เจาะลึกการตรวจเอกซเรย์เข่า: อ่านผลอย่างไรให้รู้ทันความเสื่อม

ทำไมต้องเอกซเรย์เวลาปวดเข่า

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการปวดเข่าเรื้อรัง คำถามแรกที่มักได้ยินคือ ทำไมต้องไปเข้าห้องเอกซเรย์ด้วย ในความเป็นจริง การใช้การวิเคราะห์ภาพถ่ายทางรังสีเอกซเรย์เป็นมาตรฐานทองคำที่ช่วยให้หมอมองเห็นภาพรวมภายในข้อเข่าได้ชัดเจนที่สุด แม้ว่าการตรวจร่างกายจะบอกอะไรได้หลายอย่าง แต่ภาพเอกซเรย์เปรียบเสมือนแผนที่ที่ทำให้เห็นความเปลี่ยนแปลงของกระดูกและช่องว่างระหว่างข้อเข่าที่ตาเปล่ามองไม่เห็น

ภาพที่เห็นในเอกซเรย์บอกอะไรเราบ้าง

เมื่อเราถ่ายภาพทางรังสีเอกซเรย์ หมอไม่ได้ดูแค่ว่ากระดูกหักหรือร้าวหรือไม่ แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการดูช่องว่างระหว่างกระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้ง ในคนที่มีสุขภาพดีจะมีกระดูกอ่อนคั่นกลางซึ่งทำหน้าที่เหมือนโช้คอัพ แต่เมื่อเกิดความเสื่อม กระดูกอ่อนจะบางลงหรือสึกกร่อนไป ทำให้ภาพที่เห็นคือช่องว่างระหว่างกระดูกแคบลงอย่างเห็นได้ชัด

สัญญาณเตือนว่าเข่าเริ่มเสื่อม

• ช่องว่างระหว่างข้อเข่าแคบลงกว่าปกติอย่างชัดเจน
• ขอบกระดูกเริ่มมีลักษณะขรุขระ หรือมีกระดูกงอกเพิ่มขึ้นมา
• กระดูกมีความหนาตัวผิดปกติเนื่องจากแรงกดทับที่มากเกินไป

จัดระดับความเสื่อมจากภาพถ่ายเอกซเรย์

ทางการแพทย์เราจะใช้เกณฑ์มาตรฐานในการแบ่งระดับความเสื่อมออกเป็น 4 ระยะ เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุด

• ระยะที่ 1: เริ่มมีความเปลี่ยนแปลงเล็กน้อย ช่องว่างแคบลงเพียงนิดเดียว ส่วนใหญ่มักยังไม่มีอาการปวดรุนแรง
• ระยะที่ 2: เห็นกระดูกงอกเล็กๆ ที่ขอบข้อ ช่องว่างเริ่มแคบชัดขึ้น อาจเริ่มมีอาการปวดเมื่อใช้งานหนัก
• ระยะที่ 3: กระดูกเริ่มเสียดสีกัน ช่องว่างแคบลงมาก คนไข้จะเริ่มรู้สึกปวดเวลาเดินหรือขึ้นลงบันได
• ระยะที่ 4: ระยะสุดท้ายที่กระดูกแทบจะชิดกันหรือเกยกันแล้ว ในจุดนี้มักจะมีอาการปวดตลอดเวลาแม้ขณะพัก

ข้อจำกัดของการตรวจเอกซเรย์ที่ควรรู้

ถึงแม้การวิเคราะห์ภาพถ่ายทางรังสีเอกซเรย์จะมีประโยชน์มหาศาล แต่ต้องเข้าใจก่อนว่าภาพเอกซเรย์แสดงผลได้เฉพาะตัวกระดูกเท่านั้น หากปัญหาของคนไข้เกิดจากเส้นเอ็นฉีกขาด หรือหมอนรองกระดูกเข่าเสียหายจากอุบัติเหตุ ภาพเอกซเรย์ปกติอาจจะไม่เห็นรอยโรคเหล่านั้น ซึ่งในกรณีดังกล่าว หมออาจต้องพิจารณาการตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า หรือ MRI เพิ่มเติมเพื่อให้การวินิจฉัยแม่นยำที่สุด

การรักษาในแต่ละระดับความเสื่อม

เมื่อเห็นผลเอกซเรย์แล้ว ขั้นตอนถัดไปคือการคุยเรื่องแนวทางดูแล หากอยู่ในระยะเริ่มต้น การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การทำกายภาพบำบัด หรือการลดน้ำหนักช่วยได้มาก แต่ถ้าปล่อยจนถึงระยะท้ายๆ ที่ภาพเอกซเรย์ฟ้องว่ากระดูกเสียดสีกันรุนแรง การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมอาจเป็นทางเลือกที่ช่วยให้คนไข้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติและไม่มีอาการปวดกวนใจอีกต่อไป