ช่วงนี้เวลาไปฉีดวัคซีน คุณแม่หลายคนน่าจะเคยได้ยินคุณหมอบอกว่าน้องดูมีความช้าเรื่องนั้นเรื่องนี้ หรือบางบ้านกังวลใจเองว่าทำไมลูกยังไม่พูด เดินช้า หรือดูสนใจสิ่งรอบตัวน้อยกว่าเด็กวัยเดียวกัน พ่อแม่หลายคนเริ่มเครียดและไม่แน่ใจว่าจะต้องพาไปพบใครดีระหว่างหมอเด็กทั่วไปกับคุณหมอเฉพาะทาง
ลูกเราเข้าเกณฑ์ต้องเจอคุณหมอเฉพาะทางด้านพัฒนาการแล้วหรือยัง?
ในฐานะหมอเด็ก มักจะเจอคำถามนี้บ่อยมาก ความจริงคือเด็กแต่ละคนมีจังหวะชีวิตของตัวเอง บางคนเดินเร็วพูดช้า บางคนพูดเก่งแต่ขี้อาย แต่จะมีบางสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่าเราควรให้ผู้เชี่ยวชาญตัวจริงช่วยตรวจดูให้ละเอียด เช่น น้องอายุสองขวบแล้วยังไม่พูดเป็นคำเดี่ยว ไม่สบตาเวลาเรียกชื่อ หรือเด็กโตหน่อยที่มีปัญหาเรื่องสมาธิสั้น เรียนรู้ช้ากว่าเพื่อนในห้องเรียน การปล่อยไว้แล้วคิดว่าโตขึ้นคงหายเอง อาจทำให้พลาดช่วงเวลาทองในการช่วยเหลือไปอย่างน่าเสียดาย
วิธีตรวจเช็กพัฒนาการโดยกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการ ไม่ใช่แค่การเอาแบบทดสอบมาติ๊กถูกผิด
หลายคนกลัวว่าเวลาพาลูกมาตรวจพัฒนาการ น้องจะต้องโดนจับทำข้อสอบเครียดๆ เหมือนผู้ใหญ่ไปสัมภาษณ์งาน ความจริงไม่เป็นแบบนั้นเลย การมาพบการประเมินพัฒนาการโดยกุมารแพทยเฉพาะทาง เป็นกระบวนการที่ผสมผสานระหว่างการสังเกต การเล่น และการพูดคุยกับคนในบ้าน
คุณหมอจะไม่ได้มองแค่ว่าเด็กทำอะไรได้หรือไม่ได้ในกระดาษ แต่จะมองลึกลงไปถึงกระบวนการคิด การจัดการอารมณ์ การตอบสนองต่อสิ่งเร้า และที่สำคัญคือดูความสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับพ่อแม่ด้วย เพราะพฤติกรรมหลายอย่างของเด็กสะท้อนมาจากสิ่งแวดล้อมรอบตัว
เบื้องหลังห้องตรวจ: คุณหมอเขาเช็กอะไรบ้างกับลูกเรา?
ในวันนัดจริง ขั้นตอนทุกอย่างจะดำเนินไปอย่างเป็นธรรมชาติที่สุดเพื่อให้เด็กไม่ตื่นเต้น โดยคุณหมอจะแบ่งการตรวจออกเป็นส่วนสำคัญดังนี้
- ทักษะการใช้กล้ามเนื้อมัดใหญ่และมัดเล็ก: ดูว่าน้องหยิบจับของชิ้นเล็กได้คล่องไหม วิ่งกระโดดทรงตัวได้ดีแค่ไหนตามวัย
- การใช้ภาษาและการสื่อสาร: ไม่ใช่แค่การพูดออกเสียง แต่ดูว่าน้องเข้าใจคำสั่งง่ายๆ หรือเปล่า รู้จักการสื่อสารสองทาง เช่น การพยักหน้า ชี้บอกความต้องการ
- การเข้าสังคมและอารมณ์: สังเกตการสบตา การเล่นสมมติ การแสดงออกเวลาดีใจหรือขัดใจ รวมถึงความสามารถในการควบคุมตัวเอง
- การแก้ปัญหาและสติปัญญา: ดูว่าน้องรู้จักวิธีแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเวลาเล่นของเล่น เช่น การต่อบล็อกไม้ตามแบบ หรือการหาของที่ซ่อนอยู่
พ่อแม่ต้องเตรียมตัวอย่างไรบ้างก่อนพาเจ้าตัวเล็กไปพบหมอ?
การเตรียมตัวที่ดีจะช่วยให้การตรวจวินิจฉัยแม่นยำขึ้นมาก สิ่งที่อยากแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่ทำมีดังนี้ครับ
- ถ่ายคลิปวิดีโอพฤติกรรมที่กังวล: เวลาอยู่ในห้องตรวจ เด็กมักจะเกร็งหรือตื่นสถานที่ ทำให้แสดงพฤติกรรมปกติออกมาไม่หมด การมีคลิปสั้นๆ ตอนที่น้องอยู่ที่บ้าน เช่น ตอนกินข้าว ตอนเล่น หรือตอนอาละวาด จะช่วยให้คุณหมอเห็นภาพชัดเจนขึ้นเยอะ
- จดบันทึกพัฒนาการสำคัญ: จำให้ได้คร่าวๆ ว่าน้องเริ่มคว่ำ นั่ง คลาน หรือพูดคำแรกตอนอายุเท่าไหร่
- เตรียมใจให้สบาย: การที่ลูกมีพัฒนาการบางด้านล่าช้า ไม่ได้แปลว่าพ่อแม่เลี้ยงลูกไม่ดี ดังนั้น ไม่ต้องรู้สึกผิดหรือกดดัน พามาตรวจเพื่อให้เรารู้ทางแก้และช่วยเหลือลูกได้ถูกจุดต่างหากคือสิ่งที่สำคัญที่สุด
เมื่อได้ผลประเมินแล้ว ขั้นตอนต่อไปคืออะไร?
หลังจากที่คุณหมอวิเคราะห์เรียบร้อยแล้ว เราจะไม่ได้แค่กระดาษผลตรวจกลับบ้าน แต่จะได้แผนการดูแลที่ปฏิบัติได้จริง บางเคสอาจแค่แนะนำวิธีเล่นกับลูกที่บ้านเพื่อกระตุ้นพัฒนาการเฉพาะจุด บางเคสที่มีความจำเป็นจริงๆ อาจต้องร่วมมือกับนักกิจกรรมบำบัด นักแก้ไขการพูด หรือนักจิตวิทยาเด็ก เพื่อช่วยพาน้องก้าวข้ามอุปสรรคเหล่านั้นไปให้ได้
จำไว้เสมอว่า พัฒนาการของลูกรอไม่ได้ก็จริง แต่ก็ไม่ได้แปลว่าจะต้องรีบร้อนจนเครียด การเข้ามาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่เนิ่นๆ คือของขวัญที่ดีที่สุดที่เราจะมอบให้ลูกได้ เพื่อให้เขาสามารถเติบโตไปได้อย่างเต็มศักยภาพในแบบของตัวเอง
