เช็กด่วนลูกปวดท้องจากติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ: สัญญาณอันตรายที่พ่อแม่ห้ามมองข้าม

ทำความเข้าใจโรคติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะในเด็ก

โรคติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ (Urinary Tract Infection หรือ UTI) เป็นภาวะที่พบได้บ่อยในเด็กและถือเป็นปัญหาทางสุขภาพที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม เนื่องจากอาการในเด็กเล็กมักไม่จำเพาะเจาะจงเหมือนในผู้ใหญ่ ทำให้การวินิจฉัยล่าช้าและอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น การติดเชื้อลุกลามเข้าสู่กระแสเลือดหรือการเกิดแผลเป็นที่เนื้อไต (Renal Scarring) ซึ่งส่งผลต่อการทำงานของไตในระยะยาว

สาเหตุและกลไกการเกิดโรค

ส่วนใหญ่เกิดจากการที่เชื้อแบคทีเรียจากบริเวณรอบทวารหนักหรืออวัยวะเพศภายนอกเคลื่อนตัวเข้าสู่ท่อปัสสาวะ โดยเชื้อที่พบมากที่สุดคือ Escherichia coli (E. coli) ซึ่งอาศัยอยู่ในลำไส้ ปัจจัยที่ส่งเสริมให้เกิดโรค ได้แก่ การอั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน สุขอนามัยที่ไม่เหมาะสม การใส่ผ้าอ้อมที่เปียกชื้นนานเกินไป หรือในเด็กบางรายอาจมีความผิดปกติทางกายวิภาค เช่น ภาวะปัสสาวะไหลย้อนจากกระเพาะปัสสาวะเข้าสู่ไต (Vesicoureteral Reflux)

อาการสำคัญที่พ่อแม่ต้องคอยเฝ้าระวัง

อาการของโรคนี้มักแปรผันตามช่วงอายุของเด็ก โดยที่เด็กเล็กอาจไม่มีอาการปวดปัสสาวะให้เห็นชัดเจน

• ในทารกและเด็กเล็ก: มักมีอาการไข้สูงโดยไม่ทราบสาเหตุ อาเจียน เบื่ออาหาร ซึมลง หรือมีภาวะตัวเหลืองโดยไม่มีเหตุผลชัดเจน
• ในเด็กโต: จะเริ่มบอกได้ชัดเจนว่ามีอาการปวดท้องน้อย ปวดแสบเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ ปัสสาวะมีสีขุ่น หรือมีกลิ่นเหม็นรุนแรง

วิธีวินิจฉัยทางการแพทย์

กุมารแพทย์จะเริ่มต้นจากการซักประวัติอย่างละเอียด ร่วมกับการตรวจร่างกายและตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) เพื่อหาเม็ดเลือดขาวและเชื้อแบคทีเรีย หากผลตรวจเข้าข่ายการติดเชื้อ แพทย์มักจะส่งเพาะเชื้อ (Urine Culture) เพื่อระบุชนิดของแบคทีเรียและเลือกใช้ยาปฏิชีวนะให้ตรงกับเชื้อนั้นๆ ในรายที่มีอาการรุนแรงหรือเกิดการติดเชื้อซ้ำซ้อน แพทย์อาจพิจารณาตรวจพิเศษเพิ่มเติม เช่น การทำอัลตราซาวด์ไต (Ultrasound KUB) เพื่อดูความผิดปกติทางโครงสร้างของระบบทางเดินปัสสาวะ

วิธีดูแลและรักษาที่ถูกต้อง

หัวใจสำคัญคือการใช้ยาปฏิชีวนะให้ครบตามกำหนดที่แพทย์สั่ง ห้ามหยุดยาเองแม้ว่าอาการของลูกจะดีขึ้นแล้ว เพราะอาจทำให้เชื้อดื้อยาและเกิดการติดเชื้อซ้ำ การดูแลที่บ้านประกอบด้วยการให้ลูกดื่มน้ำสะอาดในปริมาณที่เพียงพอเพื่อช่วยขับเชื้อแบคทีเรียออกจากกระเพาะปัสสาวะ รวมถึงการดูแลความสะอาดของอวัยวะเพศอย่างถูกวิธี

ข้อควรระวังและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะให้ลูกทานเองเด็ดขาด เนื่องจากต้องใช้ยาที่ตรงกับประเภทของเชื้อเท่านั้น
• ห้ามละเลยอาการปวดท้องเพียงเล็กน้อย หากมีไข้ร่วมด้วยต้องสงสัยว่ามีการติดเชื้อเสมอ
• ยาแก้ไข้ที่แนะนำคือ พาราเซตามอล (Paracetamol) ตามขนาดน้ำหนักตัว (10-15 mg/kg ทุก 4-6 ชั่วโมง)

กล่องสรุปขั้นตอนปฏิบัติสำหรับพ่อแม่

• สังเกตอาการ: ปวดท้อง ไข้สูง ปัสสาวะผิดปกติ หรือพฤติกรรมการปัสสาวะเปลี่ยนไป
• หากพบอาการสงสัย: บันทึกข้อมูลอาการและพาไปพบกุมารแพทย์ทันที
• การตรวจรักษา: ให้ความร่วมมือในการเก็บปัสสาวะเพื่อส่งตรวจ
• การดูแล: ให้ลูกดื่มน้ำมากๆ และทานยาตามสั่งจนครบโดส
• ติดตามผล: ไปพบแพทย์ตามนัดเพื่อประเมินความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะในระยะยาว