พาลูกไปพบหมอพัฒนาการเด็ก ตรวจอะไรบ้าง และต่างจากการตรวจสุขภาพทั่วไปอย่างไร

ลูกเริ่มพูดช้าหรือยังเดินไม่คล่อง แบบไหนที่ควรพามาเจอหมอพัฒนาการ?

เวลาคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาตรวจสุขภาพตามวัย คุณหมอมักจะถามคำถามเดิมๆ ว่า ลูกเริ่มยิ้มหรือยัง ควอออแอร์หรือยัง ตั้งไข่ได้หรือยัง ซึ่งบางครั้งคำถามเหล่านี้อาจทำให้รู้สึกกังวลใจลึกๆ ว่าลูกเรากำลังพัฒนาช้ากว่าเพื่อนบ้านหรือเปล่า ยิ่งในยุคนี้ที่มีข้อมูลในอินเทอร์เน็ตมากมาย ยิ่งทำให้หลายครอบครัวนอนไม่หลับเมื่อเห็นลูกยังไม่ยอมพูดเป็นคำตอนขวบครึ่ง

ในฐานะหมอเด็กที่ดูแลเรื่องนี้โดยตรง ผมมักจะบอกคุณพ่อคุณแม่เสมอว่า เด็กแต่ละคนมีจังหวะชีวิตของตัวเอง แต่ถ้าเริ่มมีสัญญาณบางอย่างที่สะดุดตา การได้เข้ามาพูดคุยและรับ การประเมินพัฒนาการโดยกุมารแพทย์ ตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยปลดล็อกความกังวล และเปิดโอกาสให้เราช่วยเหลือเด็กๆ ได้ทันท่วงทีครับ

รู้จักหมอเฉพาะทางด้านพัฒนาการและพฤติกรรมเด็กให้มากขึ้น

หลายคนอาจสงสัยว่า กุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรม ต่างจากกุมารแพทย์ทั่วไปอย่างไร หมอทั่วไปจะดูแลสุขภาพโดยรวม รักษาโรคคออักเสบ ท้องเสีย ฉีดวัคซีน และดูการเจริญเติบโตเบื้องต้น แต่กุมารแพทย์พัฒนาการคือหมอที่เรียนต่อยอดเฉพาะทางด้านสมอง พฤติกรรม อารมณ์ การเรียนรู้ และการสื่อสารของเด็กเพิ่มอีกหลายปี

เราเปรียบเสมือนช่างจูนเครื่องยนต์ละเอียด ที่คอยดูว่ากลไกการทำงานของสมองเด็กแต่ละด้าน ทั้งกล้ามเนื้อ การทรงตัว ภาษา และการเข้าสังคม กำลังทำงานสอดประสานกันดีแค่ไหน หากมีฟันเฟืองตัวไหนติดขัด เราจะช่วยหากสาเหตุและหาทางปรับจูนให้กลับมาเดินเครื่องต่อได้อย่างราบรื่น

ห้องตรวจหมอพัฒนาการเด็กไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด

ภาพจำของหลายคนเวลามาหาหมอคือการนอนเตียง ตรวจหู ฟังปอด ฉีดยา แต่ห้องตรวจของหมอพัฒนาการจะให้ความรู้สึกเหมือนห้องเล่นมากกว่าครับ เครื่องมือของเราไม่ใช่เข็มฉีดยา แต่เป็นของเล่น บล็อกไม้ หนังสือภาพ ลูกบอล และกระดาษสี

กระบวนการ การประเมินพัฒนาการโดยกุมารแพทย จะเริ่มจากการพูดคุยยาวๆ กับคุณพ่อคุณแม่ เพื่อเก็บรายละเอียดตั้งแต่ตอนตั้งครรภ์ การคลอด เลี้ยงดูอย่างไร ใครเป็นคนเลี้ยงหลัก และมีพฤติกรรมอะไรที่ทำให้กังวล จากนั้นหมอจะชวนเด็กเล่นตามวัย เพื่อสังเกตทักษะในด้านต่างๆ ไปพร้อมกันโดยที่เด็กไม่รู้ตัวเลยว่ากำลังรับการตรวจอยู่

เช็กลิสต์ 4 ด้านหลักที่หมอจะตรวจดูอย่างละเอียด

ในการประเมินแต่ละครั้ง หมอจะมองภาพรวมของเด็กผ่าน 4 ด้านสำคัญ ดังนี้ครับ

• กล้ามเนื้อัดและกล้ามเนื้อเล็ก: ดูว่าเด็กนั่ง เดิน วิ่ง กระโดด ได้สมวัยไหม รวมถึงการใช้มือหยิบจับสิ่งของเล็กๆ การขีดเขียน หรือการต่อบล็อก
• ภาษาและการสื่อสาร: ไม่ใช่แค่เรื่องพูดได้กี่คำ แต่ดูว่าเด็กเข้าใจคำสั่งเราไหม สบตาเวลาคุยด้วยไหม และรู้จักการสื่อสารสองทางหรือเปล่า
• การปรับตัวและเข้าสังคม: การเล่นร่วมกับคนอื่น การรู้จักรอคอย การแสดงอารมณ์ และการตอบสนองต่อผู้ดูแล
• การช่วยเหลือตัวเอง: ทักษะพื้นฐาน เช่น การกินข้าวเอง การล้างมือ หรือการบอกความต้องการเวลาปวดห้องน้ำ

เมื่อไหร่ที่ควรตัดสินใจพาลูกมาตรวจประเมิน

คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องรอให้ถึงวัยเข้าโรงเรียนแล้วค่อยมาพบแพทย์ครับ หากสังเกตเห็นสัญญาณเตือนเหล่านี้ แนะนำให้เข้ามาปรึกษาได้เลย:

• น้องอายุ 9 เดือนแล้วยังไม่หันตามเสียงเรียก หรือยังไม่นั่งทรงตัว
• อายุ 12 เดือนแล้วยังไม่โบกมือบ๊ายบาย หรือไม่ชี้ของที่อยากได้
• อายุ 18 เดือนแล้วยังไม่พูดคำที่มีความหมาย หรือเรียกพ่อแม่ไม่ได้เลย
• อายุ 2 ขวบแล้วยังไม่พูดเป็นวลีสองคำต่อกัน (เช่น ไปกิน ไปเที่ยว)
• มีพฤติกรรมถดถอย เช่น เคยพูดได้แล้วหยุดพูดไปเฉยๆ หรือเคยสบตาดีแล้วไม่สบตา
• ซนมากจนผิดปกติ นิ่งไม่ได้เลย หรือมีอารมณ์ฉุนเฉียวรุนแรงเกินกว่าวัย

ความเข้าใจที่ถูกต้องหลังผ่านการประเมิน

สิ่งสำคัญที่สุดที่อยากฝากไว้คือ การพามาประเมินพัฒนาการไม่ใช่เรื่องน่ากลัว และผลลัพธ์ที่ได้ไม่ใช่การตีตราเด็ก แต่เป็นเสมือนเข็มทิศที่ช่วยบอกเราว่า ตอนนี้ลูกกำลังต้องการการสนับสนุนในเรื่องไหนเป็นพิเศษ เด็กทุกคนมีความพิเศษในแบบของตัวเอง หน้าที่ของคนเป็นหมอและคนเป็นพ่อแม่คือการช่วยกันประคับประคองให้เขาเติบโตไปเต็มศักยภาพอย่างมีความสุขครับ