วัคซีนตับอักเสบเอและบี: เจาะลึกจำนวนเข็มที่ต้องฉีด พร้อมไขคำตอบว่าภูมิคุ้มกันอยู่ได้ตลอดชีวิตหรือไม่

ทำความรู้จักไวรัสตับอักเสบ: ภัยเงียบที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน

โรคตับอักเสบจากเชื้อไวรัส โดยเฉพาะชนิดเอและบี เป็นภาวะที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพตับของเด็กและผู้ใหญ่ได้อย่างรุนแรง ไวรัสตับอักเสบเอ (Hepatitis A) มักติดต่อผ่านการบริโภคอาหารและน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ ในขณะที่ไวรัสตับอักเสบบี (Hepatitis B) ติดต่อผ่านทางเลือด สารคัดหลั่ง และการถ่ายทอดจากแม่สู่ลูก การได้รับวัคซีนอย่างครบถ้วนถือเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดเพื่อลดโอกาสการเกิดตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง หรือมะเร็งตับในอนาคต

สาเหตุและกลไกการเกิดโรค

ไวรัสตับอักเสบเอเกิดจากเชื้อ Hepatitis A Virus (HAV) ซึ่งมักพบในสิ่งแวดล้อมที่มีสุขอนามัยไม่ดี เชื้อจะเข้าสู่ร่างกายผ่านทางระบบทางเดินอาหาร ส่วนไวรัสตับอักเสบบีเกิดจากเชื้อ Hepatitis B Virus (HBV) ซึ่งมีกลไกการทำลายเซลล์ตับโดยตรงจากการที่ร่างกายพยายามกำจัดเชื้อไวรัส ทำให้เกิดการอักเสบภายในเนื้อตับ หากร่างกายไม่สามารถกำจัดเชื้อได้หมดจะนำไปสู่ภาวะการติดเชื้อเรื้อรัง (Chronic Infection)

อาการสำคัญและระยะของโรค

อาการของโรคตับอักเสบมักเริ่มจากอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ ได้แก่ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน และปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา ต่อมาผู้ป่วยจะมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง (Jaundice) ปัสสาวะมีสีเข้มเหมือนน้ำชา และอุจจาระมีสีซีดลง โดยระยะฟื้นตัวอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน

วิธีตรวจวินิจฉัย

แพทย์จะทำการวินิจฉัยผ่านการซักประวัติอย่างละเอียดร่วมกับการตรวจเลือดเพื่อหาค่าเอนไซม์ตับ (Liver Function Test) เช่น AST และ ALT รวมถึงการตรวจหาแอนติเจนและแอนติบอดีจำเพาะต่อเชื้อไวรัส (Hepatitis Serology) เพื่อยืนยันชนิดของเชื้อและระยะของการติดเชื้อ

วัคซีนตับอักเสบเอและบี: จำนวนเข็มและภูมิคุ้มกัน

สำหรับวัคซีนตับอักเสบบี (HBV) เด็กจะได้รับตามแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันแห่งชาติ โดยเริ่มตั้งแต่อยู่ในโรงพยาบาลหลังคลอด รวมทั้งหมด 3-4 เข็ม ส่วนวัคซีนตับอักเสบเอ (HAV) โดยทั่วไปจะเริ่มฉีดเมื่อเด็กมีอายุตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป จำนวน 2 เข็ม ห่างกัน 6-12 เดือน

ข้อควรระวังและแนวทางการป้องกัน

นอกจากวัคซีน การดูแลสุขอนามัยเป็นเรื่องสำคัญที่สุด:

• ล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาดก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำเสมอ
• รับประทานอาหารที่ปรุงสุก สะอาด และดื่มน้ำที่ผ่านการกรองหรือต้มสุก
• หลีกเลี่ยงการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น เช่น แปรงสีฟัน หรือมีดโกน
• รักษาสุขภาพร่างกายให้แข็งแรงด้วยการพักผ่อนที่เพียงพอ

กล่องสรุปข้อปฏิบัติสำหรับผู้ปกครอง

• ตรวจสอบสมุดบันทึกสุขภาพของลูกว่าได้รับวัคซีนครบถ้วนตามเกณฑ์หรือไม่
• หากสงสัยว่าลูกสัมผัสโรค หรือมีอาการตัวเหลืองตาเหลือง ให้รีบปรึกษากุมารแพทย์ทันที
• ไม่ควรซื้อยาสมุนไพรหรือยาแก้ปวดที่ส่งผลต่อตับให้ลูกรับประทานเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์
• เน้นการป้องกันผ่านการกินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือเป็นกิจวัตร