ลูกติดโควิดร่วมกับไข้เลือดออกหรือไข้หวัดใหญ่ อาการซ้อนทับที่อันตรายและวิธีแยกโรค

สถานการณ์วิกฤตเมื่อลูกน้อยเผชิญโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจและโรคระบาดพร้อมกัน

ในยุคปัจจุบันที่โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 หรือโควิด (COVID-19) กลายเป็นโรคประจำถิ่น ควบคู่ไปกับการแพร่ระบาดตามฤดูกาลของโรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza) และโรคไข้เลือดออก (Dengue Fever) ที่ยุงลายเป็นพาหะ พ่อแม่ผู้ปกครองหลายท่านอาจต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่น่าตกใจเมื่อบุตรหลานมีอาการป่วยไข้สูง และในบางกรณีอาจเกิดภาวะติดเชื้อซ้อนทับกัน (Co-infection) ระหว่างโควิดกับโรคไข้เลือดออก หรือโควิดกับไข้หวัดใหญ่ ภาวะเหล่านี้สร้างความกังวลใจอย่างยิ่งเพราะอาการแสดงเริ่มต้นมีความคล้ายคลึงกันอย่างมากจนอาจทำให้วินิจฉัยและรักษาล่าช้า ส่งผลให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้ในเด็กเล็กและทารกที่มีภูมิต้านทานร่างกายยังพัฒนาไม่เต็มที่

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคเมื่อมีการติดเชื้อร่วมกัน

การติดเชื้อไวรัสมากกว่าหนึ่งชนิดในเวลาเดียวกัน หรือที่เรียกว่าภาวะติดเชื้อร่วม (Co-infection) เกิดจากการที่เด็กได้รับเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 (สาเหตุของโควิด) ร่วมกับเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza virus A หรือ B) หรือการติดเชื้อไวรัสเดงกี่ (Dengue virus) ผ่านการถูกยุงลายกัดในขณะที่ร่างกายกำลังอ่อนแอจากการติดเชื้อโควิด หรือเกิดขึ้นไล่เลี่ยกันในระยะเวลาอันสั้น กลไกทางพยาธิวิทยาคือ เชื้อไวรัสเหล่านี้จะเข้าไปโจมตีเซลล์เยื่อบุทางเดินหายใจ หรือระบบไหลเวียนโลหิต ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเกิดการตอบสนองอย่างรุนแรง (Cytokine storm) ส่งผลให้อวัยวะภายในเกิดการอักเสบเป็นวงกว้าง และทำให้ความต้านทานโรคของ็เด็กดิ่งลงอย่างรวดเร็ว

อาการแสดงและแนวโน้มการดำเนินของโรค

อาการในระยะเริ่มต้นของการติดเชื้อโควิด ไข้หวัดใหญ่ และไข้เลือดออกมีความใกล้เคียงกันมาก คือมีไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว อ่อนเพลีย และเบื่ออาหาร อย่างไรก็ตาม แต่ละโรคจะมีจุดเด่นและระยะเวลาการดำเนินโรคที่แตกต่างกันดังนี้

• โควิด (COVID-19): มักมีไข้ ไอ เจ็บคอ น้ำูกไหล ปวดศีรษะ และในเด็กบางรายอาจมีอาการทางระบบทางเดินอาหารร่วมด้วย เช่น ท้องเสีย อาเจียน
• ไข้หวัดใหญ่ (Influenza): มีไข้สูงฉับพลัน ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อรุนแรง หนาว ไอแห้ง อ่อนเพลียมาก และมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วชัดเจน
• ไข้เลือดออก (Dengue Fever): ไข้สูงลอยเรื้อรัง 2 ถึง 7 วัน ลดลงยาก หน้าแดง ตาแดง ปวดท้องบริเวณชายโครงด้านขวา (จากตับโต) และอาจมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง

เมื่อเด็กติดเชื้อโควิดร่วมกับไข้เลือดออก อาการไข้จะสูงยาวนานและควบคุมได้ยากกว่าปกติ การแยกโรคจึงต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการร่วมกับการสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

สัญญาณเตือนอันตรายระดับวิกฤตที่ต้องพบแพทย์ทันที

คุณพ่อคุณแม่ต้องเฝ้าระวังอาการเตือนภัย (Red Flag Symptoms) อย่างเข้มงวด หากพบอาการเหล่านี้ต้องรีบนำตัวส่งโรงพยาบาลทันทีโดยไม่มีข้อแม้

• ไข้สูงไม่ยอมลด: ไข้สูงเกิน 39 ถึง 40 องศาเซลเซียส และกินยาลดไข้แล้วไข้ไม่ลดลงเลย หรือไข้สูงนานเกิน 3 วัน
• ภาวะซึมและหมดสติ: เด็กซึมลงปลุกตื่นยาก ไม่เล่น ไม่สนใจสิ่งรอบตัว หรือมีความผิดปกติทางระบบประสาท เช่น อาการชักจากไข้
• ภาวะระบบทางเดินหายใจล้มเหลว: หายใจหอบเหนื่อย ปีกจมูกบาน หน้าอกบุ๋มขณะหายใจ ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเขียวคล้ำ
• สัญญาณช็อกและภาวะเลือดออก: ตัวเย็น ชื้น ชีพจรเบาและเร็ว ปัสสาวะน้อยลงมากหรือไม่มีปัสสาวะนานหลายชั่วโมง ปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระสีดำ
• ภาวะขาดน้ำรุนแรง: ปากแห้ง ร้องไห้ไม่มีน้ำตา กระหม่อมยุบในทารก

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล กุมารแพทย์จะดำเนินการวินิจฉัยอย่างเป็นระบบเพื่อแยกโรคและหาภาวะแทรกซ้อน ดังนี้

• การซักประวัติอย่างละเอียด รวมถึงประวัติการฉีดวัคซีน ประวัติการเดินทาง และประวัติการสัมผัสผู้ป่วยโรคติดเชื้อ
• การตรวจร่างกายอย่างละเอียดเพื่อประเมินระดับความรุนแรงของโรคและภาวะขาดน้ำ
• การตรวจหาเชื้อไวรัสด้วยชุดตรวจจำเพาะ เช่น Rapid Antigen Test สำหรับโควิดและไข้หวัดใหญ่ (Influenza A/B)
• การเจาะเลือดตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Blood Tests) เช่น การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) เพื่อดูค่าเกล็ดเลือด (Platelet count) และความเข้มข้นของเลือด (Hematocrit) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก รวมถึงการตรวจค่าการอักเสบในร่างกาย
• การเอกซเรย์ปอด (Chest X-ray) ในรายที่มีอาการไอมาก หอบเหนื่อย หรือสงสัยภาวะปอดอักเสบ

วิธีดูแลรักษาและการพยาบาลที่บ้านอย่างถูกต้องตามหลักการแพทย์

หากแพทย์ประเมินแล้วว่าอาการไม่รุนแรงและสามารถรักษาตัวที่บ้านได้ ผู้ดูแลต้องปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด

• การบริหารจัดการไข้: เช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุ่น (Tepid Sponge) เป็นเวลา 15 ถึง 20 นาทีเพื่อช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกาย
• การให้สารน้ำและโภชนาการ: ให้เด็กดื่มน้ำเกลือแร่ (ORS) น้ำเปล่า หรือนมให้เพียงพอเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ สำหรับเด็กเล็กควรให้ดื่มนมบ่อยขึ้น รับประทานอาหารอ่อนที่ย่อยง่าย
• การพักผ่อน: ให้เด็กนอนหลับพักผ่อนให้อย่างเต็มที่ในห้องที่มีอากาศถ่ายเท

สำหรับการใช้ยาพาราเซตามอล (Paracetamol) เพื่อลดไข้ ต้องคำนวณขนาดยาตามน้ำหนักตัวของเด็กอย่างเคร่งครัด คือ 10 ถึง 15 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมงเมื่อมีไข้ และห้ามให้ยาเกินขนาดเด็ดขาดเพื่อป้องกันอันตรายต่อตับของเด็ก

การป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการสร้างภูมิคุ้มกันโรคและการปฏิบัติตนด้านสุขอนามัยอย่างเคร่งครัด

• การรับวัคซีนป้องกันโรค: พาบุตรหลานเข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคโควิดและวัคซีนไข้หวัดใหญ่ตามกำหนดเวลาของกระทรวงสาธารณสุขหรือคำแนะนำของกุมารแพทย์ เพื่อลดความรุนแรงของโรคและลดโอกาสการนอนโรงพยาบาล
• การป้องกันยุงกัด: กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายรอบบ้าน ทายากันยุงสำหรับเด็ก นอนในมุ้ง และติดมุ้งลวดเพื่อป้องกันโรคไข้เลือดออก
• สุขอนามัยส่วนบุคคล: สอนให้เด็กล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์ สวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในที่แออัด และหลีกเลี่ยงการพาเด็กไปในสถานที่ที่มีความเสี่ยงสูงในช่วงที่มีการระบาด

กล่องสรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่และผู้ดูแล

เพื่อให้พ่อแม่สามารถรับมือได้อย่างมั่นใจเมื่อลูกน้อยป่วย ขอให้ยึดปฏิบัติตามขั้นตอนเหล่านี้

• สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด: วัดไข้ทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมง และสังเกตระดับความรู้สึกตัว การหายใจ และการดื่มน้ำ
• ใช้ยาอย่างปลอดภัย: ใช้ยาพาราเซตามอลตามน้ำหนักตัว ห้ามใช้แอสไพรินหรือไอบูโพรเฟน และห้ามซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง
• เตรียมพร้อมไปโรงพยาบาลทันที: หากพบสัญญาณอันตราย เช่น ไข้สูงเกิน 3 วัน ซึม หอบเหนื่อย อาเจียนมาก หรือมีจุดเลือดออก รีบนำส่งแพทย์ทันที