ลูกติดโควิดกินไม่ได้ซึมลง อาการขาดน้ำในเด็กเล็กที่พ่อแม่ต้องรีบรับมือทันที

ลูกติดโควิดกินไม่ได้ซึมลง สัญญาณเตือนภัยที่พ่อแม่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

ในสถานการณ์ที่โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ยังคงมีการแพร่ระบาดและกลายพันธุ์อย่างต่อเนื่อง แม้ในเด็กส่วนใหญ่อาการจะไม่รุนแรงเท่าในผู้สูงอายุ แต่สำหรับทารกและเด็กเล็กกลุ่มเปราะบาง ระบบภูมิคุ้มกันและสรีรวิทยาที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่ทำให้มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้อย่างรวดเร็ว หนึ่งในอาการที่สร้างความกังวลใจให้แก่คุณพ่อคุณแม่มากที่สุดคือ ลูกติดโควิดกินไม่ได้ซึมลง ซึ่งอาการเหล่านี้มักเป็นสัญญาณเตือนเริ่มต้นของภาวะขาดน้ำ (Dehydration) ในเด็กเล็กที่ต้องได้รับการประเมินและดูแลรักษาจากแพทย์อย่างทันท่วงที การปล่อยทิ้งไว้ให้อาการดำเนินไปอาจนำไปสู่ภาวะช็อกและอันตรายถึงชีวิตได้

สาเหตุและกลไกการเกิดอาการกินไม่ได้และซึมลงเมื่อเด็กติดเชื้อโควิด

เมื่อเด็กเล็กติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ร่างกายจะเกิดกระบวนการอักเสบและการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบทางเดินอาหารและระบบประสาทส่วนกลาง กลไกหลักที่ทำให้เด็กกินไม่ได้และมีอาการซึมลงประกอบด้วยหลายปัจจัยร่วมกัน ดังนี้

• อาการเจ็บคอและแผลในปาก: เชื้อไวรัสทำให้เยื่อบุทางเดินหายใจส่วนบนอักเสบ เด็กจะมีอาการเจ็บคอมาก กลืนน้ำลายหรือกลืนอาหารลำบาก บางรายอาจมีแผลร้อนในหรือตุ่มใสในช่องปาก ทำให้ปฏิเสธการกินอาหารและนมอย่างเด็ดขาด
• อาการไข้สูงและการสูญเสียน้ำ: ไข้สูงทำให้ร่างกายมีการเผาผลาญพลังงานสูงขึ้น และสูญเสียน้ำทางผิวหนังผ่านเหงื่อและการหายใจที่หอบเร็วกว่าปกติ
• อาการทางระบบทางเดินอาหาร: เด็กบางรายอาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียร่วมด้วย ซึ่งเป็นการซ้ำเติมภาวะการสูญเสียน้ำในร่างกายให้รวดเร็วยิ่งขึ้น
• พิษของไข้และความอ่อนเพลีย: สสารที่หลั่งออกมาจากระบบภูมิคุ้มกันเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค (Cytokines) ส่งผลต่อการทำงานของสมองชั่วคราว ทำให้เด็กเกิดอาการอ่อนเพลีย ซึมลง นอนมากกว่าปกติ และไม่อยากทำกิจกรรมใดๆ

อาการสำคัญและระยะของการเกิดภาวะขาดน้ำในเด็กเล็ก

ภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กแบ่งออกเป็นระดับความรุนแรงต่างๆ ซึ่งพ่อแม่ต้องสังเกตให้ทันก่อนที่เด็กจะเข้าสู่ภาวะวิกฤต โดยอาการจะเริ่มตั้งแต่ระยะแรกจนถึงระยะรุนแรง ดังนี้

• ระยะเริ่มต้น: เด็กเริ่มงอแง ปากแห้งเล็กน้อย ปัสสาวะเริ่มมีสีเข้มขึ้นและปริมาณลดลง ความถี่ในการเปลี่ยนผ้าอ้อมลดลง (เช่น 6 ชั่วโมงไม่มีปัสสาวะเลยในทารก)
• ระยะปานกลาง: ตาเริ่มโหล กระหม่อมหน้าบุ๋มลงไปอย่างเห็นได้ชัดในทารกอายุน้อยกว่า 1 ปี ปากแห้งและแตก ผิวหนังมีความยืดหยุ่นลดลง (เมื่อหยิกผิวแล้วคืนตัวช้า) ชีพจรเต้นเร็วขึ้น และซึมลงอย่างเห็นได้ชัด
• ระยะรุนแรง (ภาวะช็อกจากการขาดน้ำ): เด็กไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า ซึมมากจนปลุกไม่ค่อยตื่น มือเท้าเย็นและซีดหรือมีลายหินอ่อน ปัสสาวะไม่ออกเลย หายใจหอบลึกและเร็ว ความดันโลหิตเริ่มลดต่ำลง ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ขั้นสูงสุด

สัญญาณเตือนอันตราย (Red Flag Symptoms) ที่ต้องพาไปโรงพยาบาลด่วน

นอกเหนือจากอาการกินไม่ได้และซึมลงแล้ว หากเด็กติดเชื้อโควิดมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องนำส่งโรงพยาบาลทันทีโดยไม่มีข้อยกเว้น

• ไข้สูงเกิน 39 องศาเซลเซียส หรือไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วันโดยไม่ตอบสนองต่อยาลดไข้
• หายใจผิดปกติ: หายใจหอบแรง หายใจลำบาก ซี่โครงบุ๋ม ปีกจมูกบาน หรือริมฝีปากและปลายนิ้วมีสีเขียวคล้ำ (Cyanosis)
• อาการทางระบบประสาท: ซึมมากปลุกตื่นยาก สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง หรือมีอาการชักเกร็ง
• อาการขาดน้ำรุนแรง: ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปากแห้งสนิท ไม่มีปัสสาวะนานเกิน 6 ถึง 8 ชั่วโมง
• อาเจียนพุ่งทุกครั้ง ที่พยายามดื่มน้ำหรือทานอาหาร

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์โดยกุมารแพทย์

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล กุมารแพทย์จะดำเนินการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดเพื่อประเมินความรุนแรงของโรคและภาวะแทรกซ้อน ดังนี้

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์จะประเมินระยะเวลาที่มีอาการ ปริมาณน้ำและอาหารที่รับประทานได้ ลักษณะการหายใจ และระดับความรู้สึกตัว รวมถึงการประเมินสัญญาณชีพ (Vital Signs) เช่น อุณหภูมิร่างกาย อัตราการเต้นของหัวใจ และความดันโลหิต
• การตรวจหาเชื้อไวรัส (COVID-19 Test): ทำการตรวจด้วยวิธีแยงจมูก (RT-PCR หรือ Professional ATX) เพื่อยืนยันการติดเชื้อ
• การตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Blood Tests): อาจมีการเจาะเลือดเพื่อตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) ตรวจระดับเกลือแร่ในร่างกาย (Electrolytes) และการทำงานของไต เพื่อประเมินภาวะขาดน้ำและความรุนแรงของการอักเสบ
• การเอกซเรย์ปอด (Chest X-ray): ในกรณีที่เด็กมีอาการหายใจหอบเหนื่อยหรือสงสัยภาวะปอดอักเสบ เพื่อดูการติดเชื้อลุกลามในเนื้อปอด

วิธีดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การรักษาเด็กติดโควิดที่มีอาการกินไม่ได้และซึมลง จะเน้นไปที่การประคับประคองอาการและการแก้ไขภาวะขาดน้ำเป็นสำคัญ โดยแบ่งการดูแลออกเป็นการรักษาที่โรงพยาบาลและการดูแลที่บ้านในกรณีที่อาการยังไม่รุนแรง

• การให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ (IV Fluid): หากเด็กมีภาวะขาดน้ำปานกลางถึงรุนแรง หรืออาเจียนมากจนไม่สามารถรับประทานทางปากได้ แพทย์จะรับตัวไว้รักษาในโรงพยาบาลและให้สารน้ำทดแทนทางหลอดเลือดดำ เพื่อปรับสมดุลเกลือแร่และน้ำในร่างกายอย่างรวดเร็ว
• การให้สารละลายเกลือแร่ (ORS): สำหรับเด็กที่ยังพอดื่มได้ ให้จิบน้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (Oral Rehydration Salts) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง ห้ามให้ดื่มน้ำเปล่าบริสุทธิ์ปริมาณมากรวดเดียวเพราะอาจทำให้เกลือแร่ในเลือดต่ำลงเกิดอันตรายได้
• การรักษาตามอาการ: แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัสตามดุลยพินิจ (เช่น ยาแพกโลวิดหรือฟาวิพิราเวียร์ในกลุ่มเสี่ยงตามข้อบ่งชี้ของกระทรวงสาธารณสุข) ยาลดไข้แก้ปวด และยาพ่นขยายหลอดลมหากมีอาการหลอดลมตีบ

ข้อควรระวังสำคัญและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดในการดูแลเด็กป่วย

ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอาจทำให้อาการของเด็กแย่ลงได้ ดังนั้นพ่อแม่จึงต้องระมัดระวังข้อห้ามทางการแพทย์ที่สำคัญอย่างเคร่งครัด

• ห้ามใช้ยาแอสไพริน (Aspirin) หรือไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) ในเด็กที่เป็นไข้จากโควิดหรือไข้เลือดออกเด็ดขาด เนื่องจากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มอาการเรย์ซินโดรม (Reye syndrome) ซึ่งส่งผลให้สมองและตับถูกทำลายอย่างรุนแรง และอาจทำให้เลือดออกผิดปกติได้
• การใช้ยาพาราเซตามอล (Paracetamol) ต้องคำนวณตามน้ำหนักตัวที่ถูกต้อง: ขนาดยาที่ปลอดภัยคือ 10 ถึง 15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4 ถึง 6 ชั่วโมงเมื่อมีไข้ ห้ามให้ยาเกินขนาดและห้ามให้ถี่กว่าทุก 4 ชั่วโมง
• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) มาให้ลูกทานเอง: โควิดเป็นโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส การใช้ยาปฏิชีวนะไม่มีผลในการรักษาเชื้อไวรัสแต่อย่างใด และอาจก่อให้เกิดเชื้อดื้อยา รวมถึงผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหาร
• ห้ามบังคับป้อนอาหารหรือนมคำโตๆ: เพราะจะทำให้เด็กสำลัก อาเจียน และเกิดความกลัวการรับประทานอาหารมากขึ้น

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อและการเตรียมความพร้อมของร่างกายเด็กเป็นเกราะคุ้มกันที่ดีที่สุดในการลดความรุนแรงของโรค

• การรับวัคซีนป้องกันโรคโควิด-19: พาเด็กอายุตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไปเข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันโควิด-19 ตามคำแนะนำของกุมารแพทย์ เพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันและลดความเสี่ยงของการเกิดอาการรุนแรงหรือภาวะแทรกซ้อนระยะยาว (Long COVID)
• การรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล: สอนให้เด็กล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์ สวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในพื้นที่แออัด และหลีกเลี่ยงการพาเด็กไปสถานที่เสี่ยง
• โภชนาการที่ครบถ้วน: ส่งเสริมให้เด็กรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่ ผัก ผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง และนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอเพื่อเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ