ลูกติดโควิดร่วมกับไข้เลือดออกหรือไข้หวัดใหญ่ อันตรายที่พ่อแม่ต้องรู้และวิธีแยกโรค

ลูกติดโควิดร่วมกับไข้เลือดออกหรือไข้หวัดใหญ่ วิกฤตซ้อนทับที่พ่อแม่ต้องระวัง

ในยุคปัจจุบันที่โรคติดเชื้อทางเดินหายใจและโรคระบาดตามฤดูกาลแพร่กระจายพร้อมกัน การที่เด็กๆ เจ็บป่วยด้วยโรคมากกว่าหนึ่งโรคในเวลาเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป การที่ลูกติดโควิดร่วมกับไข้เลือดออกหรือไข้หวัดใหญ่ถือเป็นสถานการณ์ทางการแพทย์ที่ซับซ้อนและมีความเสี่ยงสูง เนื่องจากอาการเริ่มต้นของโรคเหล่านี้มีความคล้ายคลึงกันอย่างมาก จนอาจทำให้ผู้ปกครองเข้าใจผิด คิดว่าเป็นเพียงไข้หวัดธรรมดา การวินิจฉัยที่ล่าช้าหรือการดูแลรักษาที่ไม่ถูกต้องอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิตได้ กุมารแพทย์และแพทย์ผู้เชี่ยวชาญจึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการสังเกตอาการอย่างละเอียด การแยกโรคให้แม่นยำ และการรักษาที่ตรงจุดตามหลักการแพทย์

สาเหตุและกลไกการเกิดโรคเมื่อติดเชื้อร่วมกัน

การติดเชื้อพร้อมกันหรือการติดเชื้อซ้อน (Coinfection) เกิดขึ้นได้เมื่อเด็กได้รับเชื้อไวรัสมากกว่าหนึ่งชนิดเข้าสู่ร่างกายในเวลาไล่เลี่ยกัน โดยมีรายละเอียดของแต่ละโรคดังนี้

• โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19): เกิดจากเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ซึ่งแพร่ กระจายผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัส เชื้อนี้ส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจและหลอดเลือดทั่วร่างกาย ทำให้เกิดการอักเสบในหลายระบบ
• โรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza): เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนแซ (Influenza Virus) ชนิด A หรือ B แพร่ระบาดตามฤดูกาล ทำให้เกิดไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว และอักเสบในระบบทางเดินหายใจส่วนต้นและส่วนล่าง
• โรคไข้เลือดออก (Dengue Hemorrhagic Fever): เกิดจากเชื้อไวรัสเดงกี่ (Dengue Virus) ที่มีพาหะนำโรคคือยุงลายตัวเมีย เชื้อนี้ไม่ได้ส่งผลต่อระบบทางเดินหายใจโดยตรง แต่จะทำให้เกิดการทำลายเกล็ดเลือด การรั่วของพลาสมาออกจากหลอดเลือด และภาวะช็อก

เมื่อเด็กติดเชื้อโควิดร่วมกับไข้หวัดใหญ่ ร่างกายจะต้องเผชิญกับการอักเสบรุนแรงในระบบทางเดินหายใจพร้อมกันสองทาง ทำให้เด็กเหนื่อยหอบง่ายและมีไข้สูงมาก ในขณะที่การติดเชื้อโควิดหรือไข้หวัดใหญ่ร่วมกับไข้เลือดออก จะมีความอันตรายทวีคูณ เนื่องจากไข้เลือดออกทำให้เลือดออกง่ายและเกล็ดเลือดต่ำ การมีไข้สูงจากโควิดหรือไข้หวัดใหญ่อาจทำให้การประเมินระยะวิกฤตของไข้เลือดออกคลาดเคลื่อนได้ง่าย

อาการสำคัญและแนวทางการสังเกตอาการซ้อนทับ

เนื่องจากโรคเหล่านี้มีอาการไข้สูง ปวดศีรษะ และปวดเมื่อยกล้ามเนื้อเหมือนกัน การสังเกตอาการจำเพาะจึงเป็นกุญแจสำคัญในการแยกโรค

• อาการเด่นของโควิด 19: มักมีไข้ ไอ เจ็บคอ จมูกไม่ได้กลิ่น ลิ้นไม่รับรส ในเด็กเล็กอาจมีอาการท้องเสียร่วมด้วย
• อาการเด่นของไข้หวัดใหญ่: มีไข้สูงฉับพลัน ปวดเมื่อยตามตัวมาก อ่อนเพลีย ไอแห้งๆ และมีน้ำใสๆ
• อาการเด่นของไข้เลือดออก: ไข้สูงลอย 2 ถึง 7 วัน หน้าแดง ตัวแดง ปวดท้องบริเวณชายโครงด้านขวา เบื่ออาหารมาก และอาจมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง

ในกรณีที่เด็กป่วยด้วยโรคเหล่านี้ร่วมกัน อาการไข้จะสูงต่อเนื่องและยารดไข้ทั่วไปอาจเอาไม่อยู่ เด็กจะซึมลงอย่างเห็นได้ชัดและไม่ยอมทานอาหารหรือดื่มน้ำ

สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที (Red Flag Symptoms)

หากพบอาการเหล่านี้ในเด็กที่กำลังป่วยด้วยโรคติดเชื้อ ควรพาไปพบแพทย์ที่ห้องฉุกเฉินทันที

• ไข้สูงมากเกิน 39 องศาเซลเซียส หรือไข้ที่ไม่ยอมลดลงเลยหลังทานยาลดไข้
• มีอาการชักจากไข้ หรือเกร็งกระตุก
• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือมีความผิดปกติทางสมอง เช่น เพ้อ สับสน
• หายใจหอบเหนื่อย ปีกจมูกบาน หน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ หรือริมฝีปากเขียวคล้ำ
• ปวดท้องรุนแรงและอาเจียนต่อเนื่อง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของภาวะช็อกในไข้เลือดออก
• ภาวะขาดน้ำรุนแรง ปัสสาวะไม่อยกว่า 6 ชั่วโมง ปากแห้ง ร้องไห้ไม่มีน้ำตา
• มีเลือดออกผิดปกติ เช่น เลือดกำเดาไหลไม่หยุด อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล กุมารแพทย์จะดำเนินการตรวจวินิจฉัยเพื่อแยกโรคและหาเชื้อที่เป็นสาเหตุอย่างแม่นยำ

• การซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด รวมถึงประวัติการรับวัคซีนและการระบาดในพื้นที่
• การตรวจหาเชื้อไวรัสด้วยวิธีแยงจมูก (Swab) สำหรับตรวจหาเชื้อโควิด 19 และไข้หวัดใหญ่ (Antigen Test Kit หรือ RT-PCR)
• การเจาะเลือดตรวจหาความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete Blood Count: CBC) เพื่อดูค่าเม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือด และความเข้มข้นของเลือด ซึ่งสำคัญมากในการวินิจฉัยโรคไข้เลือดออก
• การเอกซเรย์ปอด ในกรณีที่มีอาการทางระบบทางเดินหายใจส่วนล่างเพื่อประเมินภาวะปอดอักเสบ

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์และการดูแลที่บ้าน

การรักษาโรคติดเชื้อเหล่านี้เป็นการรักษาตามอาการและการประคับประคองเพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาต่อสู้กับเชื้อไวรัส

• การให้ยาลดไข้: ให้รับประทานยาพาราเซตามอลตามน้ำหนักตัวที่ถูกต้อง (10 ถึง 15 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมง) ห้ามให้ยาเกินขนาดเด็ดขาด
• การเช็ดตัวลดไข้: ใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นหมาดๆ เช็ดตัวเพื่อช่วยระบายความร้อน
• การชดเชยน้ำและเกลือแร่: ให้เด็กดื่มน้ำสะอาดหรือสารละลายเกลือแร่ (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
• โภชนาการ: ให้รับประทานอาหารอ่อนย่อยง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม หรือซุป เพื่อให้ร่างกายมีพลังงาน

ข้อควรระวังสำคัญและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

ในกระบวนการดูแลเด็กที่ป่วยเป็นไข้ มีข้อห้ามทางการแพทย์ที่เคร่งครัดซึ่งผู้ปกครองต้องระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง

• ห้ามใช้ยาแอสไพริน (Aspirin) และยาไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) เด็ดขาด: ยากลุ่มนี้มีผลทำให้เกล็ดเลือดทำงานผิดปกติและกัดกระเพาะอาหาร ซึ่งหากเด็กเป็นไข้เลือดออกร่วมด้วย การใช้ยาเหล่านี้จะกระตุ้นให้เกิดภาวะเลือดออกรุนแรงและอันตรายถึงชีวิต
• ห้ามละเลยการติดตามอาการ: แม้ไข้จะเริ่มลดลง แต่หากเข้าสู่ระยะวิกฤตของไข้เลือดออก เด็กอาจมีอาการช็อกได้ จึงต้องสังเกตความดันโลหิตและปัสสาวะอย่างใกล้ชิด

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อร่วมกันที่ดีที่สุดคือการลดความเสี่ยงในการรับเชื้อโรคแต่ละชนิด

• การฉีดวัคซีนป้องกันโรค: พาเด็กไปรับวัคซีนป้องกันโควิด 19 และวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ประจำปีตามกำหนดของกระทรวงสาธารณสุข นอกจากนี้ปัจจุบันยังมีวัคซีนป้องกันไข้เลือดออกที่มีประสิทธิภาพ ช่วยลดความรุนแรงของโรคได้ดี
• สุขอนามัยส่วนบุคคล: สอนให้เด็กหมั่นล้างมือด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์บ่อยๆ สวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในที่ชุมชน
• การควบคุมยุงลาย: กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายรอบบ้าน ทายากันยุงสำหรับเด็กเพื่อป้องกันการถูกกัด