ทารกร้องไห้จ้าสลับกับซึมลง: สัญญาณอันตรายภาวะลำไส้กลืนกันที่พ่อแม่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาล

ทำไมต้องภาวะลำไส้กลืนกันในทารก

ภาวะลำไส้กลืนกัน (Intussusception) คือภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่พบได้บ่อยที่สุดอย่างหนึ่งในระบบทางเดินอาหารของทารกและเด็กเล็ก เกิดจากการที่ลำไส้ส่วนต้นเคลื่อนตัวเข้าไปในลำไส้ส่วนปลายที่อยู่ถัดไป เปรียบเสมือนการรูดพับของกล้องส่องทางไกล ส่งผลให้เกิดการอุดตันของลำไส้ และหากปล่อยทิ้งไว้จะทำให้การไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงลำไส้ส่วนนั้นหยุดชะงัก จนนำไปสู่ภาวะลำไส้ขาดเลือด เน่าตาย หรือลำไส้ทะลุ ซึ่งเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที

สาเหตุและกลไกการเกิดโรค

ในเด็กส่วนใหญ่ที่อายุต่ำกว่า 2 ปี มักหาสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้ (Idiopathic) อย่างไรก็ตาม มีการศึกษาพบว่าภาวะนี้อาจสัมพันธ์กับการติดเชื้อไวรัสบางชนิดที่ทำให้ต่อมน้ำเหลืองบริเวณผนังลำไส้โตขึ้นจนกลายเป็นจุดนำ (Lead point) ที่ทำให้ลำไส้เคลื่อนที่ผิดปกติ ส่วนในเด็กที่โตกว่าอาจมีสาเหตุจากความผิดปกติทางโครงสร้าง เช่น ติ่งเนื้อในลำไส้ หรือผนังลำไส้ผิดปกติ (Meckel diverticulum) แต่ไม่ว่าสาเหตุจะเป็นอย่างไร กลไกหลักคือการอุดตันและการบีบตัวที่ผิดปกติของลำไส้จนเกิดภาวะแทรกซ้อนตามมา

สัญญาณเตือน: ร้องไห้จ้าสลับกับซึมลง

อาการแสดงของลำไส้กลืนกันมีความเป็นเอกลักษณ์ที่พ่อแม่ควรสังเกตให้ดี โดยมักเริ่มจากอาการดังนี้:

• อาการปวดท้องรุนแรงเป็นพักๆ: ทารกจะร้องไห้จ้าอย่างกะทันหัน งอตัว หรือดึงขาขึ้นหาหน้าท้อง แสดงถึงอาการปวดแบบบีบเกร็งของลำไส้
• อาการซึมลงสลับกัน: เมื่อหายจากอาการปวด ทารกจะอ่อนเพลีย ซึมลง หรือหลับไปเนื่องจากความเหนื่อยล้าจากการร้องไห้อย่างหนัก ก่อนจะกลับมาร้องซ้ำอีกครั้งเมื่อเกิดการบีบตัวของลำไส้รอบถัดไป
• อาเจียน: มักอาเจียนเป็นน้ำดี หรืออาเจียนรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ
• อุจจาระผิดปกติ: ลักษณะที่สำคัญที่สุดคือ อุจจาระมักมีมูกเลือดปน หรือมีลักษณะคล้ายเยลลี่สีแดง (Currant jelly stool) ซึ่งเกิดจากเลือดที่ซึมออกมาจากเยื่อบุลำไส้ที่ถูกบีบรัด

วิธีตรวจวินิจฉัยและการรักษา

เมื่อไปถึงโรงพยาบาล แพทย์จะทำการตรวจร่างกายเพื่อคลำหาก้อนในท้อง (ซึ่งมักคลำได้เหมือนรูปไส้กรอก) และอาจใช้การตรวจทางรังสีวิทยาเพิ่มเติม:

• การทำอัลตราซาวนด์ช่องท้อง (Abdominal Ultrasound): เป็นวิธีที่มีความแม่นยำสูงมากในการวินิจฉัยลำไส้กลืนกัน โดยจะพบภาพลักษณะเป้าธนู (Target sign)
• การฉีดแป้งหรือลมผ่านทวารหนัก (Air or Contrast Enema): นอกเหนือจากใช้เพื่อการวินิจฉัยแล้ว ยังสามารถใช้เป็นวิธีในการรักษาเพื่อดันลำไส้ให้คลายตัวกลับสู่สภาพปกติได้โดยไม่ต้องผ่าตัดในกรณีที่มาพบแพทย์เร็ว
• การผ่าตัด (Surgery): ในกรณีที่การฉีดลมไม่ได้ผล หรือมีภาวะลำไส้เน่าตาย จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อแก้ไขโดยเร็วที่สุด

คำแนะนำจากคุณหมอเพื่อการดูแลที่ถูกต้อง

การป้องกันและการดูแลในระยะยาว

ภาวะลำไส้กลืนกันไม่มีวิธีป้องกันจำเพาะเจาะจง แต่การสร้างสุขภาพลำไส้ที่ดีผ่านการได้รับนมแม่ในช่วง 6 เดือนแรก และการให้วัคซีนตามกำหนด จะช่วยลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อที่อาจกระตุ้นให้เกิดภาวะลำไส้ทำงานผิดปกติได้ พ่อแม่ควรหมั่นสังเกตพฤติกรรมการขับถ่ายและท่าทางการนอนของลูก หากพบความผิดปกติเพียงเล็กน้อย การปรึกษากุมารแพทย์ย่อมปลอดภัยที่สุดเสมอ