ลูกไม่ยอมอึ๊! รับมืออย่างไรกับปัญหาท้องผูกในเด็กวัยเรียน

ลูกปวดท้องและอึ๊ไม่ออก ปัญหาที่คุณพ่อคุณแม่มักมองข้าม

เวลาที่เราเห็นลูกน้อยวัยเรียนกลับมาจากโรงเรียนแล้วบ่นว่าปวดท้อง หรือนั่งแช่อยู่ในห้องน้ำนานสองนานจนผิดปกติ หลายครอบครัวอาจคิดว่าเป็นเรื่องเล็กน้อย เดี๋ยวก็คงหายไปเอง แต่ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ มาเยอะ อยากบอกว่า ภาวะท้องผูกหรือปัญหาการขับถ่าย ในเด็กวัยนี้เป็นเรื่องที่ไม่ควรปล่อยผ่านเลยครับ เพราะถ้ายิ่งปล่อยไว้นาน ลำไส้ของแกจะยิ่งทำงานรวน และอาจกลายเป็นปัญหาเรื้อรังที่แก้ได้ยากในอนาคต

ทำไมเด็กวัยเรียนถึงท้องผูกกันบ่อยจัง?

ช่วงวัยเรียนเป็นวัยที่มีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่าง ทั้งเรื่องอาหารการกินและสภาพแวดล้อม สาเหตุหลักๆ ที่ทำให้เด็กๆ ท้องผูกมักมาจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวันมากกว่าความผิดปกติทางร่างกาย โดยสาเหตุที่เราเจอบ่อยมีดังนี้ครับ

ติดเล่นจนลืมเข้าห้องน้ำ

เด็กวัยนี้กำลังสนุกกับเพื่อนและกิจกรรมที่โรงเรียน พอปวดอึ๊ขึ้นมาแต่ไม่อยากพลาดช่วงเวลาสนุกๆ แกมักจะกลั้นเอาไว้ก่อน สมองและลำไส้เลยเรียนรู้ที่จะส่งสัญญาณเตือนน้อยลง สุดท้ายอุจจาระในลำไส้ก็ค้างเติ่งและแห้งแข็ง

ไม่ชอบกินผักผลไม้ ดื่มน้ำน้อย

เมนูโปรดของเด็กๆ มักจะเป็นไก่ทอด ข้าวเหนียว ขนมกรุบกรอบ หรือฟาสต์ฟู้ด ซึ่งมีกากใยอาหารน้อยมาก ประกอบกับหลายคนดื่มน้ำเปล่าน้อย หันไปติดน้ำหวานหรือน้ำอัดลมแทน ลำไส้ก็เลยไม่มีตัวช่วยในการขับเคลื่อนกากอาหาร

ห้องน้ำโรงเรียนไม่น่านั่ง

เด็กหลายคนมีความกังวลเรื่องความสะอาดของห้องน้ำที่โรงเรียน หรือไม่คุ้นเคยกับการนั่งส้วมที่ไม่เหมือนที่บ้าน ทำให้เกิดภาวะความเครียดโดยไม่รู้ตัว กลั้นไว้จนกลับมาอึ๊ที่บ้าน ซึ่งบางทีมันก็สายเกินไปแล้วเพราะอึ๊มันเหนียวและแข็งไปหมด

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังเผชิญปัญหาท้องผูก

เด็กไม่ได้แปลว่าต้องอึ๊ทุกวันนะครับ แต่ถ้ามีลักษณะเหล่านี้เข้าข่ายแน่นอนว่าลูกกำลังท้องผูก

• ถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์
• ลักษณะอุจจาระก้อนแข็งเหมือนขี้แพะ หรือเป็นก้อนใหญ่มากๆ จนเบ่งยาก
• เวลาเบ่งต้องใช้แรงเยอะ บางคนร้องไห้เพราะเจ็บก้น
• มีคราบอุจจาระเลอะกางเกงในโดยไม่รู้ตัว (เกิดจากอุจจาระเหลวไหลซึมผ่านก้อนแข็งที่อุดตันออกมา)
• บ่นปวดท้องเป็นๆ หายๆ โดยเฉพาะบริเวณรอบสะดือ

วิธีปรับพฤติกรรมและดูแลลูกรักให้กลับมาขับถ่ายเป็นปกติ

การแก้ปัญหาท้องผูกในเด็ก เราไม่เน้นการใช้ยาตั้งแต่แรกครับ แต่เราเน้นการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตในบ้านเพื่อให้ลำไส้ของลูกกลับมาทำงานได้เองตามธรรมชาติ

ปรับเมนูอาหารเพิ่มกากใย

พยายามแทรกผักและผลไม้ที่มีไฟเบอร์สูงในทุกมื้ออาหาร เช่น มะละกอสุก แก้วมังกร ส้ม หรือบรั่นโคลี แต่อย่าเพิ่งไปบังคับให้แกกินทีละมากๆ ค่อยๆ เพิ่มทีละนิดเพื่อให้ร่างกายปรับตัว และที่สำคัญต้องชวนลูกดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอตลอดทั้งวัน

สร้างกิจวัตรการเข้าห้องน้ำเวลาเดิมทุกวัน

ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือหลังมื้ออาหารเช้าหรือมื้อเย็น เพราะร่างกายจะมีกลไกกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ ให้ลูกลองนั่งกระบะรองนั่งหรือชักโครกสัก 10 ถึง 15 นาที แม้จะยังไม่อึ๊ก็ให้นั่งผ่อนคลายทำสมาธิ เพื่อฝึกสมองและลำไส้ให้คุ้นชิน

อาการแบบไหนที่ควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียด

หากคุณพ่อคุณแม่ลองปรับพฤติกรรมทุกอย่างแล้วลูกยังไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณเตือนเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบพามาพบแพทย์นะครับ

• มีเลือดสดปนออกมากับอุจจาระหรือติดกระดาษชำระ
• ลูกมีอาการปวดท้องรุนแรงจนนอนไม่หลับ
• น้ำหนักตัวลดลง หรือเติบโตช้ากว่าเกณฑ์
• มีไข้ร่วมกับอาการท้องผูกและท้องอืดพุงป่อง

ปัญหาท้องผูกในเด็กวัยเรียนไม่ใช่เรื่องไกลตัว และต้องอาศัยความเข้าใจความเห็นอกเห็นใจจากคนในครอบครัว การบังคับหรือดุว่าเวลาลูกถ่ายไม่ออกจะยิ่งทำให้แกเครียดและกลัวการเข้าห้องน้ำมากขึ้น ค่อยๆ พูดคุยและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมไปด้วยกัน เพื่อสุขภาพลำไส้ที่ดีของลูกรักในระยะยาว