เจาะลึกการตรวจเพาะเชื้อจากปัสสาวะ ตรวจไปทำไมและต้องเตรียมตัวอย่างไร

ทำไมหมอถึงต้องให้ส่งตรวจเพาะเชื้อจากปัสสาวะ

หลายครั้งที่คนไข้มาด้วยอาการปวดท้องน้อย ขัดเบา หรือมีไข้สูงแล้วหมอสงสัยว่ามีการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ การตรวจปัสสาวะแบบทั่วไปที่เราเห็นผลในสิบห้านาทีอาจบอกได้แค่ว่ามีเม็ดเลือดขาวหรือมีเชื้อปนเปื้อน แต่ในกรณีที่อาการรุนแรง หรือกินยาฆ่าเชื้อไปแล้วแต่อาการไม่ดีขึ้น หมอจำเป็นต้องใช้วิธีการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อหาเชื้อก่อโรคตัวจริงให้เจอครับ

การเพาะเชื้อคืออะไรและบอกอะไรเราได้บ้าง

กระบวนการนี้เปรียบเสมือนการนำปัสสาวะไปเลี้ยงในห้องแล็บ เพื่อให้เชื้อแบคทีเรียที่ซ่อนอยู่ในนั้นค่อยๆ เติบโตขึ้นจนเห็นตัวตนชัดเจน เมื่อเรารู้แล้วว่าเชื้อชนิดไหนที่เป็นต้นเหตุ เราจะทำการทดสอบต่อว่าเชื้อตัวนี้แพ้ยาฆ่าเชื้อตัวไหนบ้าง หรือดื้อยาตัวไหน ซึ่งข้อมูลนี้สำคัญมากต่อการวางแผนการรักษาให้ตรงจุดที่สุด โดยไม่จำเป็นต้องลองผิดลองถูกกับยาฆ่าเชื้อหลายๆ ชนิด

เตรียมตัวอย่างไรไม่ให้ผลตรวจคลาดเคลื่อน

หัวใจสำคัญที่สุดของการเพาะเชื้อคือความสะอาด เพราะหากปัสสาวะปนเปื้อนเชื้อจากภายนอกเข้าไป ผลตรวจที่ออกมาอาจจะผิดเพี้ยนไปหมด สิ่งที่ควรปฏิบัติมีดังนี้

• ทำความสะอาดอวัยวะเพศด้วยน้ำสะอาดและซับให้แห้งก่อนเก็บปัสสาวะ
• ควรใช้ปัสสาวะช่วงกลางกระแส คือให้ปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อน แล้วจึงนำภาชนะมารองเก็บเฉพาะช่วงกลาง แล้วค่อยปัสสาวะช่วงท้ายทิ้งไปอีกครั้ง
• ภาชนะที่ใช้รองต้องผ่านการฆ่าเชื้อและปิดฝาให้มิดชิดทันทีที่เก็บเสร็จ
• ควรนำส่งห้องแล็บโดยเร็วที่สุด หากทิ้งไว้นานเชื้ออาจแบ่งตัวเพิ่มขึ้นจนแปลผลผิดพลาดได้

ต้องรอนานแค่ไหนกว่าจะรู้ผล

การเพาะเชื้อไม่ใช่การตรวจที่เสร็จสิ้นได้ในเวลาสั้นๆ เพราะแบคทีเรียต้องการเวลาในการเติบโต โดยปกติจะใช้เวลาประมาณ 2 ถึง 3 วัน หรืออาจนานกว่านั้นในบางกรณี หากเชื้อโตช้าหรือไม่ทราบชนิดที่แน่ชัดในทันที การรอคอยในช่วงนี้สำคัญมากเพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและปลอดภัยกับตัวคนไข้มากที่สุด

หากผลตรวจออกมาว่ามีเชื้อดื้อยาต้องทำอย่างไร

หากผลเพาะเชื้อระบุว่าเป็นเชื้อที่ดื้อยาหลายชนิด หมอจะปรับแผนการรักษาโดยใช้ยาฆ่าเชื้อในกลุ่มที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น หรืออาจต้องใช้ยาชนิดที่ต้องให้ผ่านทางหลอดเลือดดำในโรงพยาบาล สิ่งสำคัญคือคนไข้ต้องรับประทานยาตามที่หมอสั่งให้ครบตามกำหนด อย่าหยุดยาเองเพียงเพราะอาการดีขึ้นแล้ว เพราะอาจทำให้เชื้อกลับมาดื้อยามากกว่าเดิมได้ครับ