เข้าใจความหมายเมื่อผลเลือดบอกว่าไตลูกไม่ปกติ
คุณพ่อคุณแม่หลายท่านเมื่อได้รับผลตรวจเลือดของลูกน้อยแล้วพบว่า ค่าการทำงานของไต (Creatinine หรือ BUN) สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน มักจะเกิดความวิตกกังวลอย่างมาก อย่างไรก็ตาม ในทางการแพทย์ค่าไตที่ผิดปกติในเด็กนั้นไม่ได้หมายความว่าไตของลูกเกิดการเสื่อมถาวรหรือเป็นโรคไตเรื้อรังเสมอไป บ่อยครั้งที่ค่าเหล่านี้ผันแปรตามภาวะทางร่างกายชั่วคราว เช่น การขาดน้ำ การติดเชื้อ หรือการทานยาบางชนิด หมอจึงอยากให้คุณพ่อคุณแม่ตั้งสติและทำความเข้าใจกระบวนการทำงานของไตในเด็ก เพื่อที่จะได้ดูแลลูกได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที
กลไกการทำงานของไตในเด็กและปัจจัยที่ทำให้ค่าเปลี่ยนไป
ไตของเด็กเปรียบเสมือนโรงงานบำบัดน้ำเสียที่คอยขับของเสียออกจากร่างกายผ่านทางปัสสาวะ โดยปกติการประเมินการทำงานของไตจะดูจากค่า Creatinine ซึ่งเป็นของเสียที่เกิดจากการสลายของกล้ามเนื้อ และค่า BUN ที่เกิดจากการสลายของโปรตีน เมื่อร่างกายเกิดภาวะผิดปกติ ค่าเหล่านี้จะสะท้อนความสามารถในการกรองของไตออกมา โดยสาเหตุที่พบบ่อยในเด็กมีดังนี้:
- ภาวะขาดน้ำ (Dehydration): จากอาการท้องเสียหรือไข้สูง ทำให้เลือดไปเลี้ยงไตน้อยลง ค่าไตจึงสูงขึ้นชั่วคราว
- การติดเชื้อ (Infection): การติดเชื้อรุนแรงในกระแสเลือดหรือการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ
- ผลข้างเคียงจากยา (Medication): การใช้ยาแก้ปวดกลุ่มที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) หรือยาปฏิชีวนะบางกลุ่มที่ส่งผลต่อไต
- โรคทางพันธุกรรมหรือความผิดปกติของโครงสร้างไต: ซึ่งมักพบร่วมกับอาการบวมหรือปัสสาวะผิดปกติ
สัญญาณเตือนอันตรายที่ต้องพาพบกุมารแพทย์โรคไตทันที
ในบางกรณี ค่าไตที่ผิดปกติอาจเป็นสัญญาณของภาวะไตวายเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury) ซึ่งหากพบอาการเหล่านี้ ห้ามรอช้าและควรพบแพทย์โดยด่วน:
- ปัสสาวะออกน้อยมาก (น้อยกว่า 1 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัมต่อชั่วโมง) หรือไม่ปัสสาวะเลยเกิน 6-8 ชั่วโมง
- มีอาการบวมตามใบหน้า เปลือกตา หรือเท้า โดยเฉพาะหลังตื่นนอน
- ปัสสาวะมีสีผิดปกติ เช่น สีน้ำล้างเนื้อ สีโค้ก หรือมีฟองมากผิดปกติ
- ลูกมีอาการซึมลง อ่อนเพลียมาก หรือมีอาการชักร่วมด้วย
- ความดันโลหิตสูง ซึ่งในเด็กมักมีอาการปวดศีรษะ อาเจียน หรือมองเห็นภาพเบลอ
วิธีตรวจวินิจฉัยและขั้นตอนการรักษา
เมื่อพบค่าเลือดผิดปกติ แพทย์จะดำเนินการประเมินแบบองค์รวม ดังนี้:
- การซักประวัติอย่างละเอียด: ประวัติการทานยา การเจ็บป่วยในอดีต และประวัติครอบครัว
- การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis): เพื่อดูโปรตีน เม็ดเลือดแดง หรือตะกอนที่บ่งบอกถึงการอักเสบในไต
- การตรวจภาพถ่ายทางรังสี (Ultrasound): เพื่อดูขนาดและโครงสร้างของไตว่ามีความผิดปกติแต่กำเนิดหรือไม่
- การติดตามอาการอย่างใกล้ชิด: หากเกิดจากภาวะขาดน้ำ การให้น้ำเกลือทดแทนมักทำให้ค่าไตกลับมาเป็นปกติได้ในระยะเวลาอันสั้น
การป้องกันและสร้างเสริมสุขภาพไตให้แข็งแรง
แม้ลูกจะไม่ได้เป็นโรคไต แต่การสร้างนิสัยที่ดีจะช่วยลดความเสี่ยงในระยะยาว:
- ดื่มน้ำสะอาดในปริมาณที่เหมาะสมตามวัย เพื่อให้ไตได้มีของเหลวไปใช้ในการกรองสารพิษ
- รับประทานอาหารรสจืด: ลดอาหารเค็มจัดและขนมขบเคี้ยวเพื่อลดภาระการทำงานของไต
- สุขอนามัยที่ดี: ป้องกันการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะโดยการสอนลูกให้ทำความสะอาดอวัยวะเพศอย่างถูกวิธี
- ตรวจสุขภาพประจำปี: ติดตามพัฒนาการและผลเลือดพื้นฐานตามนัดหมายของกุมารแพทย์
สรุป checklist สำหรับผู้ปกครอง
- หากได้รับผลเลือดผิดปกติ อย่าเพิ่งตกใจ ให้จดบันทึกค่าและถามแพทย์ถึงสาเหตุที่อาจเป็นไปได้
- หากลูกมีไข้สูงและอาเจียน ต้องระวังภาวะขาดน้ำและรีบพาพบแพทย์เพื่อประเมินระดับความรุนแรง
- ห้ามใช้ยาแก้ปวดหรือยาฆ่าเชื้อเองโดยไม่ผ่านคำสั่งแพทย์
- หากลูกมีอาการบวมหรือปัสสาวะเปลี่ยนสี ให้บันทึกภาพถ่ายหรือตัวอย่างปัสสาวะไปให้แพทย์ดูด้วยเสมอ
