คุณหมอคะ HPV ทำให้เกิดมะเร็งส่วนอื่นได้อีกจริงหรือ? เมื่อเชื้อ HPV ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ปากมดลูก: สัญญาณเตือนที่ควรรู้

"เชื้อ HPV ติดแล้วเป็นแค่มะเร็งปากมดลูกในผู้หญิงไม่ใช่หรือ" เป็นคำถามที่แพทย์มักได้รับการถามอยู่เสมอในห้องตรวจ หลายคนยังคงมีความเข้าใจผิดว่าไวรัสฮิวแมนแปปิลโลมา หรือ HPV (Human Papillomavirus) เป็นเรื่องไกลตัวสำหรับผู้ชาย และสร้างความเสียหายให้เฉพาะระบบสืบพันธุ์ของผู้หญิงเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ ไวรัสชนิดนี้สามารถติดต่อผ่านการสัมผัสทางผิวหนังและเยื่อบุ ซึ่งส่งผลให้เกิดโรคร้ายแรงในอวัยวะส่วนอื่นได้มากกว่าที่คิด

มะเร็งช่องปากและลำคอจาก HPV: สัญญาณเตือนที่หลายคนมองข้าม

เมื่อพูดถึงมะเร็งในช่องปากและโคนลิ้น คนส่วนใหญ่มักนึกถึงผู้ที่สูบบุหรี่จัดหรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นหลัก แต่ปัจจุบันวงการแพทย์พบแนวโน้มผู้ป่วย HPV มะเร็งช่องปาก เพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในกลุ่มคนอายุน้อยที่ไม่เคยสูบบุหรี่มาก่อน

การมีเพศสัมพันธ์ทางปาก (Oral Sex) เป็นช่องทางหลักที่ทำให้เชื้อ HPV โดยเฉพาะสายพันธุ์ความเสี่ยงสูงอย่าง HPV 16 เข้าสู่เยื่อบุช่องปาก ลำคอ และต่อมทอนซิล ไวรัสจะเข้าไปเปลี่ยนแปลงรหัสพันธุกรรมของเซลล์เยื่อบุ จนเกิดการแบ่งตัวที่ผิดปกติและกลายเป็นเซลล์มะเร็งในที่สุด

สัญญาณเตือนโรคมะเร็งช่องปากและลำคอที่ต้องระวัง

• อาการเจ็บคอเรื้อรังที่รักษาไม่หายขาดเกินกว่า 2-3 สัปดาห์
• กลืนอาหารลำบาก หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนจุกค้างอยู่ในลำคอ
• เจ็บหูข้างใดข้างหนึ่งโดยตรวจไม่พบการติดเชื้อในช่องหู
• คลำพบก้อนที่บริเวณคอหรือใต้ขากรรไกรโดยไม่มีอาการเจ็บ
• เสียงแหบหรือการออกเสียงเปลี่ยนไปจากเดิม

มะเร็งทวารหนักและ HPV: ใครบ้างที่ต้องเฝ้าระวัง และมีวิธีคัดกรองอย่างไร

เยื่อบุบริเวณทวารหนักมีความบอบบางและมีลักษณะทางกายภาพใกล้เคียงกับเยื่อบุบริเวณปากมดลูก ทำให้เชื้อไวรัสสามารถเข้าสู่เซลล์ได้ง่าย การเกิดภาวะ HPV มะเร็งทวารหนัก จึงมีความสัมพันธ์กับสายพันธุ์ความเสี่ยงสูง เช่น HPV 16 และ HPV 18 อย่างชัดเจน

กลุ่มเสี่ยงที่ควรได้รับการตรวจเฝ้าระวัง

ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดมะเร็งทวารหนัก ได้แก่ ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนัก ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ติดเชื้อ HIV หรือผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน รวมทั้งผู้หญิงที่มีประวัติเคยพบความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูกระยะก่อนมะเร็ง

แนวทางการคัดกรองมะเร็งทวารหนัก

การตรวจคัดกรองทำได้ด้วยการเก็บเซลล์บริเวณทวารหนักไปตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Anal Pap Smear) เพื่อหาเซลล์ที่ผิดปกติ หากพบความเสี่ยง แพทย์จะทำการส่องกล้องขยายสูงบริเวณทวารหนัก (High-Resolution Anoscopy: HRA) เพื่อตรวจหาและรักษาเนื้อเยื่อผิดปกติระยะก่อนมะเร็งได้ทันท่วงที

โรคมะเร็งอวัยวะเพศชายและโรคมะเร็งแคม/ช่องคลอดที่เกี่ยวข้องกับ HPV: ทำความเข้าใจความเสี่ยง

การติดเชื้อ HPV มะเร็งอวัยวะเพศ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่โครงสร้างภายในของผู้หญิง แต่ยังรวมถึงอวัยวะเพศภายนอกทั้งชายและหญิง ซึ่งเกิดจากการสัมผัสแนบชิดระหว่างผิวหนังต่อผิวหนังขณะมีเพศสัมพันธ์

มะเร็งอวัยวะเพศชาย (Penile Cancer)

แม้จะพบได้ไม่บ่อยเท่ามะเร็งชนิดอื่น แต่มากกว่าร้อยละ 50 ของผู้ป่วยมะเร็งอวัยวะเพศชายมีความเชื่อมโยงกับการติดเชื้อ HPV สัญญาณเตือนเริ่มแรกอาจปรากฏเป็นผื่นแดง แผลเรื้อรังที่รักษาไม่หาย ตุ่มเนื้อ หรือการหนาตัวของผิวหนังบริเวณปลายอวัยวะเพศชายและหนังหุ้มปลาย

มะเร็งแคมและมะเร็งช่องคลอด (Vulvar and Vaginal Cancer)

สำหรับผู้หญิง เชื้อ HPV สายพันธุ์อันตรายสามารถก่อให้เกิดมะเร็งบริเวณปากช่องคลอด (แคม) และผนังช่องคลอดได้เช่นกัน ผู้ป่วยมักมีอาการคันเรื้อรังบริเวณอวัยวะเพศ สีผิวหนังเปลี่ยนแปลง เกิดตุ่มหรือแผลที่รักษาไม่หาย รวมถึงมีเลือดออกผิดปกติที่ไม่ใช่ฤดูประจำเป็นสัญญาณเตือน

ภาวะติ่งเนื้อในกล่องเสียงและหลอดลมในทารก: ภัยเงียบจากการติดเชื้อ HPV สู่ลูกรักขณะคลอด

นอกเหนือจากโรคมะเร็งในผู้ใหญ่แล้ว เชื้อ HPV ยังส่งผลกระทบอันน่ากังวลต่อทารกแรกเกิดได้อีกด้วย โรคติ่งเนื้อในกล่องเสียงและทางเดินหายใจในเด็ก (Juvenile-onset Recurrent Respiratory Papillomatosis: JORRP) เป็นภาวะที่ทารกได้รับเชื้อ HPV สายพันธุ์ 6 หรือ 11 จากมารดาขณะเคลื่อนตัวผ่านช่องคลอด

การดูแลสุขภาพและการตรวจคัดกรองของคุณแม่ในระยะตั้งครรภ์ มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการลดความเสี่ยงและปกป้องทางเดินหายใจของลูกน้อย

เมื่อทารกได้รับเชื้อ ไวรัสจะเข้าไปเจริญเติบโตบริเวณเยื่อบุกล่องเสียงและหลอดลม เกิดเป็นติ่งเนื้อ (Papilloma) งอกอุดกั้นทางเดินหายใจ สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ต้องสังเกตคือ ลูกน้อยมีเสียงร้องไห้แหบ เสียงหายใจดังครืดคราดหรือวี้ด (Stridor) ไอเรื้อรัง หายใจลำบาก หรือมีอาการหน้าเขียวเนื่องจากขาดอากาศ ซึ่งแม้ติ่งเนื้อนี้จะไม่ใช่มะเร็ง แต่สามารถงอกซ้ำเรื้อรังและอุดกั้นทางเดินหายใจจนเป็นอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาจากแพทย์

การป้องกันและการดูแลตนเองเพื่อลดความเสี่ยงจาก HPV

แม้เชื้อ HPV จะติดต่อได้ง่ายและก่อโรคร้ายแรงได้ในหลายระบบของร่างกาย แต่เราสามารถลดความเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพผ่านแนวทางปฏิบัติดังนี้:

• การฉีดวัคซีนป้องกัน HPV: เป็นวิธีการป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงสุด โดยเริ่มฉีดได้ทั้งในเด็กหญิงและเด็กชายตั้งแต่อายุ 9 ขวบขึ้นไป เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันก่อนการสัมผัสเชื้อครั้งแรก
• การใช้ถุงยางอนามัย: ช่วยลดโอกาสสัมผัสเชื้อบริเวณเยื่อบุ แม้จะไม่สามารถป้องกันได้ร้อยละ 100 แต่สามารถลดการแพร่กระจายเชื้อได้อย่างมีนัยสำคัญ
• การสังเกตความผิดปกติและการตรวจคัดกรอง: หมั่นสังเกตการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย และเข้ารับการตรวจคัดกรองตามคำแนะนำของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

หากพบอาการผิดปกติที่ไม่ทราบสาเหตุ ควรรีบพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับการตรวจวินิจฉัยตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เพราะการตรวจพบเร็วคือหัวใจสำคัญของการรักษาให้หายขาด