ลูกติดโควิดมีผื่นขึ้น อาการลองโควิดที่พ่อแม่ต้องรู้ วิธีสังเกตและรับมืออย่างปลอดภัย

ลูกติดโควิดมีผื่นขึ้น อาการลองโควิดที่พ่อแม่ต้องรู้ วิธีสังเกตและรับมืออย่างปลอดภัย

การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 หรือโควิด (COVID-19) ในเด็กยังคงเป็นเรื่องที่สร้างความกังวลใจให้กับคุณพ่อคุณแม่เสมอ นอกเหนือจากอาการไข้ ไอ เจ็บคอ หรือน้ำมูกไหลที่เราคุ้นเคยกันดีแล้ว อีกหนึ่งอาการทางผิวหนังที่พบได้บ่อยและมักทำให้ผู้ปกครองตกใจคืออาการผื่นขึ้นหลังหรือระหว่างติดเชื้อ รวมถึงกลุ่มอาการลองโควิด (Long COVID) ที่สามารถส่งผลกระทบต่อสุขภาพระยะยาวของเด็กได้ การทำความเข้าใจถึงสาเหตุ อาการแสดง และแนวทางการดูแลรักษาที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์ จึงเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดในการดูแลลูกน้อยให้ปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อนต่างๆ

ทำความเข้าใจสาเหตุและกลไกการเกิดผื่นและการเกิดอาการลองโควิดในเด็ก

อาการทางผิวหนังหรือผื่นที่เกิดขึ้นในเด็กที่ป่วยเป็นโรคโควิด (COVID-19) เกิดจากปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายที่ตอบสนองต่อเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2) ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการอักเสบที่หลอดเลือดฝอยใต้ผิวหนัง หรืออาจเกิดจากการที่ภูมิคุ้มกันทำงานไวเกินไป (Immune-mediated response) ทำให้แสดงออกมาเป็นผื่นรูปแบบต่างๆ เช่น ผื่นแดงนูน ผื่นลมพิษ หรือแม้แต่รอยโรคที่นิ้วมือและนิ้วเท้าที่มีลักษณะคล้ายอาการจากความเย็นจัด (COVID toes)

ในส่วนของกลุ่มอาการลองโควิด (Long COVID) หรือภาวะหลังติดเชื้อโควิด 19 (Post-COVID-19 Condition) ทางการแพทย์ินิจฉัยว่าเกิดขึ้นเมื่อเด็กมีอาการหลงเหลืออยู่ หรือมีอาการใหม่เกิดขึ้นต่อเนื่องนานกว่าสัปดาห์ที่สี่นับตั้งแต่เริ่มป่วย โดยกลไกยังเกี่ยวข้องกับการที่เชื้อไวรัสอาจยังหลงเหลืออยู่ในเนื้อเยื่อบางส่วน การอักเสบเรื้อรังในระดับเซลล์ หรือความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันที่ยังคงทำงานค้างอยู่ ส่งผลให้ระบบต่างๆ ในร่างกายเด็กยังไม่กลับสู่ภาวะปกติสมบูรณ์

ลักษณะอาการสำคัญและระยะของการเกิดโรค

อาการติดเชื้อโควิดในเด็กมักเริ่มต้นด้วยอาการทางระบบทางเดินหายใจที่คล้ายคลึงกับไข้หวัดใหญ่ทั่วไป เช่น ไข้สูง น้ำมูก ไอ จาม อ่อนเพลีย และปวดเมื่อยตามตัว ในเด็กเล็กบางรายอาจมีอาการท้องเสียร่วมด้วย ต่อมาอาจสังเกตพบผื่นขึ้นตามผิวหนัง ซึ่งอาจปรากฏในช่วงที่กำลังมีไข้หรือในช่วงที่เริ่มฟื้นตัวจากโรค

สำหรับอาการลองโควิด (Long COVID) ในเด็กนั้น สามารถแสดงออกได้หลากหลายระบบ ได้แก่

• อาการทางระบบทางเดินหายใจ: มีอาการไอเรื้อรัง หายใจเหนื่อยง่าย หรือเจ็บหน้าอกขณะออกกำลังกาย
• อาการทางระบบประสาทและจิตใจ: อ่อนเพลียเรื้อรัง ปวดศีรษะ มีปัญหาเรื่องสมาธิสั้นลง ความจำระยะสั้นลดลง หรือมีภาวะวิตกกังวลและซึมเศร้า
• อาการทางผิวหนัง: ผื่นผิวหนังเรื้อรัง ผมร่วงเป็นหย่อมๆ ซึ่งมักพบในช่วงสัปดาห์หรือเดือนหลังจากหายจากโรคเฉียบพลัน
• อาการทั่วไป: ปวดข้อต่อ กล้ามเนื้ออ่อนแรง และเบื่ออาหาร

วิธีตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์

เมื่อเด็กมีอาการป่วยหรือสงสัยว่ามีภาวะลองโควิด กุมารแพทย์จะทำการซักประวัติอย่างละเอียด รวมถึงประวัติการรับวัคซีนและการติดเชื้อโควิดในอดีต ร่วมกับการตรวจร่างกายอย่างครอบคลุม หากมีอาการผื่นขึ้น แพทย์ผิวหนังหรือกุมารแพทย์อาจพิจารณาลักษณะของผื่นเพื่อแยกแยะจากโรคติดเชื้อในเด็กอื่นๆ เช่น โรคมือ เท้า ปาก หรืออีสุกอีใส ในกรณีของลองโควิดแพทย์อาจพิจารณาตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม เช่น การตรวจเลือดเพื่อดูระดับการอักเสบ การทำงานของตับ ไต หรือการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram) หากมีอาการเหนื่อยล้าหรือเจ็บแน่นหน้าอกร่วมด้วย เพื่อความปลอดภัยสูงสุด

วิธีดูแลรักษาและแนวทางการปฏิบัติตัวที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์

การรักษาโรคโควิดและอาการลองโควิดในเด็กส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการและการดูแลประคับประคองเพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวได้เองตามธรรมชาติ โดยมีแนวทางปฏิบัติที่สำคัญดังนี้

• การให้ยาลดไข้และบรรเทาอาการ: ให้ยาลดไข้พาราเซตามอล (Paracetamol) ตามขนาดยาน้ำที่เหมาะสมกับน้ำหนักตัวของเด็กอย่างเคร่งครัด
• การดูแลผิวหนังที่มีผื่น: หากเด็กมีอาการคันจากผื่น แพทย์อาจจ่ายยาแก้แพ้ชนิดรับประทานหรือโลชั่นทาผิวที่ปราศจากน้ำหอมเพื่อลดอาการคัน ห้ามให้เด็กแกะเกาบริเวณผื่นเด็ดขาดเพื่อป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน
• การพักผ่อนและโภชนาการ: ให้เด็กนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำสะอาดหรือเกลือแร่ในปริมาณที่เหมาะสม และทานอาหารอ่อนย่อยง่ายที่มีสารอาหารครบถ้วนเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน

ข้อควรระวังสำคัญและสิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดในการดูแลเด็กป่วย

เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง ผู้ปกครองควรตระหนักถึงข้อห้ามทางการแพทย์ที่สำคัญดังนี้

• ห้ามให้เด็กกินยาแอสไพริน (Aspirin) หรือไอบูโพรเฟน (Ibuprofen) เองเด็ดขาด: การใช้ยาไอบูโพรเฟนอาจเพิ่มความเสี่ยงในผู้ป่วยที่มีภาวะเลือดออกหรือโรคไข้เลือดออกที่อาจวินิจฉัยสลับกันได้ ส่วนยาแอสไพรินในเด็กเสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มอาการเรย์ส์ซินโดรม (Reye's syndrome) ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต
• ห้ามซื้อยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อให้เด็กกินเอง: โควิดเป็นโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส การใช้ยาปฏิชีวนะไม่มีผลในการรักษาโรค และยังอาจทำให้เกิดเชื้อดื้อยาที่เป็นอันตรายในอนาคต
• ห้ามปล่อยให้อาการเรื้อรัง: หากเด็กมีอาการเหนื่อยล้า ซึม หรือมีผื่นเรื้อรังนานเกินสองสัปดาห์ ควรรีบพามาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการซ้ำ

วิธีป้องกันและการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันในระยะยาว

การป้องกันการติดเชื้อโควิดและการเกิดอาการลองโควิดที่ดีที่สุดคือการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงให้กับเด็ก ผ่านวิธีการดังนี้

• การรับวัคซีนป้องกันโควิด: พาเด็กเข้ารับวัคซีนป้องกันโรคโควิดตามคำแนะนำของกุมารแพทย์และกระทรวงสาธารณสุข เพื่อลดความรุนแรงของโรคและลดโอกาสการเกิดภาวะลองโควิด
• สุขอนามัยส่วนบุคคล: สอนให้เด็กหมั่นล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาด หรือเจลแอลกอฮอล์สม่ำเสมอ และสวมหน้ากากอนามัยในพื้นที่แออัด
• การสร้างเสริมสุขภาพ: ส่งเสริมให้เด็กรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบห้าหมู่ นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ และออกกำลังกายอย่างเหมาะสมตามวัย