เจาะลึกอาการ ไข้หวัดใหญ่กับโควิด ต่างกันอย่างไร พร้อมวิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องจากกุมารแพทย์

ไข้หวัดใหญ่และโควิด โรคระบบทางเดินหายใจที่ต้องระวัง

ในยุคปัจจุบันที่เราต้องใช้ชีวิตร่วมกับเชื้อโรคหลากหลายชนิด โรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจอย่างโรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza) และโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 หรือโควิด (COVID-19) กลายเป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยและสร้างความกังวลใจให้กับคุณพ่อคุณแม่และประชาชนทั่วไปเป็นอย่างมาก เนื่องจากโรคทั้งสองชนิดนี้มีอาการเริ่มต้นที่คล้ายคลึงกันอย่างมากจนแทบไม่สามารถแยกแยะได้ด้วยตาเปล่า การทำความเข้าใจเกี่ยวกับสาเหตุ อาการที่แท้จริง แนวทางการตรวจวินิจฉัย และการรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์ จึงเป็นกุญแจสำคัญในการรับมือ ป้องกันโรคแทรกซ้อนที่รุนแรง และช่วยชีวิตผู้ป่วย โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่างเด็กเล็ก ทารก และผู้สูงอายุ

ความสำคัญทางการแพทย์และกลุ่มเสี่ยงที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

ทั้งโรคไข้หวัดใหญ่และโควิดเป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่แพร่กระจายได้อย่างรวดเร็วผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัสสาร secretions ของผู้ 9ป่วย แม้ในคนหนุ่มสาวหรือเด็กโตที่มีสุขภาพแข็งแรง อาการอาจไม่รุนแรงและหายได้เองภายในไม่กี่วัน แต่ในกลุ่มเสี่ยงทางการแพทย์ ได้แก่ เด็กอายุต่ำกว่า 2 ขวบ ทารแรกเกิด ผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคหอบหืด โรคหัวใจ โรคปอดเรื้อรัง โรคเบาหวาน หรือภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง โรคเหล่านี้อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงถึงชีวิต เช่น ปอดอักเสบ (Pneumonia) ภาวะหายใจล้มเหลว หรือการติดเชื้อในกระแสเลือด

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคของไข้หวัดใหญ่และโควิด

การทำความเข้าใจถึงต้นตอของโรคช่วยให้เราเข้าใจความรุนแรงและการแพร่ระบาดได้ดียิ่งขึ้น เชื้อไวรัสที่เป็นสาเหตุของโรคทั้งสองมีความแตกต่างกันในรายละเอียด แต่มีพฤติกรรมในการโจมตีร่างกายที่คล้ายคลึงกัน

เชื้อไวรัสและกลไกการแพร่ระบาด

โรคไข้หวัดใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซา (Influenza Virus) ซึ่งแบ่งออกเป็นสายพันธุ์หลักๆ คือ เอ (A) และ บี (B) โดยไวรัสชนิดนี้มีการกลายพันธุ์ตามฤดูกาล ทำให้เกิดการระบาดได้ทุกปี ส่วนโรคโควิดเกิดจากเชื้อไวรัสซาร์ส-โคฟ-ทู (SARS-CoV-2) ซึ่งเป็นไวรัสในตระกูลโคโรนาไวรัสที่มีการกลายพันธุ์อย่างต่อเนื่องเช่นกัน เชื้อโรคทั้งสองชนิดเข้าสู่ร่างกายทางเยื่อบุจมูก ตา หรือปาก ผ่านการสูดดมละอองฝอยจากการไอ จาม หรือสัมผัสพื้นผิวที่มีเชื้อปนเปื้อน จากนั้นเชื้อจะเข้าไปเพิ่มจำนวนในเซลล์เยื่อบุทางเดินหายใจ กระตุ้นให้ร่างกายเกิดการอักเสบและระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองอย่างรุนแรง ซึ่งเป็นที่มาของอาการไข้และปวดเมื่อยตามร่างกาย

อาการสำคัญและจุดแตกต่างระหว่างไข้หวัดใหญ่กับโควิด

แม้ว่าอาการของไข้หวัดใหญ่และโควิดจะมีความเหลื่อมล้ำกันสูงมาก แต่แพทย์สามารถสังเกตความแตกต่างปลีกย่อยผ่านระยะเวลาการแสดงอาการและลักษณะเด่นบางประการ

เปรียบเทียบอาการทางคลินิก

• ระยะฟักตัว: ไข้หวัดใหญ่มักมีระยะฟักตัวสั้น ประมาณ 1 ถึง 4 วันหลังได้รับเชื้อ อาการมักเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน ในขณะที่โควิดสายพันธุ์ปัจจุบันอาจมีระยะฟักตัวตั้งแต่ 2 ถึง 7 วัน และอาการมักค่อยๆ เริ่มต้นทีละน้อยก่อนจะแสดงอาการเด่นชัด
• อาการไข้: ทั้งสองโรคทำให้เกิดไข้สูงได้เหมือนกัน แต่ไข้หวัดใหญ่มักมีไข้สูงฉับพลันร่วมกับหนาวสั่นอย่างรุนแรง ส่วนโควิดอาจมีไข้ต่ำๆ ไปจนถึงไข้สูง
• ระบบทางเดินหายใจ: อาการไอ เจ็บคอ คัดจมูก น้ำูกไหลพบได้ทั้งสองโรค แต่โควิดมักมีความโดดเด่นในเรื่องของอาการสูญเสียการรับรสหรือการได้กลิ่น (แม้ในสายพันธุ์หลังๆ จะพบน้อยลงแต่ยังเป็นจุดสังเกตสำคัญ) รวมถึงอาการหายใจลำบากที่เกิดขึ้นได้รวดเร็วกว่า
• อาการปวดเมื่อย: ไข้หวัดใหญ่มักทำให้เกิดอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อและข้อต่ออย่างรุนแรง (Myalgia) อ่อนเพลียมากจนลุกไม่ไหว ในขณะที่โควิดอาจมีอาการอ่อนเพลียเรื้อรังร่วมด้วย

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

การสังเกตอาการเปลี่ยนแปลงอย่างใกล้ชิดโดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุเป็นสิ่งสำคัญมาก สัญญาณเตือนที่บ่งบอกถึงภาวะวิกฤตประกอบด้วย:

• ไข้สูงเกิน 3 วัน หรือไข้สูงมากจนยาลดไข้เอาไม่อยู่
• มีอาการชักจากไข้ (Febrile Seizure)
• ซึมลง ปลุกตื่นยาก ไม่ยอมสบตา หรือปฏิเสธการดื่มนมและน้ำ
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจเร็ว ปีกจมูกบาน หน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ หรือหายใจมีเสียงดังผิดปกติ
• ริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้าเปลี่ยนเป็นสีม่วง (Cyanosis) ซึ่งแสดงถึงภาวะขาดออกซิเจนในเลือด
• มีภาวะขาดน้ำรุนแรง เช่น ปากแห้งสนิท ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปัสสาวะออกน้อยมากหรือไม่มีเลยนานกว่า 6 ชั่วโมง

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เนื่องจากอาการทางคลินิกของไข้หวัดใหญ่และโควิดมีความคล้ายคลึงกันมาก การวินิจฉัยที่แม่นยำจึงต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการร่วมด้วย แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติการสัมผัสโรค ประวัติการรับวัคซีน และการตรวจร่างกายเบื้องต้น จากนั้นจะพิจารณาทำการตรวจหาเชื้อด้วยวิธีมาตรฐาน เช่น การทำสวับโพรงจมูกและคอ (Nasal/Throat Swab) เพื่อตรวจด้วยชุดตรวจวินิจฉัยอย่างรวดเร็ว (Rapid Antigen Test) สำหรับตรวจหาเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่และโควิดร่วมกันในชุดเดียว หรือการส่งตรวจวิธีอณูชีววิทยา (RT-PCR) ในกรณีที่ต้องการความแม่นยำสูง นอกจากนี้ แพทย์อาจพิจารณาตรวจเลือดหรือเอกซเรย์ปอดเพิ่มเติม หากพบว่าผู้ป่วยมีอาการทางระบบทางเดินหายใจส่วนล่างรุนแรงเพื่อประเมินภาวะปอดอักเสบ

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การรักษาโรคไข้หวัดใหญ่และโควิดส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการและการดูแลประคับประคองเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวจากภูมิคุ้มกันของตนเอง ยกเว้นในกลุ่มเสี่ยงหรือผู้มีอาการรุนแรงที่แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัสจำเพาะ

การรักษาตามอาการและการให้ยาที่ปลอดภัย

การใช้ยาต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรอย่างเคร่งครัด ขนาดยาพาราเซตามอล (Paracetamol) สำหรับเด็กต้องคำนวณตามน้ำหนักตัวที่ถูกต้อง คือ 10 ถึง 15 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมง เมื่อมีอาการไข้สูงหรือปวดเมื่อย ห้ามให้ยาเกินขนาดเด็ดขาด การให้สารน้ำอย่างเพียงพอเป็นสิ่งสำคัญเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ โดยให้ดื่มน้ำเปล่าสะอาด นม หรือสารละลายเกลือแร่ (ORS) ในปริมาณที่เหมาะสม

การดูแลพยาบาลที่บ้านอย่างถูกวิธี

จัดให้ผู้ป่วยพักผ่อนในห้องที่มีอากาศถ่ายเทได้สะดวก สวมใส่เสื้อผ้าที่ระบายความร้อนได้ดี ไม่ห่มผ้าหนาจนเกินไปในขณะที่มีไข้สูง หมั่นสังเกตอาการทางระบบทางเดินหายใจอย่างใกล้ชิด และแยกของใช้ส่วนตัวเพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อสู่สมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัว

ข้อควรระวังสำคัญและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนในการดูแลผู้ป่วยอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ข้อควรระวังทางการแพทย์ที่สำคัญมีดังนี้:

• ห้ามใช้ยาแอสไพริน (Aspirin) หรือไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) ในเด็กที่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัยที่แน่นอน: โดยเฉพาะในช่วงที่ยังไม่สามารถตัดโรคไข้หวัดใหญ่หรือไข้เลือดออกออกไปได้ การใช้ยาในกลุ่มนี้อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มอาการเรย์ (Reye Syndrome) ซึ่งส่งผลให้ตับและสมองบวมอย่างรุนแรง และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะ (ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย) ทานเองเด็ดขาด: เนื่องจากไข้หวัดใหญ่และโควิดเกิดจากเชื้อไวรัส การใช้ยาปฏิชีวนะจึงไม่มีผลในการรักษาโรค และยังส่งผลเสียทำให้เกิดเชื้อดื้อยาในอนาคต การใช้ยาปฏิชีวนะต้องอยู่ภายใต้การวินิจฉัยของแพทย์เท่านั้น หากพบว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายของโรคเป็นมาตรการที่ดีที่สุดในการดูแลสุขภาพของตนเองและคนในครอบครัว

การฉีดวัคซีนป้องกันโรค

การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาลเป็นประจำทุกปี ช่วยลดความรุนแรงของโรคและการนอนโรงพยาบาลได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่นเดียวกับการรับวัคซีนป้องกันโควิดและวัคซีนเข็มกระตุ้นตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุข โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยงและเด็กอายุตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป

สุขอนามัยส่วนบุคคล

• ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำสะอาดนานอย่างน้อย 20 วินาที หรือใช้เจลแอลกอฮอล์ล้างมือ
• สวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในสถานที่แออัด หรือเมื่อมีอาการป่วยทางระบบทางเดินหายใจ
• หลีกเลี่ยงการใช้มือสัมผัสใบหน้า ตา จมูก และปาก โดยไม่จำเป็น
• รักษาระยะห่างทางสังคมในช่วงที่มีการระบาดของโรค
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่ นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ และออกกำลังกายสม่ำเสมอเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกันของร่างกายให้แข็งแรง

กล่องสรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่และผู้ดูแล