เสียงแหบเรื้อรัง เจ็บคอตอนเช้า ต้นเหตุจริงอาจไม่ใช่หวัด แต่เป็นภาวะกรดไหลย้อนที่ส่งผลกระทบต่อสายเสียง

หลายคนที่มีอาการเสียงแหบเรื้อรัง เจ็บคอ หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนจุกอยู่ที่คอตลอดเวลา มักจะคิดว่าตัวเองเป็นหวัดเรื้อรัง ภูมิแพ้ หรือใช้เสียงเยอะเกินไปจนเส้นเสียงอักเสบ แต่พอรักษาตามอาการด้วยยาแก้เจ็บคอหรือยาอมชุ่มคอเท่าไหร่ อาการก็ไม่ยอมหายขาดเสียที ในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้กลุ่มนี้บ่อยๆ ผมพบว่าต้นเหตุที่แท้จริงหลายครั้งแอบซ่อนอยู่ที่ระบบทางเดินอาหาร นั่นคือภาวะกรดไหลย้อนที่ส่งผลกระทบต่อกล่องเสียงและสายเสียงโดยตรง ซึ่งมีความแตกต่างจากกรดไหลย้อนแบบที่เราคุ้นเคยกันดี

เสียงแหบ เจ็บคอเรื้อรัง อาการเตือนภัยที่คนมักเข้าใจผิด

อาการของโรคนี้มักจะมาแปลกกว่ากรดไหลย้อนทั่วไปที่มักจะมีอาการแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว หรือจุกเสียดหลังมื้ออาหาร แต่สำหรับคนที่กรดตี Riser ขึ้นมาถึงคอหอยและกล่องเสียง (Laryngopharyngeal Reflux หรือ LPR) อาการเด่นมักจะเกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจส่วนบนและเสียงพูด

คนไข้ส่วนใหญ่มักจะมาพบแพทย์ด้วยอาการ:

• เสียงแหบ โดยเฉพาะช่วงตื่นนอนตอนเช้า
• รู้สึกเหมือนมีเสมหะเหนียวติดอยู่ในคอ ตลอดเวลาต้องกระแอมหรือไอเบาๆ เพื่อเคลียร์คอ
• เจ็บคอเรื้อรัง กลืนลำบาก หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรติดอยู่ที่คอ
• ระคายคอ แสบคอ หรือไอเรื้อรังไม่มีสาเหตุโดยเฉพาะเวลานอน

ทำไมกรดในกระเพาะถึงเดินทางมาทำร้ายสายเสียงของเราได้

กลไกการเกิดโรคนี้ค่อนข้างน่าสนใจ ปกติแล้วร่างกายจะมีหูรูดหลอดอาหารส่วนบนและส่วนล่างคทำหน้าที่ป้องกันไม่ให้กรดและน้ำย่อยไหลย้อนกลับขึ้นมา แต่ในคนที่หูรูดหย่อนยาน ประกอบกับพฤติกรรมการใช้ชีวิต ทำให้กรดหรือแม้แต่ไอระเหยของกรดและเอนไซม์เปปซิน สามารถเล็ดลอดผ่านหลอดอาหารขึ้นมาถึงบริเวณกล่องเสียงได้

เยื่อบุบริเวณสายเสียงและกล่องเสียงมีความบอบบางและไวต่อกรดมาก ต่างจากเยื่อบุในกระเพาะอาหารที่ถูกออกแบบมาให้ทนกรดได้ เมื่อกรดสัมผัสกับสายเสียงโดยตรงแม้เพียงเล็กน้อย ก็ทำให้เกิดอาการบวม อักเสบ และระคายเคือง จนส่งผลให้การสั่นสะเทือนของสายเสียงผิดปกติ เสียงจึงแหบพร่าและเกิดอาการระคายคอเรื้อรัง

พฤติกรรมตัวการร้ายที่ทำให้กรดตีขึ้นมาทำลายเสียง

นอกจากเรื่องความเสื่อมตามวัยหรือความผิดปกติของร่างกายแล้ว พฤติกรรมในชีวิตประจำวันนี่แหละครับที่เป็นตัวการหลักกระตุ้นให้ภาวะกรดไหลย้อนที่ส่งผลกระทบต่อสายเสียงกำเริบหนักขึ้น

• ทานแล้วนอนทันที: การล้มตัวลงนอนหลังมื้ออาหารทำให้กรดไหลย้อนขึ้นมาได้ง่ายเพราะแรงโน้มถ่วง
• ทานอาหารมื้อดึก: อาหารยังไม่ทันย่อยดีก็เข้านอน ทำให้กระเพาะหลั่งกรดออกมาตลอดคืน
• ชอบทานอาหารกระตุ้นกรด: เช่น อาหารรสจัด เผ็ดจัด ของมัน ของทอด ชา กาแฟ น้ำอัดลม และแอลกอฮอล์
• ความเครียด: ความเครียดทำให้กรดในกระเพาะหลั่งมากกว่าปกติและลดประสิทธิภาพการทำงานของระบบย่อยอาหาร

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นและการรักษาจากแพทย์

การรักษาภาวะนี้ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างการปรับพฤติกรรมและการใช้ยาควบคู่กันไป หากปล่อยทิ้งไว้เรื้อรัง อาจทำให้สายเสียงอักเสบเรื้อรังจนเกิดเป็นตุ่มที่สายเสียงได้

แนวทางการดูแลรักษาที่ได้ผลดีประกอบด้วย:

• ปรับพฤติกรรมการกิน: หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นกรด ทานอาหารให้ตรงเวลา และเว้นระยะเวลาอย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนนอน
• ปรับท่านอน: หนุนหัวเตียงให้สูงขึ้นประมาณ 6-8 นิ้ว เพื่อช่วยให้แรงโน้มถ่วงช่วยรั้งกรดให้อยู่ในกระเพาะ
• การใช้ยา: แพทย์อาจพิจารณาให้ยากลุ่มลดการหลั่งกรด (PPIs) เพื่อลดความเป็นกรดในกระเพาะอาหาร ร่วมกับยาลดอาการระคายเคือง

หากคุณมีอาการเสียงแหบเรื้อรัง รักษาเท่าไหร่ก็ไม่หาย ลองสังเกตตัวเองดูนะครับว่ามีอาการแสบคอหรือจุกคอร่วมด้วยหรือไม่ การเข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยกล่องเสียงโดยตรงจะช่วยให้รู้สาเหตุที่แท้จริงและได้รับการรักษาที่ตรงจุด คืนเสียงใสๆ และสุขภาพคอที่ดีกลับมาได้แน่นอนครับ