ภาวะโภชนาการเกินและโรคอ้วนในวัยรุ่น: เมื่อน้ำหนักเกินตัวไม่ใช่แค่เรื่องความอ้วน

ลูกหลานน้ำหนักพุ่งพรวด ปล่อยไว้หรือจัดการดี?

เวลาเดินไปตามห้างสรรพสินค้าหรือโรงเรียน เรามักจะเห็นเด็กวัยรุ่นรูปร่างอวบอั๋นกันมากขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นภาพชินตา หลายคนอาจมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาของเด็กวัยกำลังโต เดี๋ยวโตขึ้นก็ยืดตัวสูงขึ้นไปเอง แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ทุกวัน ต้องบอกเลยว่าความคิดนี้อันตรายมากครับ เพราะโรคอ้วนในวัยรุ่นวันนี้ ไม่ได้จบลงแค่คำล้อเลียนเพื่อนที่โรงเรียน แต่มันคือจุดเริ่มต้นของโรคเรื้อรังชุดใหญ่ที่จะตามมาหลอกหลอนเขาไปตลอดชีวิต

ภาวะโภชนาการเกินและโรคอ้วนในวัยรุ่น คืออะไร ทำไมถึงน่ากลัวกว่าที่คิด?

คำว่า ภาวะโภชนาการเกินและโรคอ้วนในวัยรุ่น ไม่ได้หมายถึงแค่เด็กที่ดูจ้ำม่ำน่ารักนะครับ แต่มันคือภาวะที่ร่างกายมีการสะสมไขมันส่วนเกินไว้มากเกินไปจนเกินเกณฑ์มาตรฐานตามอายุและส่วนสูง ทางการแพทย์เราใช้เกณฑ์ดัชนีมวลกายหรือ BMI ร่วมกับกราฟการเจริญเติบโตในการประเมิน ความน่ากลัวคือ เซลล์ไขมันในวัยเด็กและวัยรุ่นไม่ได้มีแค่ขนาดที่ขยายใหญ่ขึ้นเหมือนผู้ใหญ่ แต่มันเพิ่มจำนวนตัวขึ้นด้วย แปลว่ายิ่งอ้วนเร็ว ยิ่งสร้างโรงงานผลิตไขมันไว้เยอะ อนาคตจะลดน้ำหนักยากกว่าคนอื่นหลายเท่าตัว

ทำไมวัยรุ่นยุคนี้ถึงน้ำหนักเกินได้ง่ายจ้ะ?

ถ้าเราลองมาแกะรอยชีวิตประจำวันของวัยรุ่นยุคนี้ดู จะเห็นจำเลยสังคมชัดเจนหลายตัวเลยครับ

• อาหารแปรรูปและชานมไข่มุก: น้ำตาลคือผู้ร้ายตัวฉกาจ น้ำหวาน ขนมกรุบกรอบ ฟาสต์ฟู้ดที่มีไขมันทรานส์สูง กินง่าย อร่อยปาก แต่พังสุขภาพ
• ติดจอ ขยับร่างกายน้อยลง: เปลี่ยนจากวิ่งเล่นสนามหญ้ามาเป็นไถฟีดโซเชียล นั่งเล่นเกมยาวนานหลายชั่วโมง การเผาผลาญพลังงานจึงแทบเป็นศูนย์
• ความเครียดและการนอนดึก: ฮอร์โมนความหิวจะหลั่งดีมากเวลาอดนอน ยิ่งนอนดึก ยิ่งหิวรอบดึก วนลูปอยู่แบบนี้

สัญญาณเตือนภัยเงียบ โรคอะไรบ้างที่ชอบแถมมากับความอ้วน?

ความอ้วนในวัยรุ่นไม่ใช่แค่เรื่องความสวยงาม แต่มันพ่วงโรคเสื่อมต่างๆ ที่ปกติควรจะเจอในคนอายุหลักสี่หลักห้าเข้ามาหาเด็กๆ เร็วขึ้นแบบน่าตกใจ

เบาหวานชนิดที่สองและไขมันพอกตับ

ตับของเด็กอ้วนจะเริ่มมีไขมันไปแทรกตัวจนทำงานผิดปกติ ระดับน้ำตาลในเลือดเริ่มแกว่งเพราะร่างกายดื้อต่ออินซูลิน หลายคนเจอภาวะไขมันพอกตับตั้งแต่อายุยังไม่สิบห้าปีด้วยซ้ำ

ความดันโลหิตสูงและปัญหาข้อต่อ

น้ำหนักตัวที่กดทับลงมาทำให้ข้อเข่าและข้อเท้าอักเสบเรื้อรัง แถมหัวใจยังต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกายที่ใหญ่โตขึ้น ส่งผลให้ความดันโลหิตสูงตามมา

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ลูกหลานรอดพ้นจากโรคอ้วน?

การแก้ปัญหาเรื่องนี้ห้ามใช้วิธีอดอาหารเด็ดขาด เพราะวัยรุ่นเป็นวัยที่ร่างกายกำลังเจริญเติบโต สมองและกระดูกต้องการสารอาหารครบถ้วน สิ่งที่ต้องทำคือการปรับสมดุลใหม่ทั้งหมด

• เปลี่ยนวิธีเลือกกิน: ไม่ได้แปลว่าห้ามกินของอร่อยเลย แต่ให้เน้นโปรตีนดี ผัก ผลไม้กากใยสูง และลดน้ำหวานลงครึ่งหนึ่งเป็นก้าวแรก
• ชวนขยับแบบไม่บังคับ: หาactivitiesสนุกๆ ที่ได้ขยับร่างกายร่วมกัน เช่น ปั่นจักรยาน เล่นกีฬา หรือเดินเล่นตอนเย็น
• เป็นกองเชียร์ที่ดีในครอบครัว: การบูลลี่หรือบังคับให้ลดน้ำหนักมักได้ผลตรงกันข้าม วัยรุ่นจะต่อต้านและแอบไปกินลับหลัง ครอบครัวต้องปรับพฤติกรรมการกินกันทั้งบ้านถึงจะรอด