ภาวะกรดในเลือดสูงจากเบาหวาน: ภาวะฉุกเฉินที่คนเป็นเบาหวานต้องระวัง

ทำไมคนเป็นเบาหวานถึงเสี่ยงต่อภาวะกรดในเลือดสูง

หลายครั้งที่หมอตรวจเจอคนไข้เบาหวานถูกหามส่งห้องฉุกเฉินด้วยอาการคลื่นไส้ อาเจียน และหอบเหนื่อย ทั้งที่ไม่เคยมีโรคปอดหรือหัวใจมาก่อน สาเหตุสำคัญที่ซ่อนอยู่คือ ภาวะกรดในเลือดสูงจากเบาหวาน หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า DKA ซึ่งเกิดจากร่างกายขาดอินซูลินจนไม่สามารถดึงน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานได้ เมื่อเซลล์หิวพลังงานอย่างหนัก ร่างกายจึงหันไปเผาผลาญไขมันแทน ส่งผลให้เกิดของเสียที่เรียกว่าสารคีโตน ซึ่งมีฤทธิ์เป็นกรดสะสมในกระแสเลือดจนส่งผลอันตรายต่อระบบต่างๆ ในร่างกาย

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่ามีภาวะกรดเกิน

อาการของภาวะนี้มักเกิดขึ้นค่อนข้างเร็ว บางรายอาจแสดงอาการภายใน 24 ชั่วโมง โดยสัญญาณที่คุณต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด ได้แก่:

• กระหายน้ำบ่อยผิดปกติและปัสสาวะบ่อยครั้ง
• คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องรุนแรงโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อ่อนเพลียอย่างหนัก หายใจหอบลึกและเร็ว
• ลมหายใจมีกลิ่นคล้ายผลไม้หรือกลิ่นอะซิโตน
• สับสน มึนงง หรือมีอาการซึมลง

ทำไมภาวะนี้ถึงเป็นอันตรายต่อชีวิต

เมื่อเลือดมีความเป็นกรดสูง อวัยวะสำคัญจะเริ่มทำงานผิดปกติ หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการรักษาทันที ร่างกายจะเกิดภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง เกลือแร่ในเลือดเสียสมดุล จนนำไปสู่ภาวะช็อก หมดสติ และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ที่น่ากลัวคือผู้ป่วยบางรายอาจไม่ทราบว่าตนเองเป็นเบาหวานมาก่อน และอาการเหล่านี้คือการแสดงออกครั้งแรกของโรค

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาพบหมอทันที

หากคุณหรือคนใกล้ชิดที่เป็นเบาหวานมีอาการอาเจียนกินอาหารไม่ได้ หรือระดับน้ำตาลในเลือดพุ่งสูงเกิน 250-300 mg/dL ติดต่อกันหลายครั้งร่วมกับอาการซึมหรือหอบเหนื่อย อย่ารอให้หายเองที่บ้านเด็ดขาด การรีบมาตรวจเลือดและปัสสาวะเพื่อหาค่าความเป็นกรดและระดับคีโตนที่โรงพยาบาล จะช่วยให้แพทย์แก้ไขภาวะนี้ได้ทันท่วงที

วิธีป้องกันไม่ให้เกิดภาวะกรดในเลือดสูง

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานสม่ำเสมอ โดยมีแนวทางดังนี้:

• ฉีดอินซูลินหรือกินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ห้ามหยุดยาเองแม้ในวันที่รู้สึกว่าอาการปกติ
• ตรวจน้ำตาลปลายนิ้วสม่ำเสมอ โดยเฉพาะช่วงที่เจ็บป่วยหรือมีไข้
• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
• สังเกตอาการผิดปกติของร่างกายและหมั่นทำความเข้าใจเกี่ยวกับระดับน้ำตาลเป้าหมายของตนเอง

ภาวะนี้ป้องกันได้หากเราดูแลตัวเองอย่างถูกวิธีและรู้เท่าทันสัญญาณเตือน หมออยากให้ทุกคนมองว่าการตรวจติดตามน้ำตาลไม่ใช่เรื่องยุ่งยาก แต่คือเกราะป้องกันสำคัญที่จะช่วยให้เราใช้ชีวิตร่วมกับเบาหวานได้อย่างปกติและปลอดภัยในระยะยาว