ลูกติดโควิดอาเจียนท้องเสีย รับมืออย่างไรให้ปลอดภัย ป้องกันภาวะขาดน้ำและช็อก

ความสำคัญทางการแพทย์เมื่อลูกรักติดเชื้อโควิด-19

สถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ในเด็กยังคงเป็นประเด็นที่พ่อแม่ควรให้ความสำคัญ แม้ว่าในเด็กส่วนใหญ่จะมีอาการไม่รุนแรงเท่าผู้ใหญ่ แต่การติดเชื้อโควิด-19 ในเด็กมักแสดงอาการที่แตกต่างออกไป โดยเฉพาะระบบทางเดินอาหารซึ่งพบได้บ่อยขึ้น คืออาการอาเจียนและท้องเสียร่วมกับอาการทางระบบทางเดินหายใจ ความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดคือภาวะขาดน้ำ (Dehydration) ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้จนร่างกายเข้าสู่ภาวะช็อก (Hypovolemic Shock) อาจเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้ บทความนี้จะให้รายละเอียดเชิงลึกเกี่ยวกับวิธีดูแลและการเลือกเกลือแร่ที่เหมาะสมเพื่อปกป้องบุตรหลานของท่าน

สาเหตุและกลไกการเกิดอาการทางเดินอาหารจากเชื้อโควิด

เชื้อไวรัสโควิด-19 ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อปอดเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านตัวรับที่เรียกว่า ACE2 ซึ่งพบได้หนาแน่นที่เซลล์เยื่อบุลำไส้เล็ก ทำให้เกิดกระบวนการอักเสบและการเสียสมดุลในการดูดซึมน้ำและเกลือแร่ เมื่อมีการติดเชื้อเกิดขึ้น ลำไส้จะหลั่งสารน้ำออกมามากกว่าปกติและลดความสามารถในการดูดซึมกลับ ส่งผลให้เกิดอาการถ่ายเหลว (Diarrhea) และหากมีการอักเสบในกระเพาะอาหารร่วมด้วยก็จะกระตุ้นศูนย์ควบคุมการอาเจียนในสมอง ทำให้เด็กมีอาการอาเจียน (Vomiting) ร่วมด้วย ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ส่งผลให้เด็กเสียน้ำและเกลือแร่ผ่านทั้งสองทางอย่างรวดเร็ว

สัญญาณอันตราย (Red Flag Symptoms) ที่พ่อแม่ต้องรีบพาพบแพทย์

หากลูกติดโควิดอาเจียนท้องเสีย คุณพ่อคุณแม่ต้องคอยสังเกตสัญญาณวิกฤตที่บ่งบอกว่าร่างกายกำลังเข้าสู่ภาวะอันตราย ดังนี้:

• ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ปลุกตื่นยาก หรือดูเพลียมากกว่าปกติ
• ไม่ยอมดื่มนมหรือน้ำ ไม่ปัสสาวะนานเกิน 6-8 ชั่วโมง หรือผ้าอ้อมแห้งสนิท
• ปากแห้ง ตาโหล ผิวหนังขาดความยืดหยุ่น (เมื่อดึงผิวหนังขึ้นแล้วไม่คืนตัวทันที)
• อาเจียนรุนแรงทุกครั้งที่รับประทานน้ำหรืออาหาร (Intractable Vomiting)
• มีไข้สูงลอยเกิน 3 วัน หรือไข้สูงร่วมกับอาการชัก
• หายใจหอบเหนื่อย อกบุ๋ม หรือระดับออกซิเจนปลายนิ้วลดลง
• ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือปวดท้องอย่างรุนแรง

การดูแลรักษาและการเลือกเกลือแร่ทดแทนให้ถูกวิธี

หัวใจสำคัญของการดูแลคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่เสียไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป (Oral Rehydration Therapy) วิธีเลือกและให้เกลือแร่มีดังนี้:

• การเลือกเกลือแร่ (ORS): ต้องใช้เกลือแร่สำหรับผู้ป่วยท้องเสียโดยเฉพาะ (Oral Rehydration Salts) เท่านั้น ห้ามใช้เกลือแร่สำหรับนักกีฬาเพราะมีน้ำตาลสูงและโซเดียมไม่เหมาะสม อาจทำให้อาการท้องเสียรุนแรงขึ้น
• วิธีให้: ให้จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง (Sip often) หากลูกอาเจียน ให้หยุดพัก 15-20 นาที แล้วจึงเริ่มจิบใหม่โดยใช้ช้อนชาให้ช้าๆ อย่าให้ดื่มพรวดเดียวเพราะจะกระตุ้นการอาเจียนซ้ำ
• อาหารที่เหมาะสม: ในช่วง 24 ชั่วโมงแรกหากลูกอาเจียนมาก ควรเน้นจิบเกลือแร่และนมแม่ (สำหรับทารก) หรือนมสูตรปกติที่เคยทาน หากเริ่มทานอาหารได้ ให้เลือกอาหารย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊กเนื้อเนียน หรือซุปใส หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง อาหารรสจัด หรือน้ำผลไม้ที่มีน้ำตาลสูงเพราะจะทำให้ท้องเสียมากขึ้น

ข้อควรระวังเรื่องการใช้ยาและการจัดการไข้

การใช้ยาลดไข้ในเด็กต้องคำนึงถึงขนาดยาที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว (10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม) ทุก 4-6 ชั่วโมง ห้ามให้ยาเกินขนาดเด็ดขาด และสิ่งที่ต้องจำไว้เสมอคือ ห้ามใช้ยาแอสไพริน ในเด็กที่ติดเชื้อไวรัสเนื่องจากความเสี่ยงต่อการเกิด Reye Syndrome (ภาวะตับอักเสบและสมองบวมรุนแรง) สำหรับยาไอบูโพรเฟน ควรหลีกเลี่ยงหรือใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์เท่านั้นหากยังไม่สามารถตัดภาวะไข้เลือดออกออกไปได้

การป้องกันและการดูแลในระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อที่ดีที่สุดคือการฉีดวัคซีนโควิด-19 ตามเกณฑ์อายุที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด รวมถึงการรักษามาตรการล้างมือด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์อย่างสม่ำเสมอ การทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่และการมีสุขอนามัยที่ดีในครอบครัวจะช่วยลดความเสี่ยงในการรับเชื้อและอาการรุนแรงได้ หากลูกป่วย ควรแยกของใช้ส่วนตัวและเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิดจนกว่าจะตรวจไม่พบเชื้อ