ทำไมเครียดแล้วท้องผูก หรือปวดท้องถ่ายบ่อย? ความเชื่อมโยงระหว่างสมองกับลำไส้ที่หมออยากให้รู้

ความเชื่อมโยงที่คาดไม่ถึงระหว่างสมองกับลำไส้

หลายคนมักแปลกใจเมื่อหมอถามถึงความเครียดหรือเรื่องงาน เวลามาปรึกษาอาการท้องผูกเรื้อรังหรือถ่ายเหลวไม่เป็นเวลา จริงๆ แล้วในทางการแพทย์ เราเรียกทางเดินอาหารว่าเป็น สมองที่สองของร่างกาย เพราะมีเส้นประสาทจำนวนมหาศาลเชื่อมต่อกันอยู่ ความผิดปกติของการขับถ่ายที่สัมพันธ์กับปัจจัยทางจิตใจ ไม่ใช่เรื่องคิดไปเอง แต่เป็นกลไกทางสรีรวิทยาที่เกิดขึ้นจริงเมื่อสมองได้รับความกดดันหรือความวิตกกังวล

กลไกที่ทำให้ความเครียดสั่งการให้ระบบขับถ่ายรวน

เมื่อเรามีความเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนบางชนิดออกมา เช่น คอร์ติซอลและอะดรีนาลีน ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการเคลื่อนตัวของลำไส้ สำหรับบางคน ความเครียดจะไปกระตุ้นให้ลำไส้บีบตัวเร็วขึ้นจนเกิดอาการท้องเสีย หรือปวดมวนท้องอยากถ่ายทันทีที่ต้องไปประชุมสำคัญ ในขณะที่บางคนกลับได้รับผลตรงกันข้าม คือลำไส้หยุดนิ่งหรือเคลื่อนตัวช้าลง ทำให้เกิดอาการท้องผูก ถ่ายไม่ออก หรือถ่ายไม่สุด

ภาวะลำไส้แปรปรวน: เมื่อระบบขับถ่ายตอบสนองต่ออารมณ์

กลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน หรือที่เรียกกันว่า IBS เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของความผิดปกติของการขับถ่ายที่สัมพันธ์กับปัจจัยทางจิตใจ คนไข้กลุ่มนี้มักจะมีอาการปวดท้องที่สัมพันธ์กับการถ่าย เมื่อถ่ายแล้วอาการปวดมักจะดีขึ้น แต่รูปแบบการขับถ่ายจะเปลี่ยนไปตามสภาวะจิตใจ หากช่วงไหนชีวิตมีความกดดันสูง อาการจะกำเริบชัดเจนขึ้นจนรบกวนชีวิตประจำวัน

วิธีปรับสมดุลทางอารมณ์เพื่อคืนความปกติให้ระบบขับถ่าย

การรักษาความผิดปกติเหล่านี้ไม่ได้จบลงที่การกินยาระบายหรือยาแก้ปวดท้องเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมองไปที่รากเหง้าของปัญหา ดังนี้

• ฝึกเทคนิคการหายใจเพื่อลดการทำงานของระบบประสาทส่วนเกินในช่วงเวลาที่เครียด
• ปรับการรับประทานอาหาร โดยเพิ่มใยอาหารที่ย่อยง่ายและดื่มน้ำให้เพียงพอ เพื่อช่วยให้ลำไส้ทำงานได้นุ่มนวลขึ้น
• สังเกตตัวเองว่ามีสถานการณ์ไหนที่กระตุ้นให้เกิดอาการ แล้วพยายามบริหารจัดการความคาดหวังหรือลดความกดดันในจุดนั้น
• การออกกำลังกายเบาๆ เช่น การเดินหรือโยคะ ช่วยลดความเครียดสะสมและกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ตามธรรมชาติได้ดี

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ใจ

แม้จะเข้าใจดีว่าอาการเหล่านี้สัมพันธ์กับจิตใจ แต่การวินิจฉัยโรคต้องมั่นใจว่าไม่มีความผิดปกติอื่นๆ ซ่อนอยู่ หากพบอาการต่อไปนี้ หมอแนะนำว่าไม่ควรนิ่งนอนใจและควรมาตรวจร่างกายเพิ่มเติม

• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• ถ่ายเป็นเลือดหรืออุจจาระมีสีดำผิดปกติ
• มีอาการท้องผูกหรือท้องเสียสลับกันในคนที่มีอายุเกิน 50 ปีและเพิ่งเริ่มมีอาการเป็นครั้งแรก
• มีไข้หรืออาการปวดท้องรุนแรงจนนอนไม่ได้
• มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้