ภาวะขาดออกซิเจนและภาวะพร่องหายใจ: เรื่องใกล้ตัวที่ห้ามมองข้าม

ลมหายใจสำคัญอย่างไร ทำไมเราถึงขาดมันไม่ได้

เวลาเราพูดถึงการหายใจ หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องอัตโนมัติที่เราทำอยู่ตลอดเวลาโดยไม่ต้องสั่ง แต่ในทางการแพทย์ การที่ร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอจนเกิด ภาวะขาดออกซิเจนและภาวะพร่องหายใจ ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ร่างกายกำลังเตือนว่า ระบบภายในเริ่มทำงานไม่ไหวแล้ว ออกซิเจนเปรียบเสมือนเชื้อเพลิงหลักของอวัยวะทุกส่วน ตั้งแต่สมอง หัวใจ ไปจนถึงกล้ามเนื้อ ถ้าเชื้อเพลิงนี้ขาดหายไป แม้เพียงไม่กี่นาที ก็อาจส่งผลเสียต่อการทำงานของร่างกายในระยะยาวได้

สัญญาณเตือนจากร่างกายว่าออกซิเจนในเลือดเริ่มต่ำ

ร่างกายมนุษย์มีวิธีบอกเราเสมอเมื่อเกิดความผิดปกติ แต่บางครั้งเราอาจเผลอละเลยไป อาการที่พบบ่อยเมื่อเริ่มมีภาวะนี้ ได้แก่:

• เหนื่อยง่ายผิดปกติ แม้จะทำกิจกรรมเบาๆ
• รู้สึกหอบเหนื่อยเหมือนหายใจไม่สุด หรือหายใจลำบาก
• มีอาการมึนงง สับสน หรือรู้สึกเหมือนจะวูบ
• สีผิวหรือริมฝีปากเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือเขียว
• อัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

สาเหตุที่ทำให้เราหายใจได้ไม่เต็มที่

ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักมีที่มาจากระบบทางเดินหายใจหรือระบบไหลเวียนโลหิตที่มีปัญหา เช่น:

ปอดทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

อาจเกิดจากโรคประจำตัวอย่างหอบหืด ถุงลมโป่งพอง หรือภาวะติดเชื้อในปอดที่ทำให้แลกเปลี่ยนก๊าซได้น้อยลง ทำให้ออกซิเจนที่ควรจะเข้าสู่กระแสเลือดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

การอุดกั้นในทางเดินหายใจ

ไม่ว่าจะเป็นจากเสมหะ ของแปลกปลอม หรือแม้แต่ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่งส่งผลให้ปริมาณออกซิเจนที่ไหลเวียนในร่างกายลดลงจนเกิดภาวะพร่องออกซิเจนได้

วัดระดับออกซิเจนในเลือดเองได้ไหม

ปัจจุบันเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วหาซื้อได้ง่ายและมีความแม่นยำสูง หากคนไข้รู้สึกหอบเหนื่อยหรือมีความเสี่ยง การวัดระดับออกซิเจนที่ปลายนิ้ว (SpO2) ถือเป็นตัวช่วยที่ดี โดยทั่วไปค่าที่ปลอดภัยควรมากกว่า 95 เปอร์เซ็นต์ หากค่าลดลงต่ำกว่า 90-92 เปอร์เซ็นต์ นั่นคือสัญญาณว่าร่างกายกำลังอยู่ในสภาวะเสี่ยงและต้องการความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลด่วน

อย่ารอจนหมดสติหรือหายใจไม่ออกจนสุดทน หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบพบแพทย์โดยเร็วที่สุด:

• หอบเหนื่อยรุนแรงจนพูดเป็นประโยคไม่ได้
• มีอาการซึมลง สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง
• เจ็บหน้าอกร่วมกับอาการหอบเหนื่อย
• ระดับออกซิเจนที่วัดได้ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานอย่างต่อเนื่อง

การเข้าใจภาวะขาดออกซิเจนและภาวะพร่องหายใจจะช่วยให้เราตัดสินใจได้ทันท่วงทีเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เพราะความล่าช้าเพียงไม่กี่นาทีในเรื่องของลมหายใจ คือความแตกต่างระหว่างการรักษาที่ได้ผลดีกับการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงครับ