เจาะลึกการเพาะเชื้อจากปัสสาวะ ตรวจหาต้นตออาการกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

ทำไมหมอถึงต้องสั่งตรวจเพาะเชื้อจากปัสสาวะ

หลายคนที่เคยมีอาการปวดท้องน้อย ขัดเบา หรือปัสสาวะแสบขัด คงเคยผ่านการตรวจปัสสาวะเบื้องต้นด้วยการจุ่มแถบสีมาแล้ว แต่อาจจะมีบางครั้งที่หมอตรวจพบว่าอาการไม่ดีขึ้นหลังจากกินยาฆ่าเชื้อไปสักระยะ หรือในรายที่เป็นซ้ำๆ บ่อยครั้ง หมอจึงจำเป็นต้องใช้วิธีการที่แม่นยำกว่านั้น นั่นคือการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อหาเชื้อก่อโรคตัวการที่แท้จริง เพื่อให้การรักษาพุ่งเป้าไปที่ยาที่ฆ่าเชื้อนั้นได้ตรงจุดที่สุด

ขั้นตอนการเก็บปัสสาวะให้ได้ผลแม่นยำที่สุด

การเพาะเชื้อเป็นการนำปัสสาวะไปเลี้ยงในห้องปฏิบัติการเพื่อให้เชื้อแบคทีเรียที่ปนมาโตขึ้นมาให้เห็น ดังนั้นหัวใจสำคัญคือความสะอาด หากเก็บตัวอย่างไม่ถูกวิธี เชื้อแบคทีเรียจากผิวหนังรอบนอกอาจจะปนเปื้อนเข้าไป ทำให้ผลตรวจคลาดเคลื่อนและหมออาจวินิจฉัยผิดพลาดได้

วิธีเตรียมตัวและเก็บตัวอย่างให้ได้คุณภาพ

• ทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศด้วยน้ำสะอาดและซับให้แห้งก่อนเก็บ
• ทิ้งปัสสาวะช่วงแรกที่เริ่มถ่ายออกมาเล็กน้อย
• เลือกเก็บเฉพาะปัสสาวะช่วงกลางสาย (Mid-stream urine) ลงในภาชนะปลอดเชื้อที่หมอเตรียมให้
• ปิดฝาให้สนิททันทีและรีบส่งห้องแล็บให้เร็วที่สุด เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อแบคทีเรียในปัสสาวะแบ่งตัวเพิ่มขึ้นจนแปลผลผิด

เชื้อตัวร้ายที่มักเจอจากการเพาะเชื้อ

ส่วนใหญ่เชื้อที่เป็นสาเหตุหลักของอาการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะมักเป็นแบคทีเรียที่ปนเปื้อนมาจากบริเวณทวารหนักหรือช่องคลอด ซึ่งเมื่อมันหลุดเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะและแบ่งตัวมากพอ ก็จะทำให้เกิดอาการอักเสบ การเพาะเชื้อจะบอกเราได้ว่าเชื้อนั้นคือตัวอะไร และที่สำคัญกว่านั้นคือการทำ Antibiotic Susceptibility Test หรือการทดสอบความไวต่อยา เพื่อดูว่าเชื้อตัวนี้แพ้หรือดื้อต่อยาปฏิชีวนะชนิดไหนบ้าง

รอผลตรวจนานแค่ไหนและต้องทำอย่างไรระหว่างรอ

โดยปกติแล้ว การเพาะเชื้อต้องใช้เวลาให้แบคทีเรียเติบโตในจานเพาะเชื้ออย่างน้อย 24 ถึง 48 ชั่วโมง หรือบางกรณีอาจถึง 72 ชั่วโมงหากเชื้อโตช้า ระหว่างนี้หากคนไข้มีอาการเจ็บป่วยมาก หมออาจจะจ่ายยาปฏิชีวนะแบบครอบคลุมเชื้อไปให้ก่อนเพื่อบรรเทาอาการ แต่เมื่อผลตรวจออกมาแล้ว หมอจะกลับมาทบทวนอีกครั้งว่ายาที่ให้ไปได้ผลหรือไม่ หรือจำเป็นต้องเปลี่ยนกลุ่มยาให้ตรงกับผลการทดสอบในห้องแล็บมากกว่าเดิม

เมื่อไรที่ควรสงสัยว่าอาจต้องตรวจเพาะเชื้อ

ไม่ใช่ทุกคนที่มีอาการปัสสาวะอักเสบจะต้องตรวจเพาะเชื้อ แต่หมอจะพิจารณาทำในกรณีดังนี้:

• คนไข้ที่เป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบซ้ำซาก
• คนไข้ที่รักษาด้วยยาฆ่าเชื้อพื้นฐานแล้วแต่อาการไม่ดีขึ้น
• ผู้ที่มีอาการติดเชื้อรุนแรงจนลามไปถึงกรวยไต หรือมีไข้สูงร่วมด้วย
• หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวที่ส่งผลต่อระบบทางเดินปัสสาวะ

การตรวจเพาะเชื้อถือเป็นมาตรฐานทองคำที่ช่วยให้หมอวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำที่สุด ช่วยให้คนไข้ไม่ต้องทนทุกข์ทรมานกับอาการเรื้อรัง และลดปัญหาการใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็นจนเกิดเชื้อดื้อยาในอนาคต