ภาวะกรดในเลือดสูงจากเบาหวาน: ภาวะฉุกเฉินที่คนเป็นเบาหวานต้องรู้เท่าทัน

ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงเสี่ยงมีกรดในเลือดสูง

หลายคนอาจเคยได้ยินเรื่องน้ำตาลในเลือดสูงจนช็อก แต่ภาวะกรดในเลือดสูงจากเบาหวาน หรือที่หมอเรียกย่อๆ ว่า DKA เป็นเรื่องที่อันตรายกว่านั้นมากครับ มันเกิดขึ้นเมื่อร่างกายขาดอินซูลินอย่างหนัก ทำให้เซลล์ไม่สามารถนำน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานได้ ร่างกายจึงต้องไปสลายไขมันมาใช้แทน ซึ่งกระบวนการนี้จะทิ้งของเสียที่เรียกว่า คีโตน (Ketones) เอาไว้ ยิ่งคีโตนสะสมมากขึ้น เลือดก็ยิ่งเป็นกรดมากขึ้น ซึ่งเป็นภาวะที่ร่างกายรับไม่ไหวจนอาจเกิดอันตรายถึงชีวิตได้หากรักษาไม่ทัน

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่ห้ามมองข้ามเด็ดขาด

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นในชั่วพริบตา แต่มักจะมีอาการนำที่สังเกตได้ไม่ยากหากเราหมั่นสำรวจตัวเอง ดังนี้ครับ

• กระหายน้ำอย่างรุนแรงและปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
• อ่อนเพลียมาก หมดเรี่ยวแรงแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
• คลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดท้องอย่างรุนแรง
• หายใจหอบลึกและเร็วผิดปกติ
• ลมหายใจมีกลิ่นเหมือนผลไม้เน่าหรือกลิ่นคล้ายน้ำยาล้างเล็บ
• สับสน มึนงง หรืออาจถึงขั้นซึมลง

สาเหตุที่ทำให้น้ำตาลพุ่งจนเกิดกรดเกินตัว

บ่อยครั้งที่หมอพบว่าผู้ป่วยมักเกิดอาการนี้จากปัจจัยที่ควบคุมได้ยาก แต่ก็ป้องกันได้หากรู้วิธี:

• ลืมฉีดอินซูลินหรือฉีดไม่สม่ำเสมอ: นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งครับ
• มีการติดเชื้อในร่างกาย: ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด ปอดอักเสบ หรือการติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ ซึ่งทำให้ร่างกายต้องการอินซูลินมากกว่าปกติ
• ความเจ็บป่วยฉับพลัน: เช่น การผ่าตัด หรือภาวะเครียดทางร่างกายอย่างหนัก
• โรคเบาหวานที่เป็นครั้งแรก: บางคนไม่เคยรู้ตัวมาก่อนว่าเป็นเบาหวาน จนกระทั่งร่างกายแสดงอาการ DKA ออกมาเป็นครั้งแรก

วิธีรับมือเมื่อสงสัยว่ากำลังมีภาวะกรดในเลือด

หากตรวจระดับน้ำตาลด้วยตัวเองแล้วพบว่าสูงเกิน 250 mg/dL ร่วมกับมีอาการอาเจียน ปวดท้อง หรือเริ่มมึนงง ให้ถือว่าเป็นเรื่องฉุกเฉินครับ อย่ารอให้ถึงวันนัด หรือรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด

ขั้นตอนเมื่อต้องไปพบแพทย์

เมื่อถึงโรงพยาบาล แพทย์จะทำการเจาะเลือดเพื่อเช็คระดับน้ำตาล ค่าความเป็นกรดด่าง และระดับเกลือแร่ทันที การรักษาจะเน้นไปที่การให้น้ำเกลือทดแทนเพื่อขับน้ำตาลส่วนเกิน การให้ยาอินซูลินทางหลอดเลือดดำเพื่อหยุดการสร้างคีโตน และการปรับสมดุลเกลือแร่ในเลือดให้กลับมาปกติโดยเร็วที่สุด

การป้องกันเพื่อไม่ให้ภาวะนี้เกิดขึ้นซ้ำ

การคุมน้ำตาลให้คงที่คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดครับ หมอแนะนำให้ตรวจระดับน้ำตาลปลายนิ้วสม่ำเสมอ โดยเฉพาะในวันที่รู้สึกไม่สบาย หรือมีไข้ และที่สำคัญที่สุดคือห้ามหยุดยาหรือลดอินซูลินเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ การทำความเข้าใจวิธีการจัดการกับอินซูลินในช่วงที่เจ็บป่วยเป็นทักษะที่จำเป็นมากสำหรับทุกคนที่มีภาวะเบาหวานครับ