ลูกติดโควิดกินไม่ได้ ซึมลง สัญญาณอันตรายของภาวะขาดน้ำในเด็กเล็กที่พ่อแม่ต้องรีบรับมือ

ลูกติดโควิดแล้วกินไม่ได้ ซึมลง ต้องเฝ้าระวังอย่างไร?

การติดเชื้อโควิด-19 (COVID-19) ในเด็กเล็กเป็นสิ่งที่สร้างความกังวลใจให้แก่ผู้ปกครองเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในเด็กทารกหรือเด็กวัยก่อนเรียนที่ยังไม่สามารถสื่อสารความรู้สึกของตนเองได้ชัดเจน อาการที่เด็กกินนมหรืออาหารได้น้อยลง ร่วมกับมีภาวะซึมลง เป็นสัญญาณบ่งชี้สำคัญที่แพทย์ให้ความสำคัญเป็นอันดับต้นๆ เนื่องจากอาจหมายถึงภาวะขาดน้ำ (Dehydration) หรืออาการแทรกซ้อนที่รุนแรงกว่าปกติ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการประเมินและดูแลรักษาอย่างทันท่วงที

สาเหตุและกลไกการเกิดอาการในเด็ก

เมื่อร่างกายเด็กเล็กได้รับเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 จะกระตุ้นการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน ส่งผลให้เกิดกระบวนการอักเสบภายในร่างกาย อาการที่เด็กไม่ยอมกินนมหรืออาหารมีสาเหตุหลักจากหลายปัจจัย ได้แก่ การมีไข้สูงที่ทำให้เด็กอ่อนเพลีย อาการเจ็บคอหรือมีแผลในช่องปากจากเชื้อไวรัส และภาวะเบื่ออาหารตามธรรมชาติจากการติดเชื้อ (Anorexia) นอกจากนี้ เมื่อเด็กได้รับสารน้ำไม่เพียงพอประกอบกับมีการสูญเสียน้ำผ่านไข้และการหายใจเร็ว จึงทำให้เกิดภาวะขาดน้ำได้รวดเร็วกว่าในผู้ใหญ่

สัญญาณอันตราย (Red Flag Symptoms) ที่ต้องพาไปพบแพทย์ทันที

พ่อแม่ควรสังเกตอาการของลูกอย่างใกล้ชิด หากพบสัญญาณดังต่อไปนี้ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบพาเด็กไปโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด:

• ซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือดูเพลียจนไม่เล่นเหมือนปกติ
• ไม่ยอมดื่มนมหรือน้ำ ปัสสาวะออกน้อยลงอย่างชัดเจน (ในทารกคือผ้าอ้อมไม่เปียกนานเกิน 6-8 ชั่วโมง)
• ปากแห้ง ตาโหล หรือร้องไห้ไม่มีน้ำตา
• หายใจเร็ว หายใจหอบเหนื่อย หรือหน้าอกบุ๋มขณะหายใจ
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเขียวคล้ำ
• ไข้สูงลอยเกิน 3 วัน หรือมีอาการชักจากไข้

วิธีรักษาและการดูแลเด็กที่บ้าน

การดูแลเด็กที่ติดเชื้อโควิด-19 เน้นการประคับประคองตามอาการเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้เอง ดังนี้:

• การให้สารน้ำ: ในเด็กทารกให้เน้นการดูดนมแม่หรือนมผงบ่อยขึ้น ส่วนเด็กโตให้จิบน้ำหรือน้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
• การจัดการไข้: เช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุณหภูมิห้อง ไม่แนะนำให้น้ำเย็นจัด หากไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส ให้ทานยาพาราเซตามอล (Paracetamol) ตามขนาดน้ำหนักตัว (10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม) ทุก 4-6 ชั่วโมง
• การพักผ่อน: จัดสภาพแวดล้อมให้โปร่งสบาย ไม่แออัด เพื่อให้เด็กได้พักผ่อนอย่างเต็มที่

ข้อควรระวังและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

ความเข้าใจผิดในการดูแลเด็กอาจนำไปสู่ผลกระทบที่คาดไม่ถึง พ่อแม่ต้องระวังสิ่งเหล่านี้:

• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะ (ยาฆ่าเชื้อ) ให้เด็กทานเอง เพราะโควิดเป็นเชื้อไวรัส ยาปฏิชีวนะไม่มีผลในการรักษาและอาจทำให้เกิดการดื้อยา
• ห้ามบังคับป้อนน้ำหรืออาหารในขณะที่เด็กซึมมากหรืออาเจียน เพราะอาจเกิดภาวะสำลักลงปอด (Aspiration)
• ห้ามหยุดยาหรือปรับลดขนาดยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์

การป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน

การป้องกันการติดเชื้อในเด็กทำได้โดยการให้เด็กได้รับวัคซีนโควิด-19 ตามเกณฑ์อายุที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด การรักษาสุขอนามัยด้วยการล้างมือบ่อยๆ สวมหน้ากากอนามัยในที่ชุมชนสำหรับเด็กโต และการรับประทานอาหารที่ครบ 5 หมู่ เพื่อให้ร่างกายมีพื้นฐานภูมิคุ้มกันที่ดีในการต่อสู้กับเชื้อโรค

กล่องสรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่

• สังเกต: ปัสสาวะลดลงไหม? ปากแห้งหรือไม่? ลูกซึมผิดปกติไหม?
• บันทึก: จดบันทึกอุณหภูมิร่างกายและจำนวนครั้งที่ปัสสาวะในแต่ละวัน
• ปรึกษา: หากไม่มั่นใจในอาการของลูก การติดต่อสอบถามแพทย์ผ่านระบบโทรเวชกรรม (Telemedicine) หรือโรงพยาบาลใกล้บ้านคือทางเลือกที่ดีที่สุด
• พร้อม: เตรียมยาพาราเซตามอลและน้ำเกลือแร่สำหรับเด็กติดบ้านไว้เสมอ