ลูกติดโควิดแล้วอาเจียน ท้องเสีย รับมืออย่างไรให้ปลอดภัยจากภาวะขาดน้ำ

ทำไมต้องอาการทางเดินอาหารในเด็กที่ติดเชื้อโควิด-19

ในปัจจุบัน เชื้อไวรัส SARS-CoV-2 มีการกลายพันธุ์และแสดงอาการที่หลากหลายมากขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็กและทารกที่นอกเหนือจากอาการทางระบบทางเดินหายใจ เช่น ไข้ ไอ หรือน้ำมูกแล้ว อาการทางระบบทางเดินอาหารอย่างอาการอาเจียนและท้องเสียจากโควิดในเด็ก (Gastrointestinal symptoms of COVID-19 in children) ถือเป็นภาวะที่พ่อแม่ผู้ปกครองควรให้ความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากเด็กมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดภาวะขาดน้ำ (Dehydration) ได้รวดเร็วกว่าผู้ใหญ่หลายเท่าตัว ซึ่งหากดูแลไม่ถูกต้องอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงถึงขั้นต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

สาเหตุและกลไกการเกิดอาการทางเดินอาหารในเด็ก

สาเหตุหลักเกิดจากการที่เชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกายผ่านทางระบบทางเดินหายใจ แต่ตัวเชื้อสามารถจับกับตัวรับที่เรียกว่า ACE2 receptor ซึ่งพบได้หนาแน่นไม่เพียงแต่ในปอด แต่ยังพบได้ในเซลล์เยื่อบุลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ด้วย เมื่อเชื้อเข้าสู่เซลล์เหล่านี้จะทำให้เกิดการอักเสบในทางเดินอาหาร ส่งผลให้การดูดซึมน้ำและเกลือแร่ผิดปกติ นำไปสู่อาการถ่ายเหลวบ่อยครั้ง หรือมีการเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหารที่ผิดปกติจนเกิดอาการอาเจียนตามมา

สัญญาณเตือนภัยที่ต้องรีบพาพบแพทย์โดยด่วน

พ่อแม่ควรเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด หากพบอาการดังต่อไปนี้ ถือเป็น Red Flags ที่ต้องได้รับการประเมินจากกุมารแพทย์ทันที:

• มีภาวะขาดน้ำรุนแรง: ปากแห้ง ตาโหล กระหม่อมบุ๋ม (ในทารก) ไม่ปัสสาวะนานเกิน 6-8 ชั่วโมง หรือผ้าอ้อมแห้งสนิท
• อาการซึมลง: ปลุกตื่นยาก ไม่เล่น ไม่สนใจสิ่งรอบข้าง หรือดูอ่อนเพลียอย่างเห็นได้ชัด
• อาเจียนรุนแรง: อาเจียนทุกครั้งที่ดื่มน้ำหรือกินนม ทำให้ไม่สามารถชดเชยสารน้ำทางปากได้
• ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือถ่ายเหลวจำนวนมากเกินวันละ 8-10 ครั้ง
• ไข้สูงลอย: ไข้ไม่ลดลงแม้เช็ดตัวและให้ยาลดไข้แล้ว หรือไข้สูงต่อเนื่องเกิน 3 วัน
• อาการหอบเหนื่อย: หายใจเร็ว หายใจแรงจนอกบุ๋ม หรือปีกจมูกบาน

วิธีรักษาและการดูแลเด็กที่บ้าน

เป้าหมายหลักของการรักษาคือการป้องกันไม่ให้เด็กเกิดภาวะขาดน้ำ โดยเน้นการชดเชยสารน้ำและเกลือแร่ (Oral Rehydration Therapy) เป็นสำคัญ

วิธีให้น้ำเกลือแร่ ORS ที่ถูกต้อง

• ควรใช้ผงเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ตามสัดส่วนที่ระบุข้างซอง ห้ามใช้เครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาเพราะมีน้ำตาลและโซเดียมไม่เหมาะสมกับเด็ก
• จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง หากเด็กมีอาการอาเจียนให้รอพักท้องประมาณ 15-20 นาทีหลังอาเจียน แล้วจึงเริ่มให้จิบทีละช้อนชาทุก 5 นาที
• หากเด็กยังดื่มนมแม่ได้ ให้กระตุ้นการดูดนมแม่บ่อยๆ เพราะนมแม่เป็นสารน้ำที่ดีที่สุด

การใช้ยาอย่างปลอดภัย

การใช้ยาลดไข้ในเด็กที่มีอาการอาเจียนร่วมด้วย ควรให้พาราเซตามอล (Paracetamol) ในขนาด 10-15 มิลลิกรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทุก 4-6 ชั่วโมง โดยต้องระมัดระวังไม่ให้ยาเกินขนาด

การป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน

การป้องกันการติดเชื้อโควิด-19 ในเด็กทำได้โดยการฉีดวัคซีนตามเกณฑ์อายุที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด รวมถึงการฝึกสุขอนามัยที่ดี เช่น การล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์เจล การสวมหน้ากากอนามัยในพื้นที่แออัด และการรับประทานอาหารที่สะอาด สุกใหม่เสมอ เพื่อป้องกันการติดเชื้อไวรัสทางเดินอาหารชนิดอื่นๆ ที่อาจซ้ำเติมอาการโควิด

รายการตรวจสอบสำหรับพ่อแม่ (Actionable Checklist)

• เตรียมผงเกลือแร่ ORS ติดบ้านไว้เสมอ
• จดบันทึกจำนวนครั้งของการอาเจียนและถ่ายเหลว รวมถึงปริมาณน้ำที่ลูกดื่มได้ในแต่ละวัน
• เช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุณหภูมิห้อง ไม่ใช้น้ำเย็นจัด
• เฝ้าระวังสัญญาณอันตรายอย่างต่อเนื่องใน 48-72 ชั่วโมงแรก
• ปรึกษาแพทย์ผ่านระบบโทรเวชกรรม (Telemedicine) หากไม่แน่ใจในอาการเพื่อรับคำแนะนำที่ถูกต้องและทันท่วงที