เจาะลึกภาวะหายใจลำบาก: สังเกตลักษณะอาการแสดงทางคลินิกอย่างไรให้ทันท่วงที

หายใจไม่อิ่มหรือเหนื่อยหอบ ร่างกายกำลังส่งสัญญาณอะไร

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาในห้องตรวจด้วยอาการเหนื่อยหอบ หรือรู้สึกว่าหายใจได้ไม่สุดปอด ในทางแพทย์เราจะเรียกอาการนี้ว่าภาวะหายใจลำบาก ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกเราว่าระบบทางเดินหายใจหรือระบบไหลเวียนโลหิตอาจมีปัญหา การเข้าใจถึงลักษณะอาการแสดงทางคลินิกและการหายใจลำบากเบื้องต้น จึงช่วยให้เราแยกแยะได้ว่าเมื่อไหร่ควรสังเกตอาการเอง และเมื่อไหร่ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าเรากำลังหายใจลำบาก

คำว่าหายใจลำบากไม่ได้หมายถึงแค่อาการหอบเหนื่อยจากการออกกำลังกาย แต่รวมไปถึงความรู้สึกอึดอัดแน่นหน้าอกหรือหายใจไม่พอ โดยเราสามารถสังเกตความผิดปกติได้จากลักษณะอาการแสดงทางคลินิก ดังนี้

• หายใจเร็วเกินกว่าปกติในขณะที่พักอยู่เฉยๆ
• ใช้กล้ามเนื้อหน้าอกหรือหัวไหล่ช่วยในการหายใจอย่างเห็นได้ชัด
• มีเสียงวี้ดหรือเสียงครืดคราดในคอหรือปอดขณะหายใจ
• ต้องนั่งตัวตรงหรือก้มตัวไปข้างหน้าเพื่อช่วยให้หายใจได้สะดวกขึ้น
• ระดับออกซิเจนในเลือดลดต่ำลงจนสังเกตเห็นสีผิวที่ปลายมือปลายเท้าหรือริมฝีปากเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ

แยกให้ออกระหว่างอาการเหนื่อยธรรมดากับอาการป่วย

บางคนอาจสับสนระหว่างอาการเหนื่อยล้าทั่วไปกับโรคประจำตัวที่แฝงอยู่ หลักการสำคัญคือการดูว่าอาการหายใจลำบากนั้นเกิดขึ้นเมื่อไร หากเราทำกิจกรรมปกติแล้วรู้สึกเหนื่อยมากกว่าคนอื่น หรือตื่นขึ้นมากลางดึกเพราะรู้สึกหายใจไม่ออกจนต้องลุกขึ้นนั่ง นั่นถือเป็นสัญญาณผิดปกติที่ต้องปรึกษาแพทย์โดยเร็ว เนื่องจากอาจเกี่ยวข้องกับปัญหาเรื่องหัวใจล้มเหลว หรือโรคปอดเรื้อรังได้

อาการแบบไหนที่ถือเป็นเหตุฉุกเฉินห้ามรอช้า

มีกลุ่มอาการบางอย่างที่จัดเป็นภาวะวิกฤต ซึ่งหากพบแล้วต้องได้รับการช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที ได้แก่

• มีอาการเจ็บแน่นหน้าอกรุนแรงร่วมด้วย เหมือนมีอะไรหนักๆ มาทับ
• สับสน มึนงง หรือมีอาการซึมลงอย่างรวดเร็ว
• หายใจไม่ออกเฉียบพลันจนไม่สามารถพูดเป็นประโยคได้
• ไข้สูงร่วมกับอาการไอมีเสมหะสีผิดปกติหรือปนเลือด

วิธีตรวจเช็กเบื้องต้นก่อนถึงมือหมอ

หากคนใกล้ตัวเริ่มมีอาการหายใจลำบาก สิ่งแรกที่ควรทำคือจัดท่าทางให้ผู้ป่วยนั่งสบายที่สุด ผ่อนคลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นเกินไป และพยายามให้ผู้ป่วยหายใจเข้าช้าๆ ลึกๆ อย่าพยายามให้ผู้ป่วยกินยาหรืออาหารใดๆ ในขณะที่หายใจไม่สะดวกเพราะอาจเกิดการสำลักได้ ที่สำคัญที่สุดคือการจดจำระยะเวลาและปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดอาการ เพื่อนำข้อมูลมาเล่าให้แพทย์ฟัง ซึ่งจะช่วยให้การวินิจฉัยถูกต้องและรวดเร็วขึ้น