เจ็บลิ้น แสบมุมปาก อาการเตือนจากร่างกายที่หมออยากให้สังเกต

ตื่นมาแล้วแสบลิ้น อ้าปากทีไรเจ็บมุมปากทุกที เกิดอะไรขึ้นกับร่างกายกันแน่นะ?

หลายคนเคยเจอเหตุการณ์แบบนี้ กินข้าวก็ไม่อร่อย พูดก็ลำบาก เพราะเจ้าก้อนเนื้อสีชมพูในปากอย่างลิ้นดันบวมแดง เจ็บแปล๊บแถมยังมีแผลแตกที่มุมปากร่วมด้วย อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยที่ปล่อยไว้เดี๋ยวก็หายเองเสมอไป วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังว่าเจ้าอาการภาวะลิ้นอักเสบและแผลที่มุมปาก มันเกิดขึ้นจากอะไร และเราจะรับมือดูแลตัวเองอย่างไรดี

มาทำความรู้จักเจ้าภาวะลิ้นอักเสบกันสักนิด ลิ้นบอกอะไรเราได้บ้าง?

เวลาที่เราพูดถึงลิ้นอักเสบ ทางการแพทย์เราจะมองเห็นการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน เช่น ลิ้นจะบวมแดงขึ้น ผิวสัมผัสของลิ้นที่เคยมีปุ่มรับรสเล็กๆ อาจจะเรียบเนียนผิดปกติจนดูมันวาว บางคนรู้สึกแสบร้อนเวลาทานอาหารรสจัดหรือแม้กระทั่งน้ำเปล่า สาเหตุหลักมักมาจากการขาดสารอาหารจำพวกวิตามินบี โดยเฉพาะบี 12 ธาตุเหล็ก หรือบางครั้งอาจเกิดจากการแพ้ยาสีฟัน น้ำยาบ้วนปาก หรือการติดเชื้อราในช่องปากที่มักเกิดกับคนที่ภูมิคุ้มกันต่ำ

แผลที่มุมปากหรือปากนกกระจอก เจ้าปัญหาตัวจี๊ดที่ทำให้ยิ้มกว้างไม่ได้

นอกจากเรื่องลิ้นแล้ว อีกหนึ่งอาการที่มักมาคู่กันคือแผลแตกที่มุมปากทั้งสองข้าง หรือที่ชาวบ้านเรียกกันติดปากว่าปากนกกระจอก เวลาอ้าปากหาวหรืออ้าปากกว้างๆ จะเจ็บจี๊ดเหมือนแผลฉีกขาด สะเก็ดแผลจะแห้งและลอกออกเป็นเลือดซิบๆ สาเหตุหลักมักเกิดจากการติดเชื้อราหรือแบคทีเรียบริเวณมุมปากที่มีความอับชื้น โดยเฉพาะคนที่มีพฤติกรรมชอบเลียริมฝีปากบ่อยๆ น้ำลายจะไปย่อยผิวหนังบริเวณนั้นให้เปื่อยและแตกง่ายขึ้น

เมื่อไหร่ที่ขาดวิตามินจนร่างกายส่งสัญญาณเตือนผ่านช่องปาก?

จากการตรวจคนไข้ในคลินิก หมอมักพบว่าคนที่มีปัญหาลิ้นอักเสบเรื้อรังและเป็นแผลที่มุมปากบ่อยๆ มักจะมีภาวะขาดสารอาหารบางชนิดร่วมด้วย โดยเฉพาะกลุ่มคนต่อไปนี้

• กลุ่มคนที่ทานมังสวิรัติหรือวีแกน หากไม่ระมัดระวังเรื่องการทานอาหารทดแทน อาจขาดวิตามินบี 12 ซึ่งพบได้มากในเนื้อสัตว์
• ผู้ที่มีปัญหาเรื่องการดูดซึมอาหาร เช่น โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง ทำให้ร่างกายดึงสารอาหารไปใช้ได้ไม่เต็มที่
• ผู้สูงอายุ ที่ฟันปลอมอาจจะไม่พอดี ทำให้เกิดการระคายเคืองและน้ำลายไหลไปขังที่มุมปากจนเกิดการอักเสบ

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเริ่มมีอาการเจ็บลิ้นและแผลมุมปาก

หากอาการยังไม่รุนแรงมาก เราสามารถบรรเทาอาการเบื้องต้นได้ด้วยวิธีง่ายๆ ดังนี้ครับ

• หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด อาหารเผ็ดร้อน หรืออาหารที่มีความเป็นกรดสูง เพราะจะไปกระตุ้นให้แผลแสบและอักเสบมากขึ้น
• เน้นทานอาหารที่มีวิตามินบีสูง เช่น ตับ ไข่ นำนมถั่วเหลือง ผักใบเขียวเข้ม และธัญพืชต่างๆ
• เลิกพฤติกรรมเลียริมฝีปาก และใช้ลิปบาล์มหรือปิโตรเลียมเจลลี่ทาเคลือบเพื่อรักษาความชุ่มชื้นไม่ให้มุมปากแห้งแตก
• รักษาความสะอาดในช่องปาก แปรงฟันอย่างถูกวิธี และเลือกใช้ยาสีฟันที่ไม่มีส่วนผสมของสารที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว?

แม้ว่าอาการเหล่านี้จะหายได้เองหากพักผ่อนเพียงพอและปรับพฤติกรรม แต่ถ้าหากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง

• แผลที่มุมปากหรืออาการลิ้นอักเสบไม่ยอมหายภายในสองสัปดาห์
• มีอาการเจ็บปวดมากจนกลืนน้ำลายหรือทานอาหารไม่ได้เลย
• มีไข้ร่วมด้วย หรือมีคราบขาวหนาๆ ในช่องปากที่เช็ดไม่ออก
• มีอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง หน้าซีดเซียว ซึ่งอาจบ่งบอกถึงภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

การดูแลสุขภาพช่องปากและลิ้นเป็นเรื่องใกล้ตัวที่สะท้อนถึงสุขภาพภายใน หากร่างกายขาดวิตามินหรือมีความผิดปกติอะไร ช่องปากมักจะเป็นด่านแรกที่ส่งสัญญาณเตือนให้เราได้รู้ ดังนั้น สังเกตความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้ เพื่อให้เรากลับมามีรอยยิ้มที่สดใสและทานอาหารได้อย่างมีความสุขอีกครั้งครับ