ภาวะลำไส้กลืนกันที่เป็นภาวะฉุกเฉิน: เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องรีบรู้

ลูกร้องไห้งอแงไม่หยุด อาการแบบนี้ใช่แค่ปวดท้องธรรมดาหรือเปล่า

เวลาที่ลูกน้อยกินไม่ได้ นอนไม่หลับ แล้วส่งเสียงร้องไห้งอแงแบบกะทันหัน หัวอกคนเป็นพ่อเป็นแม่คงร้อนรนจนทำอะไรไม่ถูก หลายครั้งเราอาจคิดว่าลูกแค่ปวดท้องอืด ท้องเฟ้อ หรือฟันกำลังจะขึ้นตามประสาเด็ก แต่ในฐานะหมอที่เคยเจอเคสในห้องฉุกเฉินมาบ่อยๆ มีโรคหนึ่งที่อันตรายมากและไม่อยากให้มองข้ามเด็ดขาด นั่นคือภาวะลำไส้กลืนกันที่เป็นภาวะฉุกเฉิน ซึ่งถ้าปล่อยไว้ช้าเกินไปอาจถึงขั้นลำไส้เน่าและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

เกิดอะไรขึ้นข้างในท้อง เมื่อลำไส้มันมุดเข้าไปซ้อนกันเอง

มาทำความเข้าใจกลไกโรคนี้แบบง่ายๆ ไม่ต้องใช้ศัพท์หมอให้ปวดหัวครับ ภาวะลำไส้กลืนกันที่เป็นภาวะฉุกเฉิน คือภาวะที่ลำไส้ส่วนหนึ่ง (มักจะเป็นรอยต่อระหว่างลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่) เกิดอาการหดเกร็งแล้วเลื่อนหลุดมุดเข้าไปซ้อนอยู่ข้างในอีกลำไส้ เหมือนกับการหุบร่มหรือการเอาปลอกปากกามาสวมซ้อนกัน

พอมันมุดเข้าไปแบบนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาทันทีคือ หลอดเลือดและเนื้อเยื่อบริเวณนั้นจะถูกบีบรัดอย่างรุนแรง เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงไม่สะดวก ลำไส้เริ่มบวม ขาดเลือด และถ้าปล่อยทิ้งไว้นานเกินไป เนื้อเยื่อตรงนั้นจะตายหรือเน่าทะลุ ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องผ่าตัดด่วนเท่านั้น

สัญญาณเตือนภัยสีแดง ลูกมีอาการแบบนี้ต้องรีบพามาโรงพยาบาล

โรคนี้ส่วนใหญ่มักเกิดกับเด็กเล็กช่วงอายุประมาณ 4 เดือนถึง 3 ขวบครับ อาการที่ฟ้องว่าลูกกำลังเผชิญกับภาวะลำไส้กลืนกันที่เป็นภาวะฉุกเฉิน มีจุดสังเกตเด่นๆ ดังนี้

• ร้องกวนแบบเป็นพักๆ: ลูกจะร้องไห้งอแงกะทันหัน ดึงขาเข้าหาหน้าอก ดูเจ็บปวดมาก ร้องอยู่ประมาณ 10-20 นาทีแล้วก็เงียบไปทำท่าเหมือนปกติ สักพักกลับมาร้องใหม่อีก วนซ้ำๆ แบบนี้
• อาเจียนพุ่ง: อาการอาเจียนตามมาหลังร้องไห้ ช่วงแรกอาจเป็นนมที่กินเข้าไป แต่สักพักจะมีน้ำย่อยสีเขียวปนเหลืองออกมาด้วย
• อุจจาระมีมูกเลือดปน: อันนี้คือจุดสังเกตสำคัญที่หมอใช้แยกโรค เวลาถ่ายจะมีลักษณะเหมือนเยลลี่สีแดงเข้มหรือน้ำล้างเนื้อ
• คลำเจอก้อนในท้อง: เวลาคุณพ่อคุณแม่อุ้มหรือลูบพุงลูก อาจคลำเจอเนื้อแข็งๆ เป็นไตยาวๆ บริเวณช่องท้อง

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล หมอตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างไรบ้าง

ทันทีที่คุณพ่อคุณแม่พามาที่ห้องฉุกเฉินและเล่าอาการให้ฟัง หมอจะนึกถึงภาวะลำไส้กลืนกันที่เป็นภาวะฉุกเฉินเป็นอันดับแรกๆ และทำการตรวจยืนยันด้วยเครื่องอัลตราซาวด์ช่องท้อง ซึ่งปลอดภัย ไม่เจ็บตัว และเห็นภาพลำไส้ที่ซ้อนกันอยู่ได้อย่างชัดเจนเหมือนภาพถ่าย

สำหรับการรักษา ถ้ามาถึงมือแพทย์เร็วภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก โอกาสรักษาโดยไม่ต้องผ่าตัดมีสูงมากครับ แพทย์จะใช้วิธีสวนแป้งหรือสวนลม (Barium or Air Enema) ผ่านทางทวารหนัก เพื่อใช้แรงดันลมดันให้ลำไส้ที่ซ้อนกันอยู่คลายตัวกลับมาอยู่ในตำแหน่งเดิม ซึ่งได้ผลดีและแผลหายไว

แต่ถ้ามาพบแพทย์ช้า ลำไส้เริ่มบวมมากจนเสี่ยงต่อการเน่า หรือลองสวนด้วยลมแล้วไม่ออก แพทย์จำเป็นต้องผ่าตัดเปิดช่องท้องเพื่อจัดตำแหน่งลำไส้และตัดส่วนที่เน่าเสียออกไป ซึ่งขั้นตอนนี้จะใช้เวลาพักฟื้นนานกว่ามากครับ

วิธีดูแลป้องกันและความเข้าใจที่ถูกต้องของคนเป็นพ่อแม่

จนถึงตอนนี้ ทางการแพทย์ยังไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัดได้ว่าทำไมจู่ๆ ลำไส้ถึงเกิดการกลืนกันขึ้นมา ในเด็กโตบางคนอาจเกิดจากต่อมน้ำเหลืองในลำไส้โตจากการติดเชื้อไวรัส แต่วิธีที่ดีที่สุดคือความใส่ใจของคุณพ่อคุณแม่เอง

จำไว้เสมอว่า หากลูกน้อยมีอาการปวดท้องรุนแรง ร้องไห้เป็นพักๆ ร่วมกับอาเจียนและถ่ายมีมูกเลือดปน อย่าเพิ่งรอดูอาการอยู่ที่บ้านข้ามคืนเด็ดขาด การรีบพามาพบแพทย์ให้เร็วที่สุดคือหนทางช่วยชีวิตลำไส้ของลูกน้อยให้ปลอดภัยจากภาวะลำไส้กลืนกันที่เป็นภาวะฉุกเฉินครับ