กินโปรตีนอย่างไรไม่ให้ตับทำงานหนัก: รวมเมนูอาหารโปรตีนสูงที่ย่อยง่ายสำหรับผู้ป่วยโรคตับ

เวลาตรวจตับทีไร หมอมักจะเจอคำถามคลาสสิกจากคนไข้ว่า เป็นโรคตับแล้วยังต้องกินเนื้อสัตว์อยู่ไหม หรือกลัวไปหมดจนไม่กล้ากินอะไรเลยเพราะกลัวตับพัง

ความจริงคือ ร่างกายคนเราโดยเฉพาะคนที่กำลังป่วย ยิ่งต้องการโปรตีนไปซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอครับ แต่ปัญหาของคนที่เป็นโรคตับก็คือ ถ้ากินโปรตีนมั่วซั่วหรือเลือกโปรตีนที่ย่อยยาก ตับที่กำลังอ่อนแออยู่แล้วจะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อขับของเสีย จนอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนอย่างโรคทางสมองจากตับได้ วันนี้หมอเลยอยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายว่า เราจะเลือกกินอาหารโปรตีนสูงที่ย่อยง่ายสำหรับผู้ป่วยโรคตับได้อย่างไรบ้าง เพื่อให้ร่างกายได้สารอาหารครบถ้วนโดยที่ตับไม่ต้องเหนื่อยเกินไป

ทำไมคนเป็นโรคตับถึงต้องระวังเรื่องโปรตีนเป็นพิเศษ

เวลาที่เรากินโปรตีนเข้าไป ร่างกายจะย่อยสลายเป็นกรดอะมิโน แล้วกระบวนการเผาผลาญนี้จะปล่อยของเสียตัวหนึ่งออกมาเรียกว่าแอมโมเนีย ปกติแล้วตับของเราทำหน้าที่เหมือนโรงงานกำจัดของเสีย โดยจะเปลี่ยนแอมโมเนียตัวนี้ให้กลายเป็นยูเรียแล้วขับออกทางปัสสาวะ

แต่พอตับเริ่มป่วยหรือทำงานได้ไม่เต็มที่ โรงงานตัวนี้ก็เริ่มรันไม่ไหว ทำให้แอมโมเนียตกค้างอยู่ในกระแสเลือด วิ่งขึ้นไปรบกวนสมอง จนคนไข้เริ่มมีอาการซึม เพ้อ หรือสับสน ที่หมอเรียกว่าภาวะทางสมองจากโรคตับนั่นเองครับ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าให้งดโปรตีนนะครับ เพราะถ้าขาดโปรตีน กล้ามเนื้อจะลีบ ตัวจะบวม และภูมิคุ้มกันจะตก ทางออกคือเราต้องเลือกกินอาหารโปรตีนสูงที่ย่อยง่ายสำหรับผู้ป่วยโรคตับในปริมาณที่พอเหมาะต่างหาก

แหล่งโปรตีนย่อยง่ายตัวท็อป ที่ตับไม่ต้องทำงานหนัก

การเลือกโปรตีนสำหรับคนเป็นโรคตับ เราจะเน้นโปรตีนจากเนื้อสัตว์ที่มีไขมันต่ำ ย่อยง่าย และโปรตีนจากพืชบางชนิดที่ร่างกายดูดซึมได้ดี โดยมีตัวเลือกหลักๆ ดังนี้ครับ

ไข่ขาว: โปรตีนบริสุทธิ์ที่ร่างกายนำไปใช้ได้ทันที

ไข่ขาวถือเป็นโปรตีนชั้นยอดสำหรับผู้ป่วยโรคตับเลยครับ เพราะไม่มีไขมัน ย่อยง่ายมาก และมีกรดอะมิโนจำเป็นครบถ้วน คนไข้สามารถกินไข่ต้มเฉพาะส่วนไข่ขาวได้วันละหลายฟองตามคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉพาะคนที่ตัวบวมหรือมีน้ำในช่องท้อง การกินไข่ขาวจะช่วยดึงน้ำกลับเข้าสู่หลอดเลือดได้ดีขึ้นด้วย

ปลาเนื้อขาว: โปรตีนย่อยง่าย เนื้อนิ่ม ไม่เหนียว

ปลาอย่างปลากระพง ปลาช่อน หรือปลาทับทิม เป็นมิตรกับระบบย่อยอาหารของคนเป็นโรคตับมากครับ เพราะเส้นใยกล้ามเนื้อของปลาจะสั้นกว่าเนื้อสัตว์ใหญ่ ทำให้เอนไซม์ในกระเพาะย่อยได้ง่ายกว่ามาก แถมยังมีไขมันอิ่มตัวต่ำ ทำให้ตับไม่ต้องเหนื่อยกับการเผาผลาญไขมันส่วนเกิน

เต้าหู้และโปรตีนจากถั่วเหลือง: ทางเลือกสายละมุน

เต้าหู้อ่อนหรือน้ำเต้าหู้ที่ไม่หวานจัด เป็นแหล่งโปรตีนจากพืชที่ย่อยง่ายและดีต่อตับ งานวิจัยหลายชิ้นเริ่ม อาหารโปรตีนสูงที่ย่อยง่ายสำหรับผู้ป่วยโรคตับพบว่า โปรตีนจากพืชอย่างถั่วเหลืองอาจช่วยลดภาระการทำงานของตับ และลดความเสี่ยงในการเกิดสารพิษคั่งในสมองได้ดีกว่าโปรตีนจากเนื้อแดงบางชนิดด้วยซ้ำ

ตัวอย่างเมนูอาหารง่ายๆ ที่ทำกินเองได้ที่บ้าน

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น หมอขอแนะนำไอเดียเมนูอาหารที่ทั้งอร่อยและปลอดภัยกับตับของคุณ:

• ข้าวต้มปลากระพงเนื้อนิ่ม: ใช้เนื้อปลาสดๆ ลวกให้สุกพอดี ซดน้ำซุปร้อนๆ ย่อยง่ายและสบายท้อง
• แกงจืดเต้าหู้ไข่ขาวหมูสับ (มันน้อย): ใช้เต้าหู้อ่อนและใส่ไข่ขาวเพิ่มโปรตีน หลีกเลี่ยงการใช้น้ำมันเจียวกระเทียม
• ปลาทึ่งนึ่งซีอิ๊วสูตรโซเดียมต่ำ: เมนูนึ่งช่วยรักษาคุณค่าอาหารและไม่ต้องใช้น้ำมันในการทอด
• ไข่ตุ๋นเนื้อเนียน: ใช้ไข่ขาวผสมไข่แดงเล็กน้อย ตุ๋นจนเนื้อเนียนนุ่ม กลืนง่าย เหมาะกับวันที่เบื่ออาหาร

เคล็ดลับการกินและการแบ่งมื้ออาหารให้ตับทำงานสบายขึ้น

นอกจากการเลือกชนิดอาหารแล้ว วิธีการกินก็สำคัญไม่แพ้กันครับ คนเป็นโรคตับมักจะทานอาหารในแต่ละมื้อได้ไม่เยอะ เพราะตับโตไปเบียดกระเพาะอาหาร หรือมีน้ำในท้อง หมอแนะนำให้ปรับพฤติกรรมตามนี้ครับ

เปลี่ยนมากินมื้อเล็กๆ แต่บ่อยครั้ง

แทนที่จะอัดโปรตีนปริมาณมากลงไปในมื้อเดียว ให้แบ่งอาหารออกเป็น 5 ถึง 6 มื้อย่อยต่อวัน วิธีนี้ช่วยให้ร่างกายค่อยๆ ดูดซึมสารอาหารทีละน้อย ปริมาณแอมโมเนียในเลือดจะไม่พุ่งสูงพรวดพราด ตับจึงจัดการได้สบายกว่า

หลีกเลี่ยงโปรตีนจากเนื้อสัตว์สีแดงและไขมันสูง

เนื้อวัว เนื้อหมูติดมัน หรือเนื้อสัตว์แปรรูปอย่างกุนเชียง ไส้กรอก เป็นสิ่งควรเลี่ยงเด็ดขาด เพราะนอกจากจะย่อยยากแล้ว ยังมีไขมันแทรกที่อาจนำไปสู่ภาวะไขมันพอกตับ และกระตุ้นให้ตับอักเสบหนักขึ้นไปอีก

อย่าลืมปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหารประจำตัว

ระยะของโรคตับของแต่ละคนไม่เท่ากัน บางคนเป็นตับอักเสบเรื้อรัง บางคนเป็นตับแข็งระยะเริ่มต้น หรือบางคนมีภาวะตับวายร่วมด้วย ปริมาณโปรตีนที่เหมาะสมต่อวันจึงแตกต่างกัน ทางที่ดีที่สุดคือควรนำผลตรวจเลือดมาปรึกษาคุณหมอ เพื่อคำนวณปริมาณโปรตีนที่พอดีกับร่างกายของคุณเองโดยเฉพาะครับ