื่อมีไข้หรือปวดแผล ห้ามใช้ยาแอสไพรินเด็ดขาดเนื่องจากอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่ตับและสมอง (Reye Syndrome)

2. การดูแลด้านโภชนาการ

หัวใจสำคัญคือการให้ลูกได้รับสารน้ำเพียงพอ อาหารควรเป็นอาหารอ่อน รสเย็น เช่น ไอศกรีม โยเกิร์ตแช่เย็น หรือนมเย็น เพื่อช่วยลดอาการเจ็บแผลและลดการอักเสบ ควรหลีกเลี่ยงอาหารรสจัด รสเปรี้ยว หรืออาหารที่ร้อนจัด

วิธีป้องกันและการสร้างสุขอนามัยที่ดี

ไวรัสกลุ่มนี้ติดต่อผ่านทางน้ำมูก น้ำลาย อุจจาระ และการสัมผัสของเล่นหรือสิ่งของที่มีเชื้อปนเปื้อน

• หมั่นล้างมือให้สะอาดบ่อยๆ ด้วยน้ำและสบู่ ทั้งผู้ปกครองและเด็ก
• ทำความสะอาดของเล่นและพื้นผิวสัมผัสร่วมด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ
• แยกเด็กที่ป่วยออกจากเด็กปกติเพื่อป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อ
• ส่งเสริมโภชนาการที่เหมาะสมและการพักผ่อนที่เพียงพอเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน

สรุปสิ่งที่พ่อแม่ต้องปฏิบัติ (Parent Actionable Checklist)

• สังเกตตำแหน่งแผล: มือเท้าปากมีผื่นที่มือเท้า ส่วนเฮอร์แปงไจน่าจะมีเฉพาะในคอ
• ให้ยาลดไข้และแก้ปวดตามน้ำหนักตัวที่แพทย์แนะนำ
• เน้นอาหารเย็นและนุ่ม เพื่อให้ลูกยอมรับประทานอาหารได้
• เฝ้าระวังภาวะขาดน้ำและอาการซึม
• หากลูกไม่ยอมดื่มน้ำหรือนมเลยเกิน 12 ชั่วโมง ให้รีบพบกุมารแพทย์เพื่อพิจารณาการให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ