คุณแม่ติดเชื้อ HIV ฝากครรภ์อย่างไรให้ลูกปลอดภัย ป้องกันการส่งต่อเชื้อจากแม่สู่ลูก

ฝากครรภ์เมื่อติดเชื้อ HIV: ก้าวแรกสู่ความปลอดภัยของแม่และลูก

การตรวจพบเชื้อเอชไอวี (Human Immunodeficiency Virus - HIV) ในระหว่างตั้งครรภ์อาจสร้างความกังวลใจอย่างมากให้กับคุณแม่ แต่ในปัจจุบันด้วยความก้าวหน้าทางการแพทย์ การตั้งครรภ์ในผู้ที่ติดเชื้อเอชไอวีสามารถให้กำเนิดทารกที่แข็งแรงและปราศจากเชื้อได้ หากได้รับการดูแลอย่างถูกต้องและรวดเร็ว การฝากครรภ์และการเริ่มต้นรับยาต้านไวรัสอย่างทันท่วงทีคือกุญแจสำคัญที่สุดในการหยุดยั้งการถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูก (Prevention of Mother-to-Child Transmission - PMTCT)

สาเหตุและกลไกการติดเชื้อและการส่งต่อเชื้อจากแม่สู่ลูก

เชื้อเอชไอวีเป็นไวรัสที่ทำลายระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย หากหญิงตั้งครรภ์มีเชื้อเอชไอวีอยู่ในกระแสเลือด เชื้อสามารถส่งผ่านไปยังทารกได้ใน 3 ช่วงเวลาหลัก ได้แก่ ช่วงระหว่างการตั้งครรภ์ผ่านทางรก ช่วงระหว่างการคลอดผ่านทางเลือดและสารคัดหลั่งในช่องคลอด และช่วงหลังคลอดผ่านทางการกินนมแม่ ซึ่งหากไม่มีการป้องกัน โอกาสที่ทารกจะติดเชื้อมีสูงถึงร้อยละ 25-40 แต่หากเข้าสู่ระบบการรักษา โอกาสติดเชื้อจะลดลงเหลือต่ำกว่าร้อยละ 1 หรือเกือบศูนย์เปอร์เซ็นต์

ขั้นตอนการดูแลตนเองเมื่อทราบว่าติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์

เมื่อทราบผลเลือดว่าเป็นบวก สิ่งที่ต้องปฏิบัติทันทีคือการพบแพทย์เฉพาะทางด้านโรคติดเชื้อและสูติแพทย์ เพื่อประเมินระดับไวรัส (Viral Load) และระดับเม็ดเลือดขาว (CD4) เพื่อเริ่มต้นรับยาต้านไวรัส (Antiretroviral Therapy - ART) โดยเร็วที่สุด

• รับประทานยาต้านไวรัสตามเวลาที่กำหนดอย่างเคร่งครัดที่สุด เพื่อกดปริมาณไวรัสในเลือดให้อยู่ในระดับที่ตรวจไม่พบ (Undetectable)
• มาพบแพทย์ตามนัดหมายทุกครั้งเพื่อติดตามระดับไวรัสและสุขภาพของทารกในครรภ์
• ดูแลสุขภาพร่างกายให้แข็งแรง รับประทานอาหารที่มีประโยชน์และสะอาด เพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน
• งดการดื่มแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่ หรือการใช้สารเสพติดทุกชนิด ซึ่งส่งผลกระทบต่อทั้งแม่และพัฒนาการของทารก

สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที

นอกจากการดูแลปกติแล้ว คุณแม่ต้องหมั่นสังเกตอาการที่บ่งบอกถึงภาวะติดเชื้อฉวยโอกาส หรือภาวะแทรกซ้อนจากการตั้งครรภ์ ดังนี้

• มีไข้สูง หนาวสั่น หรือมีอาการอ่อนเพลียอย่างผิดปกติ
• ไอเรื้อรัง หายใจหอบเหนื่อย หรือเจ็บหน้าอก
• ปวดท้องน้อยอย่างรุนแรง หรือมีเลือดออกทางช่องคลอด
• น้ำเดินหรือมีของเหลวไหลออกจากช่องคลอดก่อนกำหนด
• อาการติดเชื้อตามผิวหนัง แผลพุพอง หรือฝ้าขาวในปาก

การป้องกันและการดูแลทารกหลังคลอด

หลังการคลอดทารกจะได้รับยาต้านไวรัสเพื่อป้องกันการติดเชื้อในช่วงแรกเกิด โดยแพทย์จะทำการติดตามผลเลือดของทารกเป็นระยะเพื่อยืนยันสถานะปลอดเชื้อ สิ่งสำคัญที่สุดคือห้ามให้ทารกกินนมแม่เด็ดขาด เพราะเชื้อเอชไอวีสามารถส่งผ่านทางน้ำนมได้ การใช้สูตรนมผงทดแทนเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับทารกของแม่ที่ติดเชื้อเอชไอวี

สรุปสิ่งที่ต้องปฏิบัติสำหรับคุณแม่

• เริ่มฝากครรภ์ทันทีที่ทราบว่าตั้งครรภ์เพื่อประเมินและเริ่มยาต้านไวรัส
• รับประทานยาต้านไวรัสให้ตรงเวลาทุกวันตามคำสั่งแพทย์
• วางแผนการคลอดกับสูติแพทย์ตามคำแนะนำทางการแพทย์ (เช่น การผ่าตัดคลอดหากยังมีปริมาณไวรัสสูง)
• งดการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 100%
• พาบุตรมาตรวจติดตามอาการและทานยาป้องกันตามนัดหมายของกุมารแพทย์อย่างเคร่งครัด